پێشەکی
چارشەما سۆر، سەری ساڵی ئێزدی، کە بە سەرێ ساڵ و چوارشەممەی سووریش ناو دەبرێت، جەژنە مەزنەکەی بەهارە لە باوەڕی ئێزدیدا؛ جەژنێکی خۆشیی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە کە یادی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و دابەزینی تاوسی مەلەک بۆ سەر زەوی دەکاتەوە، بۆ ئەوەی بە ژیان و جوانی و بەپیتی بەرەکەتی پێ ببەخشێت.
لە یەکەم چوارشەممەی نیسانی ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت و یەکێکە لە کۆنترین جەژنەکانی ناوچەکە؛ بە داگیرساندنی چرای زۆر لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و ڕەنگکردنی هێلکە بە ڕەنگەکانی بەهار و گوڵە سوورەکانی وەرزەکە دەگێڕدرێت؛ جەژنێکی جوانی سەری ساڵ و نوێبوونەوەی ژیان.
ناسینی چارشەما سۆر ڕووبەڕووبوونەوەیە لەگەڵ خۆشی و جوانیی دیدی ئێزدی بۆ ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە؛ جەژنی سەری ساڵ کە تێیدا ئێزدییەکان یادی دروستبوونی جیهان و بەرەکەتبەخشین بە زەوی دەکەنەوە و پێشوازی لە گەڕانەوەی بەهار و سووڕی نوێی ژیان دەکەن.
ناوەڕۆک
چوارشەممەی سوور و ڕۆژی ئافراندنی جیهان
چارشەما سۆر چییە؟
چارشەما سۆر کە واتای چوارشەممەی سوور دەگەیەنێت و بە سەرێ ساڵ، سەری ساڵ، ناو دەبرێت، سەری ساڵی ئێزدی و جەژنە مەزنەکەی بەهارە لە باوەڕی ئێزدیدا. لە یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت، کە لە ڕۆژژمێری باودا دەکەوێتە بەشی کۆتایی نیسان، و دەستپێکی ساڵی نوێی ئێزدی نیشان دەدات. جەژنەکە یادی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و دابەزینی تاوسی مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان، بۆ سەر زەوی دەکاتەوە، بۆ ئەوەی بە ژیان و جوانی و بەپیتی بەرەکەتی پێ ببەخشێت؛ بە گەڕانەوەی خۆشیی بەهار و نوێبوونەوەی سووڕی ژیانەوە پەیوەستە. یەکێکە لە کۆنترین جەژنە بەردەوامەکانی تەواوی ناوچەکە؛ جەژنی ئافراندنی جیهان و بەپیتی و نوێبوونەوە، کە بە داگیرساندنی چرا لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و ڕەنگکردنی هێلکە و گوڵە سوورەکانی بەهار دەگێڕدرێت. چارشەما سۆر لە جەژنە مەزنەکەی زیارەتی پاییز، جەژنی جەماعێ، جیاوازە؛ جەژنی سەری ساڵ و بەهارە، گێڕانی خۆشیی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە. وەک سەری ساڵی ئێزدی و جەژنی ڕۆژی ئافراندنی جیهان، لە ڕۆژژمێری ئێزدی و ژیانی گەلی ئێزدیدا پێگەیەکی خۆشەویست و ناوەندی هەیە.
چوارشەممەی سوور و ڕۆژی ئافراندنی جیهان
جەژنەکە بە چوارشەممەی سوور ناو دەبرێت چونکە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، لە چوارشەممەیەکدا ئافراندنی جیهان تەواو بوو و تیشکی خۆر بۆ یەکەم جار بەر زەوی کەوت و ئاسمانی سوور کرد؛ چوارشەممە پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەی ئێزدییە.
