Inleiding
Banu Goshasp is een van de grootste heldinnen van de Iraanse epische traditie: een ongeëvenaarde krijgsvrouw, de dochter van de machtige Rostam, wier kracht, moed en krijgskunst die van de grootste mannelijke kampioenen evenaarden. In een traditie rijk aan helden onderscheidt Banu Goshasp zich als een zelfstandige heldin: een krijgsvrouw die tegen demonen en kampioenen vocht, haar vrijers in tweegevechten versloeg en in de legendarische landen roem verwierf. Zij wordt bezongen in haar eigen epische gedicht, de Banu Goshasp-nama.
Als dochter van Rostam, de grootste held van de Shahnameh, en zus van de held Faramarz erfde Banu Goshasp het bloed en de moed van het grootste krijgersgeslacht van Iran. Haar heldendaden, verteld in de Banu Goshasp-nama en andere epen van de Sistan-cyclus, omvatten avonturen in Turan en India, gevechten tegen demonen en vijanden en het beroemde verhaal van haar huwelijk met de held Giv, waaruit de beroemde kampioen Bizhan werd geboren.
Net als alle figuren van het Iraanse epos behoort Banu Goshasp tot het gedeelde erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die Koerden met Perzen, Luren en anderen uit de Iraanse wereld delen. Wie Banu Goshasp leert kennen, ontmoet een van de opmerkelijkste heldinnen van de traditie: een krijgsvrouw wier kracht en moed die van de grootste helden evenaarden en wier verhalen de bekwaamheid en onafhankelijkheid van een machtige vrouw in een heldenwereld vieren. Zij behoort tot de voortreffelijkste krijgsvrouwen van de Iraanse legende, een waardige dochter van de grote Rostam.
Inhoud
De wedstrijd van de vrijers en het huwelijk met Giv
Wie is Banu Goshasp?
Banu Goshasp, ook geschreven als Bānu Goshasp of Goshasp Banu, is een belangrijke heldin van de Iraanse epische traditie, een gevierde krijgsvrouw. Zij is de dochter van de grote held Rostam en de zus van de held Faramarz en behoort tot het grote krijgersgeslacht van Sistan. Als ongeëvenaarde strijdster wier kracht en vaardigheid die van de machtigste kampioenen evenaarden, is zij het onderwerp van haar eigen epische gedicht, de Banu Goshasp-nama, een van de oudste epen over een krijgsvrouw in de Perzische literatuur. Haar verhalen vertellen over haar avonturen en gevechten in Turan en India, haar strijd tegen demonen en vijanden, de beroemde wedstrijd waarin zij haar vrijers versloeg en haar huwelijk met de held Giv, waaruit de beroemde held Bizhan werd geboren. Zij wordt herinnerd als een van de grootste heldinnen en krijgsvrouwen van de Iraanse epische traditie.
Dochter van Rostam
Banu Goshasps identiteit en heldhaftige aard vloeien voort uit haar afkomst, want zij is de dochter van Rostam, de grootste held van de Shahnameh en de grootste kampioen van heel Iran. Als kind van de machtigste krijger van het epos erfde zij de kracht, moed en krijgskunst van het grote heldengeslacht van Sistan, het huis van Zal en Sam en Nariman, de bloedlijn van Irans voornaamste kampioenen.
Banu Goshasp was de zus van Faramarz, een andere dappere zoon van Rostam, en lid van de grote heldenfamilie van Sistan. In de traditie wordt zij doorgaans beschouwd als een dochter van Rostam bij Tahmineh en daarmee als een zus of halfzus van de tragische Sohrab, de zoon die Rostam zonder het te weten doodde. Als dochter van de grootste held belichaamde Banu Goshasp de moed van haar geslacht op opmerkelijke wijze. Zij stelde zich er niet mee tevreden slechts de dochter van een held te zijn, maar werd zelf een machtige krijgsvrouw, met zoveel kracht en vaardigheid dat zij de kampioenen van het tijdperk kon ontmoeten en overwinnen. Het bloed van de grootste kampioen van Iran stroomde door haar aderen en zij bleek er een waardige draagster van, een heldin wier bekwaamheid bij haar afstamming paste. Haar identiteit als krijgersdochter van Rostam vormt de basis van haar roem en plaatst haar binnen het roemrijkste heldengeslacht van de hele Iraanse epische traditie.
