Wie was Hasanwayh?
Hasanwayh ibn Husayn (overleden 979 n.Chr.), ook bekend als Abu’l-Fawaris of in het Koerdisch Mir Hesnewî, was de stichter van de Koerdische Hasanwayhidische dynastie, die hij rond 961 n.Chr. vestigde en tot zijn dood in 979 bestuurde. Hij kwam uit de Koerdische stam Barzikani en bouwde zijn vorstendom op in een uitgestrekt deel van het centrale Zagrosgebergte. Op zijn hoogtepunt beheerste hij Lorestan, Dinawar, Nahavand, Daquq, Shahrazur en Hamadan. Zijn invloed reikte zelfs tot Azerbeidzjan. Hasanwayh was sluw genoeg om de rivaliteit tussen Boejiden en Samaniden in zijn voordeel te benutten: door de Boejiden te steunen verzekerde hij zich van voldoende autonomie, zodat zij, ondanks hun overheersende positie, afzagen van directe inmenging in zijn zaken.
Voor Koerdische historici is Hasanwayh een van de grondleggers van de Koerdische politieke heropleving in de 10e eeuw. Zijn dynastie was een van verschillende Koerdische vorstendommen die halverwege de 10e eeuw gelijktijdig opkwamen: een tijd waarin de politieke versnippering van het Abbasidische rijk Koerdische stamleiders eindelijk ruimte gaf om volledige politieke soevereiniteit op te eisen. De Hasanwayhiden waren een Koerdische dynastie van twaalver-sjiieten, wat hen onderscheidde binnen de bredere Koerdische politieke wereld. Zij vestigden hun hoofdstad in Dinawar, de stad die een eeuw eerder de intellectuele thuisbasis van Abu Hanifa al-Dinawari was geweest.
De belangrijkste punten
Hasanwayh (overleden 979 n.Chr.) stichtte rond 961 n.Chr. de Hasanwayhidische dynastie in het centrale Zagrosgebergte.
Hij kwam uit de Koerdische stam Barzikani en beheerste op zijn hoogtepunt Lorestan, Dinawar, Nahavand, Shahrazur en Hamadan.
De Hasanwayhiden waren een Koerdische dynastie van twaalver-sjiieten, een van de eerste belangrijke sjiitische Koerdische heersershuizen.
Zijn hoofdstad was Dinawar, dezelfde Koerdische stad die Abu Hanifa Dinawari, de grondlegger van de Arabische plantkunde, had voortgebracht.
Hasanwayh bewoog zich behendig in de rivaliteit tussen Boejiden en Samaniden en behield zijn autonomie door zich met de Boejiden te verbinden.
Afkomst
Hasanwayh was de zoon van een zekere Husayn uit de Koerdische stam Barzikani. De Barzikani waren een van de Koerdische stamgroepen van de centrale Zagros, dezelfde bergen die al duizenden jaren het thuisland van Koerdische vooroudervolken waren. Tegen 961 n.Chr. was Hasanwayh erin geslaagd verschillende vestingen in de regio in te nemen en deze als basis voor het Hasanwayhidische vorstendom te gebruiken. Zijn verovering van vestingen — de bergbolwerken die de sleutel tot politieke macht in de Zagros vormden — was de essentiële eerste daad van zijn politieke loopbaan.
Zijn Koerdische naam ‘Mir Hesnewî’ (in het Arabisch weergegeven als Hasanwayh) weerspiegelt de dubbele culturele identiteit van Koerdische heersers uit deze tijd. Zij bewogen zich zowel in de Koerdische stamwereld, met Koerdische namen en gebruiken, als in de bredere islamitische politieke wereld, met Arabische namen en titels voor officiële doeleinden. Deze tweetalige politieke identiteit was kenmerkend voor de Koerdische dynastieke traditie.