ناوی چارشەما سۆر واتای چوارشەممەی سوور دەگەیەنێت و ناوەڕۆکی واتای جەژنەکەی تێدایە. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، ئافراندنی جیهان کە خودای تاک دەستی پێ کردبوو، لە چوارشەممەیەکی بەهاردا تەواو بوو؛ کاتێک تیشکەکانی خۆر بۆ یەکەم جار بەر زەوی تازە دروستکراو کەوتن و ئاسمانیان بە ڕووناکییەکی سوورباو داپۆشی، سووریی بەیانیی جیهان؛ جەژنەکە لەمەوە ناوی وەرگرتووە، چوارشەممەی سوور. لە باوەڕی ئێزدیدا، چوارشەممە پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەیە، ڕۆژێکی پشوودان و ڕێزگرتن؛ باوەڕ وایە ئەو ڕۆژەیە کە تاوسی مەلەک بۆ سەر زەوی دێت بۆ بەرەکەتبەخشین، هاوشێوەی ئەوەی ئایینەکانی دیکە ڕۆژێکی پیرۆزی هەفتە دەپارێزن. چارشەما سۆر، یەکەم چوارشەممەی نیسانی ئێزدی، پیرۆزترین و پڕخۆشیترین ئەم چوارشەممانەیە؛ خودی ڕۆژی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و دابەزینی فریشتەی تاوس، کە وەک سەری ساڵ و ڕۆژی ئافراندنی جیهان دەگێڕدرێت. ئەم تێگەیشتنە، چوارشەممەی سوور وەک ڕۆژی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و یەکەم بەرکەوتنی تیشکی خۆر بە زەوی، ناوەڕۆکی جەژنەکەیە. ڕەنگدانەوەی پەیوەندیی قووڵە لە باوەڕی ئێزدیدا لە نێوان سەری ساڵ و بەهار و یادی پیرۆزی دروستبوونی جیهان. لە قووڵترین تێگەیشتندا، چارشەما سۆر ڕۆژی ئافراندنی جیهانە.
خاڵە سەرەکییەکان
چارشەما سۆر، چوارشەممەی سوور، سەری ساڵی ئێزدییە و بە سەرێ ساڵیش ناو دەبرێت.
لە یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت.
یادی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و ئەو ڕۆژە دەکاتەوە کە خۆر بۆ یەکەم جار زەویی ڕووناک کردەوە.
یادی دابەزینی تاوسی مەلەک دەکاتەوە بۆ بەخشینی بەرەکەتی ژیان و بەپیتی بە زەوی.
یەکێکە لە کۆنترین جەژنە بەردەوامەکانی ناوچەکە، جەژنی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە.
بە چراکانی لالش و ڕەنگکردنی هێلکە و گوڵە سوورەکانی بەهار دەگێڕدرێت.
زانیاریی خێرا
ناو: چارشەما سۆر (چوارشەممەی سوور)؛ هەروەها سەرێ ساڵ (سەری ساڵ)
جەژن: سەری ساڵی ئێزدی
کات: یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا
یادی: تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و دابەزینی تاوسی مەلەک
ڕۆژی پیرۆز: چوارشەممە، پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەی ئێزدی
شوێنی پیرۆز: لالش، کە چراکانی جەژنەکە تێیدا دادەگیرسێنرێن
نەریتەکان: داگیرساندنی چرا و ڕەنگکردنی هێلکە و گوڵە سوورەکانی بەهار
هێمای هێلکە: جیهان و ئافراندنەکە؛ پەیوەست بە مروارییەکە
مانگی پیرۆز: ئەفریل (نیسان)، بووکی ساڵ
تایبەتمەندی: جەژنێکی خۆشیی ئافراندنی جیهان و بەپیتی و نوێبوونەوە
دابەزینی تاوسی مەلەک
چارشەما سۆر یادی دابەزینی تاوسی مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان، بۆ سەر زەوی تازە دروستکراو دەکاتەوە، بۆ ئەوەی بە ژیان و جوانی و ڕەنگەکانی بەهار بەرەکەتی پێ ببەخشێت.
