پێشەکی
جەژنی جەماعیە، واتە جەژنی کۆبوونەوە، گەورەترین و پیرۆزترین جەژنی ساڵی ئێزدییە؛ کۆبوونەوە و زیارەتێکی حەوت ڕۆژەی دۆڵی پیرۆزی لالش کە هەموو پاییزێک بەڕێوە دەچێت بۆ ڕێزگرتن لە پیرۆزی ڕێزلێگیراو شێخ ئەدی. بە درێژایی حەوت ڕۆژ، هەموو کۆمەڵگەی ئێزدی لە پیرۆزترین شوێنی خۆی پێکەوە کۆدەبێتەوە؛ جەژنێکی دڵسپاردنی ئایینی، ڕێوڕەسم، یەکگرتوویی و شادی کە لە ناوەندی ژیانی ئایینیی ئەم باوەڕەدایە: ئایینی ئێزدی.
هەر ئێزدییەک هیواخوازە لە ماوەی ژیانیدا لانیکەم جارێک زیارەت بکات بۆ لالش ؛ جەژنی جەماعیەش سەرەکیترین کاتە کە باوەڕداران لەوێ کۆدەبنەوە. لەم ڕۆژانەدا، زیارەتکارانی سەرانسەری جیهانی ئێزدی دۆڵە پیرۆزەکە پڕ دەکەن، ڕێوڕەسمە گەورەکانی ئایینەکە بەڕێوە دەچن و کۆمەڵگەکە، کە زۆرجار پەرت بووە و زۆرجار چەوساوەتەوە، یەکگرتوویی و دڵسپاردنی خۆی لەبەردەم خودا و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە نوێ دەکاتەوە.
تێگەیشتن لە جەژنی جەماعیە واتە ناسینی لایەنێکی بنەڕەتیی ئایینی ئێزدی: پەیوەندیی قووڵی بە دۆڵی پیرۆزی لالشەوە، نەریتە دەوڵەمەندەکەی ڕێوڕەسمی پیرۆز و هەستی بەهێزی کۆمەڵگەبوون. لە کۆبوونەوەی هەموو خەڵک لە پیرۆزترین شوێنیان، لە ڕێوڕەسمە کۆنەکانی ئەوێ و لە شادی و شکۆی ئەو حەوت ڕۆژەدا، جەژنەکە ناوەڕۆکی زیندووی یەکێک لە کۆنترین ئایینەکانی جیهانی کوردی دەردەبڕێت.
ناوەڕۆک
جەژنەکە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی
جەژنی جەماعیە چییە؟
جەژنی جەماعیە، کە ناوەکەی واتای جەژنی کۆبوونەوە یان کۆمەڵبوون دەگەیەنێت و هەروەها بە جەژنی شێخ ئەدی ناسراوە، گەورەترین جەژنی ساڵانەی ئێزدییەکانە. جەژنێکی حەوت ڕۆژەی پاییزە کە لە نەریتی ئێزدیدا لە ڕۆژانێکدا بەڕێوە دەچێت کە هاوتای سەرەتا یان ناوەڕاستی ئۆکتۆبەرن. ناوەندی جەژنەکە زیارەتکردنی دۆڵی پیرۆزی لالش و گۆڕی شێخ ئەدییە. لە ماوەی جەژنەکەدا هەموو کۆمەڵگەکە کۆدەبێتەوە، ڕێوڕەسمە گەورەکانی ئایینەکە بەڕێوە دەچن و ئێزدییەکانی سەرانسەری جیهان بۆ دڵسپاردنی ئایینی، نوێکردنەوەی یەکگرتوویی و ئاهەنگێکی پڕشادی پێکەوە کۆدەبنەوە. ئەمە گرنگترین بۆنەی ساڵی ئایینیی ئێزدییە.
جەژنەکە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی
جەژنی جەماعیە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی ، کوڕی موسافیر، بەڕێوە دەچێت؛ ئەو پیرۆزە مەزنەی سەدەی دوازدەیەم کە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتیی پیرۆزی ئایینی ئێزدییە و گۆڕەکەی لە لالش پیرۆزترین زیارەتگای ئەم ئایینەیە. ناوەندی جەژنەکە ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی و ئەو دۆڵە پیرۆزەیە کە گۆڕەکەی تێدایە؛ باوەڕداران بۆ دڵی ڕۆحانیی ئایینەکەیان ڕادەکێشێت بۆ ڕێزگرتن لەو پیرۆزەی شێوەی کلاسیکیی ئایینەکە لە دەوری ئەو شێوەی گرت.
ئێزدییەکان بە کۆبوونەوە لە لالش بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی، قووڵترین بەستە ئایینییەکانیان دووبارە پشتڕاست دەکەنەوە: بەستەکانیان بە پیرۆزەکە، دۆڵە پیرۆزەکە و مێژووی پیرۆزی ئایینەکەیانەوە. بۆیە جەژنەکە زۆر زیاتر لە ئاهەنگێکە؛ کردەوەیەکی دڵسپاردنی ئایینیی بەکۆمەڵە لە خودی سەرچاوەی نەریتی ئایینیی ئێزدی، گەڕانەوەی هەموو کۆمەڵگەکە بۆ پیرۆزترین شوێن و ڕێزلێگیراوترین کەسایەتیی خۆی. بەڕێوەچوونی لە پاییزدا جەژنەکە بە خولی ساڵ و وەرزەکانەوە دەبەستێتەوە؛ زۆرێک لە ڕێوڕەسمەکانی بە ئەفسانەناسیی پیرۆز و تێڕوانینی گەردوونیی ئایینەکەوە پەیوەستن. بەم شێوەیە، جەژنەکە هەموو جیهانی ئایینیی ئێزدییەکان لە حەوت ڕۆژی دڵسپاردن لە لالشدا کۆدەکاتەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
جەژنی جەماعیە گەورەترین جەژنی ساڵی ئێزدییە.
