گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ماستاو (دێو) خواردنەوە ڕۆژانە کوردییەکەی ماستە؛ ماست کە لەگەڵ ئاو، خوێ و پوونەی وشک دەژەنرێت و بە گاڵتە «بیرەی کوردی»ی پێ دەڵێن. کۆتاییە خواردنەوەییەکەی زنجیرەی بەرهەمەکانی شیری کوردی، کە دوای ژەنینی کەرە لە مەشکدا دەمێنێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەکۆپە پەنیرە پێگەیشتووە بەناوبانگەکەی کوردستانە؛ پەنیرە بەستووی شیری خاوی مەڕ کە دەخرێتە گۆزەیەکی گڵین (کۆپە) و بە قوڵایی مەترێک لە ژێر زەویدا دەنێژرێت تا بۆ ماوەیەک کە دەگاتە ساڵێک پێ بگات. لە شاری کۆنی کوردیی سەقزەوە؛ بە میراتی کولتووریی کوردی ناو براوە.
وتارەکە بخوێنەوەکەلانە نانی تەختی ناوپڕکراوی کوردیی هەورامان/ئەڤرۆمانە؛ هەویری ترش کە بە سیری کێوی، ترە و سەوزەی بەهار پڕ دەکرێتەوە و لەسەر ساج لێ دەنرێت. نانە تایبەتەکەی دیمەنێکی کولتووریی یونسکۆ.
وتارەکە بخوێنەوەبەرساق، کە ناوی دروستی بەژییە، نانێکی شیرینی سوورکراوەی کوردیی باشوورییە لە کرماشان، ئیلام و لۆڕستان، کە بە گوێز یان تووی وشک پڕ دەکرێتەوە. ناوی «بەرساق» شێوەی بەعەرەبیکراوی وشەی کوردیی برژیاگە، بە واتای «برژاو».
وتارەکە بخوێنەوەچۆکەلەک پەنیرێکی وشکی کوردییە کە بە کوڵاندنی شیری ترشبوو، ماست یان دۆ دروست دەکرێت و لە نەریتی بەرهەمەکانی شیری کوردیدا بە تۆراک و جاجی ناسراوە. 13ەم بەرهەمی زنجیرەی شیری کوردییە، لەسەر بنەمای بەفیڕۆنەدانی هیچ شتێک.
وتارەکە بخوێنەوەکەلەدۆش خۆرەشتێکی چڕی زستانەی کوردییە لە گۆشتی بەرخ، نۆک، گەنمی وردکراو و سەوزە، کە بە ماستی وشکی دوبارە شلکراوە پێکەوە دەبەسترێت؛ لە بەتلیس، هیزان، وان و مووشەوە. ڕۆژژمێری کوردیی پاراستنی خواردن لە یەک مەنجەڵدا کۆ کراوەتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەتەپسی (تەپشی) خواردنی چین‌چینی کوردیی باینجان و پەتاتە و بیبەر و تەماتەیە؛ هەر سەوزەیەک بە جیا سوور دەکرێتەوە، لە سۆسی تەماتەدا بە شلەوە لێ دەندرێت و بە دوشاوی هەنار ترش دەکرێت، بە شێوەی ڤیگان یان لەگەڵ کۆفتە.
وتارەکە بخوێنەوەداندە کەباب پەراسووی برژاوی بەرخی کوردییە کە سۆسی زەعفەران و تەماتە و لیمۆی لێ دەدرێت؛ کەبابە تایبەتەکەی کرماشان (کەرمانشاه)، کە بە خواردنی کۆچەرە کوردەکان تۆمار کراوە، بەڵام بەردەوام بە «فارسی» پۆلێن دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەفاسۆلیا شۆلەی ڕۆژانەی لۆبیای سپیی کوردییە و بەشێکە لە خێزانی «شلە»ی شۆلە سادەکان. یەکێکە لە تازەترین خواردنەکانی چێشتی کوردی؛ لۆبیای سپی بەروبوومێکی جیهانی نوێیە و دەیسەلمێنێت کە خواردنی کوردی زیندووە و لە ڕابردوودا نەبەستووە.
وتارەکە بخوێنەوەگوڵاو ئاوی گوڵی کوردییە، لە گوڵ و ئاو، کە لە گوڵەکانی شاخەکانی زاگرۆس تەقطیر دەکرێت. لەگەڵ هێل، نیشانەی بۆنی تایبەتی شیرینییە کوردییەکانی وەک موحەلەبی و کولیچە و زەڵۆبیایە.
وتارەکە بخوێنەوەتەشریب نانی تەختی پارچەکراوەیە کە لە شۆربای گۆشتی بەرخ و نۆک و لیمۆی وشککراوەدا تەڕ کراوە؛ خواردنی ناوەندیی سەرە ساڵ، ساڵی نوێی کوردە ئێزدییەکان، و هاوسەرگیری و پرسە. بەبێ گۆڕان بردراوە بۆ ناو دیاسپۆرای ئێزدی.
