Erbil, Koerdisch Hewlêr, is gevormd door oud Arbela, middeleeuwse patronage, Ottomaanse wijken en moderne ontheemding. Zijn geschiedenis loopt van de citadel tot de vlakte.

Lange huizenrij van Erbils citadel boven een met gras begroeide heuvel, met auto’s en voetgangers beneden
Citadel en omringende straat, 3 mei 2018. Sarbast.T.Hameed, CC BY-SA 4.0. Gedateerd stadsbeeld. Sarbast.T.Hameed · CC BY-SA 4.0.

Hewlêr en de vlakte

Erbil, Koerdisch Hewlêr, is hoofdstad van de Koerdische Regio van Irak en zetel van de ministerraad. [1] Het archeologische onderzoek bestudeert de vlakte tussen Boven- en Beneden-Zab. Stad, gouvernement en onderzoeksgebied zijn andere eenheden met verschillende oppervlaktes en bevolkingen. [2]

Arbela en Ishtar

Hansman verbindt Arbela met het Assyrische Arbailu en een kruispunt van oost–west- en noord–zuidroutes. Koningsinscripties verbinden de stad met Ishtar, Vrouwe van Arbel, als belangrijk religieus centrum. Geschreven namen, begraven lagen en bewaarde gebouwen leveren verschillend bewijs. [3]

Archeologie buiten de heuvel

Het rapport uit 2021 vermeldt 728 vindplaatsen uit zeven veldseizoenen. Oppervlaktevondsten worden gecombineerd met historische lucht- en satellietfoto’s, kaarten en drones. Resultaten omvatten Urukmateriaal uit het vierde millennium v. Chr., bronstijdsteden en grote dunbevolkte nederzettingen uit laat-Sasanidische of vroeg-islamitische tijd. [2] Stadsgroei en wegen bedreigen het landschap. Regionale vondsten bewijzen geen exacte stichting of ononderbroken bewoning van iedere citadellaag. [2]

Gökböri’s stad

Bezer dateert Gökböri’s laatste bewind in Erbil op 1190–1233. Zijn loopbaan hing samen met Saladin en regionale dynastieën. Ze beschrijft herstel van verdediging en straten, markten, ziekenhuis, madrasa en zorginstellingen. [4] Grote Mawlidfeesten trokken geleerden en bezoekers, na eerdere Fatimidische vieringen in Caïro. Na zijn dood in 1233 gingen gebieden door zijn testament en gebrek aan mannelijke opvolger naar de Abbasidische kalief. [4]

De Ottomaanse citadel

UNESCO schreef de citadel in 2014 in. De beoordeling benadrukt archeologische lagen en Ottomaanse stegen en doodlopende straten vanuit de hoofdpoort. Hoge negentiende-eeuwse huisgevels vervingen oudere versterkingen. [5] Ook de onderbreking van het woonleven wordt erkend. Behoud betreft voormalige bewoners en omringende stad. Ouderdom vereist bewijs en voorzichtigheid met absolute aanspraken op de oudste stad ter wereld. [5]

Ankawa en ontheemding in 2014

Ankawa’s instellingen hielpen mensen uit Mosul en de Ninevevlakte tijdens de ISIS-aanval in 2014. Het Chaldeeuwse aartsbisdom beschrijft voor 2014–2020 geopende kerken als onderdak, voedsel, matrassen en vrijwillige medische zorg. [6] Ook huursteun, scholen en tijdelijke lokalen voor Hamdaniyauniversiteit worden vermeld. Dit zijn eigen activiteitenverslagen van de hulpverlener, geen actuele volkstelling van Erbil of Ankawa. [6]

Chaldeeuws-katholieke Sint-Jozefkerk in Ankawa met kruis, lichte stenen gevel, ronde ramen en versierd metalen hek
Sint-Jozef, Ankawa, 13 mei 2018. Levi Clancy, CC0. Later kerkbeeld, geen foto van de noodsituatie in 2014. Levi Clancy · CC0.

Het referendum van 2017

Ján Kubiš beschreef op 22 november 2017 in de Veiligheidsraad het referendum van 25 september in de Regio en betwiste gebieden. Hij meldde federale operaties vanaf 16 oktober in Kirkuk en nieuwe ontheemding. [7] Het verslag noemt de rechterlijke beslissing van 20 november die het referendum ongrondwettig verklaarde en gevolgen introk. Luchthavens, salarissen, begroting en olie waren onderhandelingsthema’s. Een gedateerd crisisverslag, geen overzicht van iedere latere ontwikkeling. [7]

Behoud en levende geschiedenis

UNESCO kondigde in oktober 2025 een citadelproject aan met tien miljoen dollar van KAR New Ventures Limited. Behoud, rehabilitatie, toegang en culturele deelname waren doelen, geen bewijs dat ieder gebouw was gerestaureerd. De banden van bewoners met de citadel horen bij de stadsgeschiedenis. [8]

Bronnen en verder lezen

  1. Kurdistan Regional Government, official government site and Council of Ministers address in Erbil; consulted 23 October 2026.
  2. Jason Ur et al., “The Erbil Plain Archaeological Survey: Preliminary Results, 2012–2020,” Iraq 83 (2021), pp. 205–243; author’s published abstract and p. 238 on threats to the landscape.
  3. John F. Hansman, “Arbela,” Encyclopaedia Iranica II/3 (1986), pp. 277–278; opening paragraphs on names, routes and Ishtar.
  4. Gülay Öğün Bezer, “Kökböri,” TDV İslâm Ansiklopedisi (2002): rule at Erbil, institutions, Mawlid and succession.
  5. UNESCO World Heritage Centre, Erbil Citadel: 2014 inscription and statement of Outstanding Universal Value, urban form and residential discontinuity.
  6. Ankawa Humanitarian Committee, “The Chaldean Archdiocese of Erbil: A Journey of Faith and Service Since 2014,” account of relief programmes, 2014–2020.
  7. Ján Kubiš, UN Security Council briefing, 22 November 2017: referendum, federal operations, court decisions and negotiations.
  8. UNESCO, “UNESCO launches new initiative to revitalize Erbil Citadel World Heritage Site,” October 2025; announcement of funding and programme aims.