لە دڵی چارشەما سۆردا دابەزینی تاوسی مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرۆکی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، بۆ سەر زەوی هەیە. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، کاتێک ئافراندنی جیهان تەواو بوو، تاوسی مەلەک بۆ سەر زەوی تازە دروستکراو دابەزی بۆ ئەوەی بەرەکەتی پێ ببەخشێت و ڕێکخستن و ژیان و جوانی بۆ بهێنێت و بە ڕەنگەکانی بەهار بیڕازێنێتەوە؛ لە نەریتەکەدا، کاتێک فریشتەی تاوس دابەزی، حەوت ڕەنگەکانی پەلکەزێڕینە درەوشانەوە و زەوی بە بەپیتی و نوێبوونەوەی ژیان بەرەکەتی پێ بەخشرا. ئەم دابەزینەی فریشتەی تاوس، سەرۆکە خۆشەویستەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان کە خودای تاک چاودێریی جیهانی پێ سپاردووە، ناوەڕۆکی پڕخۆشیی جەژنەکەیە؛ هەر بەهارێک دەگێڕدرێت کاتێک زەوی لە نوێوە بەرەکەتی پێ دەبەخشرێت و ژیان دوای زستان دەگەڕێتەوە. بەمەش جەژنەکە یادی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان لەگەڵ دابەزینی ئەو کەسایەتییە پیرۆزە پێکەوە دەبەستێت کە بەرەکەت بە جیهان دەبەخشێت و چاودێریی دەکات، لە جەژنێکی تاکی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەدا. دابەزینی تاوسی مەلەک بۆ بەرەکەتبەخشین بە زەوی ڕووداوە جوان و ناوەندییەکەیە کە چارشەما سۆر یادی دەکاتەوە. ڕەنگدانەوەی دیدی ئێزدییە بۆ جیهان وەک شوێنێک کە بوونەوەرە پیرۆزەکانی خودای تاک بەرەکەتی پێ دەبەخشن و چاودێریی دەکەن و نوێی دەکەنەوە. دیدێکی خۆشی و جوانی و نوێبوونەوەی ژیانە.
نەریتەکانی جەژنەکە
چارشەما سۆر بە نەریتە خۆشەویستەکان دەگێڕدرێت: داگیرساندنی چرای زۆر لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و ڕەنگکردنی هێلکە بە ڕەنگی گەش و ڕازاندنەوەی ماڵەکان بە گوڵی سوور و توێکڵی هێلکەی ڕەنگکراو و سەردانکردنی گۆڕەکان و هاوبەشکردنی خواردن.
چارشەما سۆر بە کۆمەڵەیەکی دەوڵەمەند لە نەریتە خۆشەویست و پڕخۆشییەکان دەگێڕدرێت. گێڕانەکە لە ئێوارەی سێشەممە دەست پێ دەکات، کاتێک ڕووناکیی چرای زۆر و مۆم دۆڵە پیرۆزەکەی لالش پڕ دەکات بۆ پێشوازیکردن لە ساڵی نوێ؛ لە شوێنە پیرۆزەکەدا سەرکردە ئایینییە ئێزدییەکان چرا پیرۆزەکان دادەگیرسێنن، کە لە نەریتەکەدا ژمارەیان زۆرە و بۆ ڕۆژەکانی ساڵن، و دۆڵەکە بە ڕووناکی پڕ دەکەن. یەکێک لە خۆشەویستترین نەریتەکان ڕەنگکردنی هێلکەیە بە ڕەنگی گەش، سوور و زەرد و سەوز و شین، ڕەنگەکانی بەهار و پەلکەزێڕینە؛ هێلکەکان و توێکڵە ڕەنگکراوەکانیان، لەگەڵ گوڵە سوورەکان کە لە نیساندا دەکرێنەوە، ماڵ و دەرگاکان دەڕازێننەوە بۆ هێنانی بەرەکەت و پاراستن و بەختی باش بۆ ساڵی نوێ و بەپیتی بۆ خێزانەکە. لە شەوی پێش جەژنەکەدا، خێزانەکان سەردانی گۆڕی خۆشەویستانیان دەکەن؛ ڕۆژەکان بە هاوبەشکردنی خواردن و لەبەرکردنی جلی گەش و جەژنانە و گوتنی سروودە پیرۆزەکان و کۆبوونەوەی خۆشی دەناسرێنەوە. زۆر ئێزدی بەرەو لالش، پیرۆزترین شوێنی باوەڕەکە، دەچن بۆ ئەوەی سەری ساڵ لەوێ بگێڕن. ئەم نەریتە جوانانەی ڕووناکی و ڕەنگ و کۆبوونەوە، چارشەما سۆر دەکەن بە جەژنێکی پڕخۆشیی سەری ساڵ و بەهار. ڕەنگدانەوەی بابەتە قووڵەکانی جەژنەکەن، ئافراندنی جیهان و بەپیتی و نوێبوونەوەی ژیان.