وتارەکە بخوێنەوەساوەر (ساوار) ناوە کوردییەکەی گەنمی پێشتر کوڵێنراو و وردکراوە کە لە جیهاندا بە بوڵگور ناسراوە. دانەوێڵەی بنەڕەتیی جوتیارانی کورد بۆ 4,500 ساڵ، کە بە هاوەنی جوڕن و ئاشی دەستار دروست دەکرێت و بنەمای چیگ کۆفتە و کوتلک و کەشکەیە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆرتو ئاشی شۆربایەکی ترشی زستانیی کوردییە لە گەڵای خەمیرکراوی شەلغەم، گەنمی وردکراو و گۆشتی ئێسکدار. بەشێکە لە ڕۆژژمێری کوردیی پاراستنی خۆراک؛ گرتنی سەوزەی وەرزێک بۆ مانەوە لە وەرزێکی دیکەدا.
وتارەکە بخوێنەوەکەشکە شۆلەیەکی کوردیی ساوەر و ماستی ترشە کە بە کەرەی تواوە پێشکەش دەکرێت. ناوەکەی لەگەڵ «کەشکەک» هاوبەشە، خواردنێکی تورکی کە لە ساڵی 2011ەوە لە لیستی میراتی یونسکۆدایە؛ بەڵام وەشانە ڕۆژانە کوردییەکە نادیارە.
وتارەکە بخوێنەوەکەپاری بەری کێویی کوردییە کە لە سرکەدا دەکرێتە ترشی. کۆکردنەوەی گیای کێویی بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانی تورکیا و نائارامیی سیاسییەوە لە مەترسیدایە. ترشیی ناو شووشەکە بەڵگەی ئەوەیە کە کەسێک بە شاخێکدا هەڵگەڕاوە و بە زیندوویی گەڕاوەتەوە بۆ ماڵەوە.
وتارەکە بخوێنەوەکەنگەرلی پڵاو خواردنێکی کوردیی بەهارە لە برنج لەگەڵ پەلەکانی کەنگەری کێویی (گوندیلیا). گیایەکە بەهۆی کۆکردنەوەی لەڕادەبەدەر لە کوردستان ڕووبەڕووی لەناوچوونە. خواردنێک کە ڕەنگە نەمێنێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەقەیماخ کرێمی ئەستوورکراوەی شیری کوردییە کە لە شیری بزنی شاخاوی دروست دەکرێت. لە هەموو نانی بەیانییەکی کوردیدا لەگەڵ هەنگوین و نانی تەخت پێشکەش دەکرێت. دوازدەهەمین بەرهەمی زنجیرە شیرییە کوردییەکە؛ دوازدە بەرهەم لە یەک مەڕوماڵات.
وتارەکە بخوێنەوەنانی هەورامی نانێکی کوردیی وەک کاغەز باریکە لە هەورامانەوە؛ دیمەنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆ بە نیشتەجێبوونی کورد لە 3000ی پێش زایینەوە. 700 نان بە هەر گوونییەک ئارد. زیندووبوونەوەیەکی هاوچەرخ بۆ تەندروستی بەخۆیەوە دەبینێت.
وتارەکە بخوێنەوەنۆکاو ئاوی نۆکی کوردییە کە لە بازاڕە زستانییەکان دەفرۆشرێت. نۆک بە کوردی واتە نۆک. هەرزانترین ژەمی گەرم لە کوردستان؛ نۆکی زێڕین لە ئاوی زەردەچەوەدا، کە لە بەرامبەر سەرما بە هەردوو دەست هەڵدەگیرێت.
وتارەکە بخوێنەوەنیسکێنە ناوی کوردیی شۆربای نیسکی سوورە. بلۆگنووسێکی خواردن لە ماڵێکی کوردی خواردی و پێی گوت «تورکی». پەنابەرێکی کورد وای کرد بە کوردی تۆمار بکرێت. ناونانەکە بەوەوە بەستراوە کێ تۆماری دەکات.
وتارەکە بخوێنەوەشیلاه و ماراگا پۆلی خورشتی ڕۆژانەی کوردین؛ بنەمایەکی سووکی تەماتە و پیاز بە سەوزەی وەرزی و ئاوی گۆشت. ڕێچکە بنەڕەتییەکە کە هەموو خورشتێکی کوردیی ناونراو گۆڕاوێکی ئەوە.
وتارەکە بخوێنەوەمەهەلەبی پودینگێکی شیری کوردی بە گوڵاو و هێلە کە ڕەگی دەگەڕێندرێتەوە بۆ میزۆپۆتامیای سەدەکانی ناوەڕاست. شێوە کوردییەکە بە نیشانەی بۆنخۆشیی هێل و گوڵ و فسقی سەرەوەی لە باخە شاخاوییەکان پێناسە دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەبۆرەکێ پەنێر پاستەیەکی کوردیی پەنیر و گیا بۆنخۆشەکانە کە بە پەنیری تازەی کوردی و گیا بۆنخۆشە کێوییە شاخاوییەکان دروست دەکرێت. لە کورت بۆرەگی جیاوازە؛ ئەمە بۆرەکەکەی نیشتمانی کوردستانە.
وتارەکە بخوێنەوەبرنج بی ماش برنجی کوردییە لەگەڵ ماش؛ خواردنێکی سادەی ماڵەوە لە یەک مەنجەڵدا. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە «ماش پڵۆی فارسی» ناو دەبرێت و ناوە کوردییەکە نادیارە. هەرزانترین ژەمی ئێوارە کە هێشتا خێزانێک تێر دەکات.
وتارەکە بخوێنەوە