Belangrijkste punten
Banu Goshasp is een gevierde krijgsvrouw van de Iraanse epische traditie.
Zij is de dochter van de grote held Rostam en de zus van Faramarz.
Zij is het onderwerp van haar eigen epos, de Banu Goshasp-nama.
Zij vocht tegen demonen en kampioenen in Turan en India.
Zij versloeg haar vrijers in de strijd en trouwde met de held Giv.
Zij werd de moeder van de beroemde held Bizhan.
Kerngegevens
Naam: Banu Goshasp (ook Goshasp Banu); Banu betekent Vrouwe
Rol: Krijgsvrouw en heldin van het Iraanse epos
Vader: Rostam, de grootste held van Iran
Moeder: Doorgaans Tahmineh
Broer: Faramarz; en de tragische Sohrab
Haar epos: De Banu Goshasp-nama (11e–12e eeuw)
Echtgenoot: De held Giv uit het huis van Gudarz
Zoon: Bizhan, de beroemde held
Beroemd om: Ongeëvenaarde kracht en krijgskunst
Erfgoed: Gedeelde Iraanse epische traditie
De Banu Goshasp-nama
Een van de tekenen van Banu Goshasps belang is dat zij het onderwerp van haar eigen epische gedicht is: de Banu Goshasp-nama, het Boek van Banu Goshasp. Dit gedicht, bestaande uit ongeveer negenhonderd verzen en geschreven door een onbekende dichter uit de elfde of twaalfde eeuw, is een van de oudste epen in de Perzische literatuur die aan een krijgsvrouw zijn gewijd. Het is een opmerkelijk eerbetoon aan een heldin in een traditie die door mannelijke kampioenen wordt gedomineerd.
De Banu Goshasp-nama behoort tot de Perzische epen die bekendstaan als de Sistan-cyclus: de cyclus van gedichten gewijd aan de helden van Sistan, het huis van Rostam, die rond en naast de grote Shahnameh van Ferdowsi ontstond. Hoewel Banu Goshasp in de bredere traditie wordt genoemd en haar zoon Bizhan en echtgenoot Giv prominent in de Shahnameh zelf optreden, wordt haar eigen volledige verhaal vooral verteld in dit aan haar gewijde epos en in andere gedichten van de Sistan-cyclus, zoals de Faramarz-nama, de Borzu-nama en de Bahman-nama, waarin haar heldendaden eveneens voorkomen. Het bestaan van een heel epos gewijd aan haar daden getuigt van haar aanzien in de traditie. Het kenmerkt haar als een heldin die belangrijk genoeg is om het onderwerp van haar eigen boek te zijn, zoals de grote mannelijke helden die hun eigen epen hadden. Een handschrift van de Banu Goshasp-nama wordt bewaard in de Bibliothèque nationale in Parijs, als getuige van het voortbestaan van deze lofzang op een van de grootste krijgsvrouwen van de Perzische legende. Het gedicht en zijn plaats in de Sistan-cyclus bevestigen Banu Goshasps belang als zelfstandige heldin, niet slechts als een figuur die in de verhalen van anderen wordt genoemd.
Een ongeëvenaarde krijgsvrouw
Banu Goshasps roem berust bovenal op haar buitengewone bekwaamheid als krijgsvrouw, een kracht en vaardigheid zo groot dat zij de machtigste kampioenen en angstaanjagendste vijanden kon ontmoeten en overwinnen. De verhalen van de Sistan-cyclus vieren haar krijgsdaden en beelden haar af als een krijgsvrouw die de grote mannelijke helden evenaart en gevecht na gevecht strijdt en overwint.