هێلکە و مرواری
هێلکە ڕەنگکراوەکانی چارشەما سۆر واتایەکی قووڵ هەڵدەگرن: هێلکە هێمای جیهان و ئافراندنەکەیە و لە تێگەیشتنی ئێزدیدا بە مروارییە درەوشاوەکەی چیرۆکی ئافراندنی جیهانەوە پەیوەستە کە تەقییەوە و ڕەنگە زۆرەکانی جیهانی دروستکراوی لێوە هاتە دەر.
ڕەنگکردنی هێلکە کە یەکێکە لە خۆشەویستترین نەریتەکانی چارشەما سۆر، واتایەکی قووڵ و جوان هەڵدەگرێت کە بە دیدی ئێزدی بۆ ئافراندنی جیهانەوە پەیوەستە. لە تێگەیشتنی جەژنەکەدا، هێلکە هێمای زەوی و ئافراندنی جیهانە و شکانی هێلکە هێمای دەستپێکی ژیانە؛ ڕەنگە گەشەکانی هێمای ڕەنگەکانی سروشت و بەهار و پەلکەزێڕینەن کە لە دابەزینی فریشتەی تاوسدا درەوشایەوە. زانایان تێبینی دەکەن کە هێلکە ڕەنگکراوەکان هێمای خودی پرۆسەی ئافراندنی جیهانن، وەک لە چیرۆکی ئافراندنی جیهانی ئێزدیدا گێڕدراوەتەوە: چۆن مروارییە سپییە درەوشاوەکە کە جیهان لە ناویدا داخراو بوو، تەقییەوە و ڕەنگە زۆرەکانی جیهانی دروستکراوی لێوە هاتە دەر. بەمەش هێلکە ڕەنگکراوەکەی چارشەما سۆر وێنەیەکی بچووک و جوانی خودی چیرۆکی ئافراندنی جیهانە؛ جیهان کە بە هەموو ڕەنگەکانیەوە لە مروارییەکەوە دێتە دەر، شیاوی جەژنی ڕۆژی ئافراندنی جیهان. ئەم واتا قووڵەی هێلکە وەک وێنەیەکی ئافراندنی جیهان و ئەو مروارییەی جیهانە ڕەنگاوڕەنگەکەی لێوە هاتە دەر، یەکێکە لە جوانترین تایبەتمەندییەکانی چارشەما سۆر. نەریتە پڕخۆشییەکەی هێلکە ڕەنگکراوەکان بە ناوەڕۆکە پیرۆزەکەی دیدی ئێزدی بۆ ئافراندنی جیهانەوە دەبەستێتەوە. هێلکە و مرواری پێکەوە واتای جەژنەکە هەڵدەگرن.
مانگە پیرۆزەکەی نیسان
تەواوی مانگی نیسان لە باوەڕی ئێزدیدا پیرۆز دادەنرێت و وەک بووکی ساڵ ڕێزی لێ دەگیرێت؛ وەرزە پیرۆزەکەی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەی سروشت، کە تێیدا هەندێک کار لەبەر ڕێزگرتن واز لێ دەهێنرێت.
