Hasanveyh onuncu yüzyılda Orta Zagros’ta Kürt hanedanı kurdu. Sermâc, aile bağlantıları ve vergi anlaşması, Büveyhi dünyasındaki iktidarını açıklar.

Lorestan’da yeşil tarlalar üzerinde Keşkan Köprüsü’nün taş kemerleri ve büyük ayakları
Keşkan Köprüsü, 2016. Kitabesi oğlu Bedr’e ve 399/1008–9’a aittir; kurucunun yapısı olarak sunulamaz. [4] © Kiavash Safarian, 26 April 2016 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · Existing Wikimedia preview reproduced without creative changes.

Yaklaşık başlangıç

Hasanveyh b. Hüseyin, Ebü’l-Fevâris veya Hasanuya, Berzikânî Kürt lideriydi. Güneş hanedanın başlangıcını 956, Azkai genişlemesini yaklaşık 958 verir. [3] [1] Bunlar onuncu yüzyıl ortasında yükselişe işaret eder; 961’de kesin belgelenmiş tek kuruluş töreni göstermez.

Aile bağları

Saeed, Ayşani liderleri Vendad ve Ganim’i dayıları olarak tanımlar. Vendad’ın ardından oğlu Abdülvahhab Şazencan Kürtlerince yakalanıp Hasanveyh’e teslim edildi; kaleleri ve malları ona geçti. [2] Hanedan boşlukta değil, akrabalık, rakip hak sahipleri ve tahkimli mülk ağı içinde büyüdü.

Büveyhilerle anlaşma ve çatışma

Güneş, Rüknüddevle desteğini ve ardından Sehlan b. Musafir’e direnişi anlatır. Vezir İbnü’l-Amid’in seferi ölümüyle değişti; oğlu Ebü’l-Feth 970’te 50.000 dinar ödemeli anlaşma yaptı. [3] Vergi ve yerel gücün pazarlığı, sınırsız egemenlik veya sürekli müdahalesizlik değildi.

Sermâc ve merkezler

Azkai Bisotun güneyindeki Sermâc’ı başkent, Dinever, Nihavend ve Esedabad’ı genişleme alanları sayar. [1] Güneş de Sermâc’ı merkez gösterir; oradaki inşayı ve Dinever camisini Hasanveyh’e bağlar. [3] Dinever’in önemi kale başkentini silmemeli; nüfuz modern sabit ulusal sınıra dönüştürülmemelidir.

Ölüm ve veraset

Azkai yönetim sonunu 979, Güneş ölümü 980 verir. [1] [3] Güneş oğulların bölünmesi ve Büveyhi müdahalesinden sonra Bedr’in seçilmesini anlatır. [3] Bu otomatik barışçı devir değil, üst hükümdar ve varislerin mücadelesiydi. Tarih farkı görünür kalır.

Bedr dönemine ait olanlar

Anisi baba ve oğlun Büveyhi ittifaklarıyla konumlarını koruduğunu açıklar. Mali idare, yollar, pazarlar, hacı desteği ve adına kitabeli köprüleri Bedr’le ilişkilendirir. [4] Bu eserler hanedanın maddi mirasıdır; hepsi geriye dönük olarak kurucuya mal edilemez.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Parviz Azkai, Hamadān vi. History, Islamic Period, Encyclopaedia Iranica, 2003, updated 2018; Hasanwayh’s rise and Sarmaj.
  2. Omar Ahmad Saeed, The Two Emirates, al-Aishani and Daisam al-Kurdi, Mosul College of Basic Education Research Journal 13/2, 2014, pp. 669–682; pp. 671–672.
  3. İbrahim Güneş, Hasanveyhler (956–1048), Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9/2, 2020, pp. 163–169; pp. 164–165.
  4. Alireza Anisi, Early Islamic Architecture in Iran (637–1059), Edinburgh PhD, title dated 2007, pp. 29–30; Hasanwayhids and Badr’s bridges.