Haar heldendaden voerden haar ver weg, naar Turan en India, waar zij vaak naast haar broer Faramarz tegen demonen, kampioenen en vijanden vocht en hen overwon. De traditie vertelt over haar strijd tegen en het doden van demonen, over haar redding van een feeënkoning uit handen van een machtige demonenkoning en over haar vele overwinningen in de strijd. In een beroemde en dramatische episode vocht zij zelfs tegen haar eigen vader, de grote Rostam, toen de twee elkaar ontmoetten zonder elkaar te herkennen. Een ramp werd slechts op het nippertje afgewend doordat zij elkaars identiteit op tijd beseften: een echo van het tragische verhaal van Rostam en Sohrab, maar hier met een gelukkig einde in herkenning in plaats van dood. Deze verhalen vestigen Banu Goshasp als een krijgsvrouw van de allerhoogste rang. Haar kracht en moed evenaarden die van de grootste helden van Iran en zij kon zelfs tegen haar machtige vader standhouden. In een traditie waarin krijgskunst de hoogste heldendeugd was, bezat Banu Goshasp die volop: een ongeëvenaarde krijgsvrouw wier daden die van de mannelijke kampioenen evenaarden en haar een plaats onder de grootste helden van het Iraanse epos opleverden.
De wedstrijd van de vrijers en het huwelijk met Giv
Een van de beroemdste episodes in Banu Goshasps verhaal is de wedstrijd van haar vrijers en haar huwelijk met de held Giv. Banu Goshasp was zo beroemd, zowel om haar bekwaamheid als om haar positie als Rostams dochter, dat vele vrijers om haar hand kwamen vragen. Maar zij was geen prijs die eenvoudig kon worden gewonnen. Zij ontmoette haar vrijers in de strijd en overwon de meesten van hen. Zij versloeg hen in tweegevechten en nam velen gevangen of erger, zodat niemand die haar kracht niet kon evenaren haar kon opeisen.
Uiteindelijk bleek de held Giv, een kampioen uit het huis van Gudarz, waardig. Hij doorstond de proeven en beproevingen die Rostam voor de vrijers van zijn dochter stelde en kwam als overwinnaar tevoorschijn, zodat hij met haar zou trouwen. De traditie vertelt een beroemd, levendig vervolg: zelfs na de bruiloft overmeesterde en bond Banu Goshasp Giv vast, omdat zij niet eenvoudig wilde worden overheerst. Zij liet haar eigen kracht en onafhankelijkheid gelden, totdat Rostam kwam bemiddelen. Daarna verzoenden zij zich en leefden als man en vrouw. Dit levendige verhaal, waarin de krijgersbruid zelfs sterker blijkt dan haar heldhaftige echtgenoot, is kenmerkend voor de levenslustige en onafhankelijke heldin die Banu Goshasp belichaamt: een vrouw die zelfs in het huwelijk niet eenvoudig zou worden onderworpen en wier kracht haar eigen bleef. De wedstrijd van de vrijers en het huwelijk met Giv, met het gedenkwaardige vervolg, behoren tot de geliefdste episodes van haar verhaal en vieren zowel haar ongeëvenaarde bekwaamheid als haar felle onafhankelijkheid. Uit dit huwelijk van twee grote heldengeslachten, dat van Rostam en dat van Gudarz, zou een beroemde held van de volgende generatie voortkomen.
Moeder van Bizhan
Uit het huwelijk van Banu Goshasp en Giv werd de held Bizhan geboren, een van de beroemde kampioenen van de Shahnameh. Zo is Banu Goshasp naast een zelfstandige heldin ook de moeder van een beroemde held. Via Bizhan werd het bloed van de grote Rostam, gedragen door zijn krijgersdochter, verbonden met dat van het huis van Gudarz en doorgegeven aan een kampioen van de volgende generatie.
Bizhan, de zoon van Banu Goshasp en Giv, werd een prominente held in de oorlogen tijdens de regering van Kay Khosrow en is vooral bekend om zijn grote liefdesverhaal met Manizheh, de dochter van de Turaanse koning Afrasiab, een van de geliefdste liefdesverhalen van de Shahnameh. Dat Bizhan via zijn krijgersmoeder Banu Goshasp de kleinzoon van Rostam was, tekende zijn edele heldenafstamming. Het bloed van de grootste kampioen van Iran stroomde via de lijn van zijn moeder door zijn aderen. Banu Goshasps rol als moeder van Bizhan verbindt haar met de centrale verhaallijn van de Shahnameh: hoewel haar eigen volledige verhaal vooral in de epen van de Sistan-cyclus wordt verteld, is haar zoon een belangrijke figuur in het grote epos zelf. Zo staat Banu Goshasp op een belangrijk kruispunt van de heldengenealogie, als krijgersdochter van Rostam en moeder van Bizhan. Zij verbindt de twee grote huizen van Sistan en Gudarz en draagt het heldenbloed van Rostam over op de volgende generatie. Haar moederschap van zo’n beroemde held vergroot haar aanzien: de grote krijgsvrouw die ook de moeder van een groot kampioen was.