چارشەما سۆر لە مانگە پیرۆزەکەی ئەفریلدا دەکەوێت و دەستپێکی ئەو مانگەیە؛ مانگێک کە لە زمانی کوردیدا نیسان ناو دەبرێت و لە باوەڕی ئێزدیدا بەتایبەتی پیرۆز دادەنرێت. نیسان وەک بووکی ساڵ ڕێزی لێ دەگیرێت، وەرزە پیرۆز و جوانەکە کە زەوی تێیدا ئافرێنرا و هەر ساڵێک سروشت تێیدا نوێ دەبێتەوە و گوڵەکان دەکرێنەوە و ژیان دوای زستان دەگەڕێتەوە. ئەم وەرزەی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە ئەوەندە پیرۆزە کە لە نەریتەکەدا، لە مانگە پیرۆزەکەدا هەندێک کار لەبەر ڕێزگرتن واز لێ دەهێنرێت؛ وەک ئەنجامدانی هاوسەرگیری و دەستگیرانی و لە هەندێک تێگەیشتندا کێڵانی خاک، بۆ ئەوەی ڕێز لە وەرزی نوێبوونەوە و بەپیتیی خودی زەوی بگیرێت و تێک نەدرێت. ئەم ڕێزگرتنە لە مانگە پیرۆزەکەی نیسان ڕەنگدانەوەی هەستە قووڵە ئێزدییەکەیە بە بەهار وەک وەرزە پیرۆزەکەی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە، کە چارشەما سۆر لە دەستپێکیدا جەژنە مەزنەکەیەتی. پیرۆزیی مانگی نیسان، بووکی ساڵ، چوارچێوەی واتای چارشەما سۆر وەک جەژنی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەی ژیان دیاری دەکات و قووڵتری دەکاتەوە. ڕەنگدانەوەی جوانیی پەیوەندیی ئێزدییە بە سووڕە پیرۆزەکانی ساڵەوە.
واتا و گرنگی
چارشەما سۆر خۆشی و جوانیی دیدی ئێزدی بۆ ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە بەرجەستە دەکات؛ جەژنی سەری ساڵ کە تێیدا ئێزدییەکان یادی تەواوبوونی دروستبوونی جیهان و دابەزینی تاوسی مەلەک بۆ بەرەکەتبەخشین بە زەوی دەکەنەوە و پێشوازی لە گەڕانەوەی بەهار و سووڕی نوێی ژیان دەکەن.
جەژنەکە هەروەها پەیوەندیی قووڵی نێوان یادی پیرۆزی ئافراندنی جیهان و سووڕە زیندووەکانی ساڵ لە باوەڕی ئێزدیدا بەرجەستە دەکات؛ سەری ساڵ و بەهار وەک جەژنی ئەو ڕۆژە دەگێڕدرێن کە جیهان دروست کرا و بەرەکەتی پێ بەخشرا. ڕەنگدانەوەی کۆنیی باوەڕی ئێزدی و جەژنەکانیەتی؛ چارشەما سۆر یەکێکە لە کۆنترین جەژنە بەردەوامەکانی تەواوی ناوچەکە؛ هەروەها ڕەنگدانەوەی خۆشی و خۆڕاگریی گەلی ئێزدییە کە تەنانەت لە سەختیدا جەژنە جوانەکەی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە دەگێڕێت. لە پاڵ جەژنی جەماعێی مەزنی پاییز، یەکێکە لە دوو جەژنە مەزنەکەی ساڵی ئێزدی؛ یەکێکیان جەژنی سەری ساڵ و ئافراندنی جیهانە و ئەوی دیکەیان زیارەتە مەزنەکەی جەماعێیە. لە هەموو ئەمانەدا، چارشەما سۆر یەکێکە لە جوانترین و پڕخۆشیترین جەژنەکانی جیهانی کوردی؛ سەری ساڵی ئێزدی، جەژنی ئافراندنی جیهان و بەپیتی و نوێبوونەوەی ژیان. خۆشی و جوانییەکەی یەکێکن لە گەنجینەکانی باوەڕی ئێزدی و میراتی ڕۆحیی جیهانی کوردی.