Historische context
Hasanwayh stichtte zijn dynastie in 961 n.Chr., hetzelfde decennium waarin ook de Shaddadiden (gesticht rond 951 n.Chr.) en de Rawadiden (rond 955 n.Chr.) opkwamen. Deze gelijktijdige opkomst van meerdere Koerdische vorstendommen was geen toeval. Het Abbasidische kalifaat was teruggebracht tot een symbolische instelling die sinds 945 n.Chr. door Boejidische bevelhebbers werd beheerst. De Boejiden waren zelf Daylamitische sjiitische moslims met andere prioriteiten dan de soennitische Koerdische stamwereld. Hun controle over Bagdad betekende geen effectief bestuur van de verre Koerdische bergen. Koerdische stamleiders vulden dit politieke vacuüm.
Hasanwayhs verhouding met de Boejiden was complex en berekenend. Hij steunde hen tegen hun Samanidische vijanden, wat hem voldoende politieke dekking gaf om binnen de Boejidische invloedssfeer autonoom te handelen. In 970 n.Chr. bereikte hij een formeel compromis met de opvolger van de Boejidische vizier, dat zijn autonomie garandeerde in ruil voor een schatting van 50,000 dinar: een overeenkomst die zijn feitelijke soevereiniteit bevestigde en tegelijk de nominale fictie van Boejidische opperheerschappij in stand hield.
De opbouw van het Hasanwayhidische vorstendom
Gebied en bestuur
Hasanwayh bouwde zijn vorstendom op in een groot gebied van de centrale Zagros en beheerste Lorestan, Dinawar, Nahavand, Daquq, Shahrazur en Hamadan. Zijn hoofdstad Dinawar was een van de grote Koerdische steden van de middeleeuwen, dezelfde stad die de intellectuele thuisbasis van Abu Hanifa al-Dinawari was geweest. Op zijn hoogtepunt strekte Hasanwayhs vorstendom zich uit tot Azerbeidzjan, waarmee het een van de grootste Koerdische politieke eenheden van zijn tijd was.
Militaire macht en autonomie
De sleutel tot Hasanwayhs succes lag in zijn militaire basis in de bergvestingen van de Zagros en zijn betrouwbare steun van Koerdische stammen. Zelfs wanneer de Boejiden troepen tegen hem stuurden — zoals toen de Boejidische gouverneur van Hamadan, Sahlan ibn Musafir, hem uitdaagde — bood Hasanwayh met succes weerstand. Zijn overwinning op deze kalifale troepen versterkte het moreel van zijn volgelingen en bevestigde de levensvatbaarheid van de Hasanwayhidische staat. Hij overleed in zijn versterkte bolwerk Sarmaj, ten zuiden van Bisotun, in 979 n.Chr.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Nalatenschap en culturele invloed
Hasanwayhs nalatenschap is de dynastie die hij stichtte. De Hasanwayhiden, Koerdische twaalver-sjiitische heersers van de centrale Zagros, beheersten een van de belangrijkste Koerdische vorstendommen van de 10e eeuw. Vanuit Dinawar regeerden zij via een netwerk van bergvestingen en stambondgenootschappen. Zijn hoofdstad Dinawar was een van de intellectuele en culturele centra van de Koerdische wereld. Zijn opvolger Badr ibn Hasanwayh zou een van de beroemdste Koerdische heersers van de middeleeuwen worden.
Veelgestelde vragen
Wie was Hasanwayh?
Hasanwayh (overleden 979 n.Chr.) was de stichter van de Koerdische Hasanwayhidische dynastie, rond 961 n.Chr. gevestigd in het centrale Zagrosgebergte. Hij kwam uit de stam Barzikani, beheerste Lorestan, Dinawar, Nahavand, Hamadan en Shahrazur en benutte de rivaliteit tussen Boejiden en Samaniden om Koerdische autonomie te behouden. Zijn dynastie hield tot 1015 n.Chr. stand.
Bronnen en verdere lectuur
Hasanwayh — artikel op Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Hasanwayh).
Hasanwayhiden — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Hasanwayhids); Britannica (britannica.com/topic/Hasanwayhid-dynasty).