Symboliek en betekenis
Banu Goshasp belichaamt bovenal de figuur van de krijgsvrouw, de heldin wier kracht en moed die van de grootste mannelijke kampioenen evenaren. In een heldentraditie die door mannelijke helden wordt gedomineerd, is zij een krachtig beeld van vrouwelijke bekwaamheid en onafhankelijkheid. Zij is een krijgsvrouw die demonen en kampioenen bestreed, haar vrijers versloeg en zelfs tegenover haar machtige vader en heldhaftige echtgenoot standhield. Zij belichaamt de erkenning binnen de Iraanse epische traditie dat moed en krijgskundige grootheid niet uitsluitend aan mannen waren voorbehouden en dat een vrouw een held van de eerste rang kon zijn.
Banu Goshasp belichaamt ook de kracht en onafhankelijkheid van een levenslustige heldin die niet eenvoudig zou worden onderworpen. In de verhalen over haar strijd met haar vrijers en het levendig laten gelden van haar eigen kracht, zelfs binnen het huwelijk, vertegenwoordigt zij een in haar traditie opmerkelijke visie op vrouwelijke macht en zelfbeschikking: een vrouw die op haar eigen bekwaamheid stond en voor niemand wilde wijken die haar niet kon evenaren. Als dochter van de grootste held en moeder van een beroemde kampioen belichaamt zij ook de voortzetting van heldenmoed door de generaties heen en de verbinding van de grote heldengeslachten. Doordat zij met haar eigen epos, de Banu Goshasp-nama, wordt geëerd, belichaamt zij bovendien de viering door de traditie van een grote zelfstandige heldin, een eigen boek waardig zoals de mannelijke kampioenen. Zo is Banu Goshasp een betekenisvolle en opmerkelijke figuur. Zij belichaamt het ideaal van de krijgsvrouw, de kracht en onafhankelijkheid van een levenslustige heldin en de voortzetting van heldengrootheid, als een van de voortreffelijkste en beroemdste krijgsvrouwen van de Iraanse epische traditie.
Banu Goshasp en de Koerden
Net als alle figuren van het Iraanse epos behoort Banu Goshasp tot het gedeelde epische en mythologische erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die Koerden met Perzen, Luren en anderen uit de Iraanse wereld delen. De grote epische traditie, met haar helden en heldinnen, is het gemeenschappelijke erfgoed van deze volkeren. Zij delen de oude Iraanse mythologische traditie waaruit zij voortkomt. Het is eerlijk en juist Banu Goshasp en de helden van Sistan te begrijpen als onderdeel van dit gedeelde erfgoed, in plaats van als uitsluitend Koerdische figuren.
Voor Koerden, als Iraans volk, maken de figuren en verhalen van de Shahnameh en de bredere epische traditie deel uit van de culturele en mythologische wereld waartoe zij behoren. De helden en heldinnen hebben een plaats in het brede Iraanse erfgoed dat Koerden delen. Banu Goshasp, de krijgersdochter van Rostam, behoort tot de gemeenschappelijke schat van de Iraanse epische traditie, bekend en gewaardeerd in de hele Iraanse wereld. Met Banu Goshasp presenteren wij dus geen specifiek Koerdische heldin, maar een van de grote krijgsvrouwen van het gedeelde Iraanse epos, behorend tot het erfgoed dat Koerden met de andere volkeren van de Iraanse wereld delen. Deze eerlijke benadering plaatst Banu Goshasp op de juiste manier binnen de brede, rijke traditie van het Iraanse epos, waarvan Koerden als Iraans volk samen met hun buren erfgenamen zijn. Daarbij kan worden opgemerkt dat de figuur van de sterke en onafhankelijke krijgsvrouw weerklank vindt in de tradities van vele Iraanse volkeren, waaronder de Koerden, onder wie vrouwen soms de wapens hebben opgenomen en roem hebben verworven. Banu Goshasp zelf behoort echter tot het gedeelde epos en niet tot één afzonderlijk volk.