چارشەما سۆر و کورد
چارشەما سۆر سەری ساڵی کوردە ئێزدییەکانە، یەکێکە لە جەژنە مەزنەکانی باوەڕی ئێزدی و بەشێکی جوان و پڕخۆشیی میراتی ڕۆحیی جیهانی کوردی.
چارشەما سۆر سەری ساڵی ئێزدییەکانە، کە گەلێکی کوردزمانن و باوەڕەکەیان یەکێکە لە ئایینە ڕەسەنە کۆنەکانی جیهانی کوردی؛ بەشێکی جوان و پڕخۆشیی میراتە ڕۆحییە دەوڵەمەندەکەی گەلی کورد پێک دەهێنێت. لەم جەژنەی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەدا، کوردە ئێزدییەکان دروستبوون و بەرەکەتبەخشین بە جیهان دەگێڕن و پێشوازی لە گەڕانەوەی بەهار دەکەن؛ یەکێک لە کۆنترین جەژنەکانی ناوچەکە بە ڕووناکی و ڕەنگ و خۆشی دەگێڕن. لە جیهانە فراوانترەکەی کوردیدا، لە پاڵ جەژنی بەهاری نەورۆز، سەری ساڵی کوردیی ئاگر و ئازادی، یەکێکە لە جەژنە خۆشەویستەکانی نوێبوونەوەی بەهاری گەلە کوردییەکان؛ هەر یەکەیان واتای پیرۆزی خۆی هەیە. بە ناساندنی چارشەما سۆر، ڕێز لە باوەڕی ئێزدی وەک ئایینێکی زیندوو و سەری ساڵەکەی وەک جەژنێکی جوانی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە دەگرین و بە دڵسۆزی و ڕێزەوە دەیناسێنین. بەشێکی بەهادار و پڕخۆشیی میراتی ڕۆحیی جیهانی کوردییە؛ ڕەنگدانەوەی جوانی و کۆنی و خۆشیی باوەڕی ئێزدی و دیدەکەیەتی بۆ ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا چارشەما سۆر ئێزدییەکان یان تاوسی مەلەک بە شتێکی شەڕانییەوە پەیوەست دەکات؟ نەخێر، هەر بانگەشەیەکی لەو جۆرە بوختانێکە کە لە تێنەگەیشتنەوە سەرچاوە دەگرێت. چارشەما سۆر جەژنێکی پڕخۆشیی جیهانە باشە ئافرێنراوەکەی خودای تاک و بەرەکەت و نوێبوونەوەکەیەتی؛ تاوسی مەلەک کە جەژنەکە دابەزینەکەی دەگێڕێت، بوونەوەرێکی پیرۆز و خێرخوازی ڕێزلێگیراوە، سەرۆکی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە خودای تاک چاودێریی جیهانی پێ سپاردووە و دادەبەزێت بۆ ئەوەی بە ژیان و جوانی بەرەکەت بە زەوی ببەخشێت. نابێت هەرگیز لەگەڵ هیچ کەسایەتییەکی شەڕانیدا تێکەڵ بکرێت؛ ئەو بوختانە کۆنەی بە هەڵە باوەڕی ئێزدی یان بوونەوەرە پیرۆزەکانی بە شتێکی شەڕانییەوە پەیوەست دەکات، تێنەگەیشتنێکی زۆر زیانبەخشە و ئێزدییەکان و هەموو ئەوانەی لە باوەڕەکەیان تێ دەگەن ڕەتی دەکەنەوە. چارشەما سۆر جەژنێکی جوانی ئافراندنی جیهان و بەرەکەت و نوێبوونەوەیە و هیچ شتێکی دیکە نییە.