Discussies en misvattingen
Komt Banu Goshasp in de Shahnameh zelf voor? Dit is een belangrijk punt van nauwkeurigheid. Hoewel Banu Goshasp deel uitmaakt van de bredere Iraanse epische traditie en haar echtgenoot Giv en zoon Bizhan prominent optreden in Ferdowsi’s Shahnameh, wordt haar eigen volledige verhaal vooral niet in de hoofdtekst van de Shahnameh verteld, maar in het aan haar gewijde epos de Banu Goshasp-nama en andere gedichten van de Sistan-cyclus, zoals de Faramarz-nama en Bahman-nama. Het is eerlijk haar voor te stellen als een belangrijke heldin van de bredere Iraanse epische traditie en de Sistan-cyclus, via haar familie nauw verbonden met de Shahnameh, in plaats van als een centrale figuur van de hoofdverhaallijn van de Shahnameh zelf. Dit onderscheid weerspiegelt hoe de Iraanse epische traditie zich buiten Ferdowsi’s gedicht uitstrekt tot een bredere verzameling verwante epen.
Is Banu Goshasp een specifiek Koerdische heldin? Nee; net als alle figuren van het Iraanse epos behoort zij tot het gedeelde erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die Koerden met Perzen, Luren en anderen uit de Iraanse wereld delen. Zij is dus geen uitsluitend Koerdische figuur. Als Iraans volk delen Koerden dit brede erfgoed en maken de helden en heldinnen van het epos deel uit van de gemeenschappelijke Iraanse traditie. Het zou onjuist zijn Banu Goshasp als specifiek Koerdisch op te eisen. Zij is een van de grote heldinnen van het gedeelde Iraanse epos waarvan Koerden samen met hun buren erfgenamen zijn.
Was Banu Goshasp een unieke figuur of kent de traditie andere krijgsvrouwen? Banu Goshasp behoort tot de grootste en beroemdste krijgsvrouwen van het Iraanse epos en wordt geëerd met haar eigen epische gedicht, maar zij is niet de enige. De traditie omvat andere krijgshaftige vrouwen, het bekendst Gordafarid, de dappere jonge vrouw die in de Shahnameh zelf bij de Witte Vesting tegen Sohrab vocht, en anderen in de bredere epische literatuur. Deze krijgsvrouwen, met Banu Goshasp voorop onder degenen die hun eigen epen hebben, tonen dat de Iraanse traditie met al haar vele mannelijke helden ook de moed en bekwaamheid van vrouwen vierde en erkende dat krijgskundige grootheid zowel aan heldinnen als aan helden kon toebehoren. Banu Goshasp is het hoogste voorbeeld van de krijgsvrouw die met haar eigen epos wordt geëerd, een heldin van de eerste rang in de rijke traditie van de Iraanse legende.
Verwante onderwerpen
Rostam: de grootste held van Iran, de vader van Banu Goshasp
Giv: de held uit het huis van Gudarz, echtgenoot van Banu Goshasp
Bizhan en Manizheh: Bizhan, de zoon van Banu Goshasp, en zijn beroemde liefdesverhaal
Faramarz: de broer van Banu Goshasp, met wie zij avonturen beleefde
Tahmineh: de moeder van Banu Goshasp
Sohrab: de tragische zoon van Rostam, broer van Banu Goshasp
Gordafarid: een andere krijgsvrouw uit de Shahnameh
De Shahnameh: het Perzische Koningsboek, het grote epos van Iran
Veelgestelde vragen
Wie is Banu Goshasp?