ئایا چارشەما سۆر هەمان جەژنی زیارەتی ئێزدییە؟ نەخێر. چارشەما سۆر، سەری ساڵ، جەژنی بەهاری ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەیە؛ لە یەکەم چوارشەممەی نیسانی ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت و لە ماڵەکان و لالش بە چرا و هێلکە و گوڵەکانی ساڵی نوێ دەگێڕدرێت. بەڵام جەژنی جەماعێی مەزنی پاییز زیارەتی حەوت ڕۆژەی لالشە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ عەدی، کاتێک کۆمەڵەکە بۆ جەماعێ کۆ دەبێتەوە. دوو جەژنی جیاوازن، دوو جەژنە مەزنەکەی ساڵی ئێزدی؛ یەکێکیان سەری ساڵ و ئافراندنی جیهانە لە بەهاردا و ئەوی دیکەیان زیارەت و جەماعێیە لە پاییزدا.
ئایا چارشەما سۆر هەمان نەورۆزە؟ نەخێر، هەرچەند هەردووکیان جەژنی بەهاری جیهانی کوردین. نەورۆز، سەری ساڵی کوردی، لە یەکسانبوونی شەو و ڕۆژی بەهار لە ئازاردا دەکەوێت و بە ئەفسانەی کاوە و ئاگری ئازادییەوە پەیوەستە؛ چارشەما سۆر، سەری ساڵی ئێزدی، لە یەکەم چوارشەممەی نیسانی ئێزدیدا دەکەوێت و جەژنی ئێزدیی ئافراندنی جیهان و دابەزینی فریشتەی تاوسە. جەژنی جیاوازن، هەر یەکەیان ڕێکەوت و واتای پیرۆزی خۆی هەیە، هەرچەند هەردووکیان جەژنی خۆشەویستی نوێبوونەوەی بەهارن لە جیهانی کوردیدا.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاوسی مەلەک: فریشتەی تاوس کە جەژنەکە دابەزینەکەی دەگێڕێت
چیرۆکی ئافراندنی جیهان لە باوەڕی ئێزدیدا: چیرۆکی ئافراندنی جیهان کە جەژنەکە یادی دەکاتەوە
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە کە چراکانی جەژنەکە تێیدا دادەگیرسێنرێن
جەژنی جەماعێ: جەژنە مەزنەکەی زیارەتی پاییز
حەفت سڕ: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، بە سەرۆکایەتیی تاوسی مەلەک
ئاگری پیرۆز: بڵێسە و چرا پیرۆزەکانی جیهانی کوردی
نەورۆز: سەری ساڵی کوردیی ئاگر و ئازادی
شێخ عەدی: کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە کە لە لالش ڕێزی لێ دەگیرێت
پرسیارە باوەکان
چارشەما سۆر چییە؟
چارشەما سۆر کە واتای چوارشەممەی سوور دەگەیەنێت و بە سەرێ ساڵ، سەری ساڵ، ناو دەبرێت، سەری ساڵی ئێزدی و جەژنە مەزنەکەی بەهارە لە باوەڕی ئێزدیدا. لە یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت و یادی تەواوبوونی ئافراندنی جیهان و دابەزینی تاوسی مەلەک دەکاتەوە بۆ بەخشینی بەرەکەتی ژیان و جوانی و بەپیتی بە زەوی. یەکێکە لە کۆنترین جەژنە بەردەوامەکانی ناوچەکە.
بۆچی بە چوارشەممەی سوور ناو دەبرێت؟
جەژنەکە بە چوارشەممەی سوور ناو دەبرێت چونکە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، ئافراندنی جیهان لە چوارشەممەیەکی بەهاردا تەواو بوو، کاتێک تیشکەکانی خۆر بۆ یەکەم جار بەر زەوی تازە دروستکراو کەوتن و ئاسمانیان بە ڕووناکییەکی سوورباو داپۆشی. چوارشەممە پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەی ئێزدییە و باوەڕ وایە ئەو ڕۆژەیە کە تاوسی مەلەک بۆ سەر زەوی دێت بۆ بەرەکەتبەخشین؛ چارشەما سۆر پیرۆزترین ئەم چوارشەممانەیە، ڕۆژی ئافراندنی جیهان.
سەری ساڵی ئێزدی کەیە؟
چارشەما سۆر لە یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا ئەنجام دەدرێت، کە کەمێک لە ڕۆژژمێرە باوە گریگۆرییەکە دوا دەکەوێت؛ بۆیە جەژنەکە بە پێی ژماردنە باوەکە لە بەشی کۆتایی نیساندا دەکەوێت. تەواوی مانگی ئەفریل کە نیسان ناو دەبرێت، وەک وەرزی ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوە پیرۆز دادەنرێت و وەک بووکی ساڵ ڕێزی لێ دەگیرێت.
بۆچی ئێزدییەکان لە چارشەما سۆردا هێلکە ڕەنگ دەکەن؟
لە جەژنەکەدا، هێلکە هێمای زەوی و ئافراندنی جیهانە و ڕەنگە گەشەکانی هێمای سروشت و بەهار و پەلکەزێڕینەن. زانایان تێبینی دەکەن کە هێلکە ڕەنگکراوەکان هێمای پرۆسەی ئافراندنی جیهانن، وەک لە چیرۆکی ئافراندنی جیهانی ئێزدیدا گێڕدراوەتەوە: چۆن مروارییە سپییە درەوشاوەکە کە جیهان لە ناویدا داخراو بوو، تەقییەوە و ڕەنگە زۆرەکانی جیهانی دروستکراوی لێوە هاتە دەر. بەمەش هێلکە ڕەنگکراوەکە وێنەیەکی جوانی خودی چیرۆکی ئافراندنی جیهانە.
چارشەما سۆر چۆن دەگێڕدرێت؟
گێڕانەکە لە ئێوارەی سێشەممە دەست پێ دەکات، کاتێک چرای زۆر و مۆم دۆڵە پیرۆزەکەی لالش پڕ دەکەن بۆ پێشوازیکردن لە ساڵی نوێ. نەریتە خۆشەویستەکان ڕەنگکردنی هێلکە بە ڕەنگی گەش و ڕازاندنەوەی ماڵ و دەرگاکان بە گوڵە سوورەکانی بەهار و توێکڵی هێلکەی ڕەنگکراو بۆ بەرەکەت و بەختی باش و سەردانکردنی گۆڕی خۆشەویستان و هاوبەشکردنی خواردن و جلی جەژنانە و گوتنی سروودە پیرۆزەکان دەگرنەوە. زۆر ئێزدی بەرەو لالش دەچن بۆ گێڕانی سەری ساڵ.
ئایا چارشەما سۆر لە جەژنی زیارەتی ئێزدی جیاوازە؟
بەڵێ. چارشەما سۆر، سەری ساڵ، جەژنی بەهاری ئافراندنی جیهان و نوێبوونەوەیە کە لە ماڵەکان و لالش بە چرا و هێلکە و گوڵەکانی ساڵی نوێ دەگێڕدرێت. بەڵام جەژنی جەماعێی مەزنی پاییز زیارەتی حەوت ڕۆژەی لالشە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ عەدی، کاتێک کۆمەڵەکە بۆ جەماعێ کۆ دەبێتەوە. دوو جەژنە مەزن بەڵام جیاوازەکەی ساڵی ئێزدین.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Fertility and Renewal: The Yezidi New Year Festival Sere Sal
سەری ساڵی ئێزدی (چارشەما سۆر) - Wikipedia
Red Wednesday: The Yazidi New Year and Day of Creation - PUKmedia
Carsema Sor, Red Wednesday: The Yazidi New Year - ANF News
Kurdish-History.com: Tawuse Melek