Banu Goshasp, ook geschreven als Goshasp Banu (Banu betekent Vrouwe), is een belangrijke heldin van de Iraanse epische traditie, een gevierde krijgsvrouw. Zij is de dochter van de grote held Rostam en de zus van Faramarz en behoort tot het krijgersgeslacht van Sistan. Als ongeëvenaarde strijdster wier kracht de machtigste kampioenen evenaarde, is zij het onderwerp van haar eigen epos, de Banu Goshasp-nama. Haar verhalen vertellen over gevechten in Turan en India, haar wedstrijd met haar vrijers, haar huwelijk met de held Giv en haar moederschap van de beroemde held Bizhan.
Wat is de Banu Goshasp-nama?
De Banu Goshasp-nama (Boek van Banu Goshasp) is een episch gedicht van ongeveer negenhonderd verzen, geschreven door een onbekende dichter uit de elfde of twaalfde eeuw en gewijd aan de daden van Banu Goshasp. Het is een van de oudste epen in de Perzische literatuur over een krijgsvrouw en behoort tot de Sistan-cyclus van gedichten gewijd aan de helden van Sistan. Een handschrift wordt bewaard in de Bibliothèque nationale in Parijs. Het bestaan van een epos dat volledig aan haar is gewijd getuigt van haar aanzien als zelfstandige heldin.
Met wie trouwde Banu Goshasp?
Banu Goshasp trouwde met de held Giv, een kampioen uit het huis van Gudarz. Veel vrijers dongen naar haar hand, maar zij ontmoette hen in de strijd en versloeg de meesten, zodat alleen iemand die haar kon evenaren haar kon opeisen. Giv bleek waardig door de proeven te doorstaan die Rostam voor de vrijers van zijn dochter stelde. De traditie vertelt een levendig vervolg waarin Banu Goshasp zelfs na de bruiloft Giv overmeesterde en vastbond en haar eigen kracht liet gelden, totdat Rostam bemiddelde en de twee zich verzoenden.
Was Banu Goshasp de moeder van Bizhan?
Ja. Uit het huwelijk van Banu Goshasp en Giv werd de held Bizhan geboren, een van de beroemde kampioenen van de Shahnameh, vooral bekend om zijn grote liefdesverhaal met Manizheh, dochter van de Turaanse koning Afrasiab. Via Banu Goshasp was Bizhan een kleinzoon van Rostam: het bloed van de grootste kampioen van Iran stroomde via zijn krijgersmoeder door zijn aderen. Zo verbond Banu Goshasp de twee grote huizen van Sistan en Gudarz en droeg zij het heldengeslacht over op de volgende generatie.
Komt Banu Goshasp in de hoofdtekst van de Shahnameh voor?
Banu Goshasp maakt deel uit van de bredere Iraanse epische traditie en haar echtgenoot Giv en zoon Bizhan zijn prominente figuren in Ferdowsi’s Shahnameh. Maar haar eigen volledige verhaal wordt vooral niet in de hoofdtekst van de Shahnameh verteld, maar in het aan haar gewijde epos de Banu Goshasp-nama en andere gedichten van de Sistan-cyclus, zoals de Faramarz-nama en Bahman-nama. Zij kan het best worden begrepen als een belangrijke heldin van de bredere Iraanse epische traditie, via haar familie nauw verbonden met de Shahnameh.
Is Banu Goshasp een Koerdische heldin?
Banu Goshasp behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die Koerden met Perzen, Luren en anderen uit de Iraanse wereld delen. Zij is dus geen uitsluitend Koerdische figuur. Als Iraans volk delen Koerden dit brede erfgoed en maken de helden en heldinnen van het epos deel uit van de gemeenschappelijke Iraanse traditie waarvan Koerden samen met hun buren erfgenamen zijn. De figuur van de sterke krijgsvrouw vindt echter wel weerklank in de tradities van vele Iraanse volkeren, waaronder de Koerden.
Bronnen en verdere lectuur
Banu Goshasp — de bijdrage op Wikipedia
Gosasb Banu — Encyclopaedia Iranica
Giv (Shahnameh) — de bijdrage op Wikipedia
Lijst van vrouwen in de Shahnameh — Wikipedia
Banu Goshasp, de heldin van het oude Iran — Rejected Princesses
Shahnameh — de bijdrage in Encyclopaedia Iranica