زیارەتێکی حەوت ڕۆژەی پاییزە بۆ دۆڵی پیرۆزی لالش.
بۆ ڕێزگرتن لە پیرۆزی ڕێزلێگیراو، شێخ ئەدی، بەڕێوە دەچێت.
هەموو کۆمەڵگەکە بە سەرکردایەتیی میر و بابەشێخ کۆدەبێتەوە.
ڕێوڕەسمەکانی مەعمودیەت، سەما و قوربانی لەخۆ دەگرن.
پێش هەموو شتێک، کاتی یەکگرتوویی، دڵسپاردنی ئایینی و نوێبوونەوەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: جەژنی جەماعیە (جەژنی کۆبوونەوە / کۆمەڵبوون)
ناوەکانی دیکە: جەژنی شێخ ئەدی؛ جەژنی جەماعیە
جۆر: گەورەترین جەژنی ئایینیی ئێزدی
ماوە: حەوت ڕۆژ، لە پاییزدا (لە سەرەتاوە تا ناوەڕاستی ئۆکتۆبەر)
شوێن: دۆڵی پیرۆزی لالش، باکووری عێراق
بۆ ڕێزگرتن لە: شێخ ئەدیی کوڕی موسافیر
سەرکردایەتی: میر، بابەشێخ و ئەنجومەنی ڕۆحانی
ڕێوڕەسمە سەرەکییەکان: زیارەت، مەعمودیەت، سەما و قوربانی
تایبەتمەندی: دڵسپاردنی ئایینی، بەکۆمەڵبوون و شادی
واتا: یەکگرتوویی، دڵسپاردنی ئایینی و نوێبوونەوەی کۆمەڵگە
زیارەتی لالش
ناوەندی جەژنی جەماعیە زیارەتی لالشە، پیرۆزترین شوێنی ئایینی ئێزدی. هەر ئێزدییەک هیواخوازە لە ماوەی ژیانیدا لانیکەم جارێک زیارەتی لالش بکات؛ جەژنی جەماعیەش سەرەکیترین کاتە کە باوەڕداران لەوێ کۆدەبنەوە و ئەوانەی لە ناوچەکە دەژین هەوڵ دەدەن هەموو ساڵێک بەشدار بن. بە درێژایی حەوت ڕۆژ، دۆڵە پیرۆزەکە پڕ دەبێت لە زیارەتکارانی سەرانسەری جیهانی ئێزدی کە بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمەکانی زیارەت و بەشداری لە جەژنە گەورەکە هاتوون.
زیارەتەکە بە ئاستەنە پیرۆزەکان و پابەندبوون بە ڕێوڕەسمەکان دیاری دەکرێت. دۆڵی لالش هێندە پیرۆزە کە زیارەتکاران پێڵاوەکانیان دادەکەنن و بە پێی پەتی بەسەر خاکە پیرۆزەکەیدا دەڕۆن. لە نەریتدا، زیارەتکاران بە پردێکی پیرۆزدا تێدەپەڕن کە وەک گواستنەوەیەکی هێمایی لە جیهانی ئاساییەوە بۆ جیهانی پیرۆز لێک دەدرێتەوە؛ هەروەها سەردانی کانی و زیارەتگا پیرۆزەکانی دۆڵەکە دەکەن. گەیشتن بە لالش بۆ جەژنی جەماعیە واتە چوونە ناو پیرۆزترین شوێنی ئایینەکە لە پیرۆزترین کاتیدا. خودی گەشتەکە و گەیشتنیش کردەوەی دڵسپاردنی قووڵن، سەرەتای حەوت ڕۆژی ڕێوڕەسم و کۆبوونەوە لە دڵی ڕۆحانیی جیهانی ئێزدی.
ڕێوڕەسمە پیرۆزەکان
جەژنی جەماعیە لە ڕووی ڕێوڕەسمەوە یەکێکە لە دەوڵەمەندترین بۆنە ئێزدییەکان؛ زۆرێک لە ڕێوڕەسمەکانی بە ئەفسانەناسیی پیرۆز و تێڕوانینی گەردوونیی ئایینەکەوە پەیوەستن. لە ماوەی حەوت ڕۆژدا، زنجیرەیەکی تەواوی ڕێوڕەسم لەم شوێنە بەڕێوە دەچێت: لالش؛ هەر ڕێوڕەسمێک واتا و شوێنی تایبەتی خۆی لە جەژنەکەدا هەیە. لە ڕۆژە سەرەتاییەکاندا، زیارەتکاران ڕێوڕەسمێک بەڕێوە دەبەن کە بە «مۆر کرن» ناسراوە؛ شۆردن یان مەعمودیەتێکی پیرۆزە کە بە ئاوی کانیی پیرۆزی «کانییا سپی»، واتە کانیی سپی، بەڕێوە دەچێت. هەروەها «سەلا کرن»، واتە سڵاوە پیرۆزەکە، لەو کانییەدا بەڕێوە دەبەن کە بە زمزم ناسراوە.
ڕێوڕەسمەکانی دیکەی جەژنەکە بریتین لە داگیرساندنی چرای پیرۆز و مۆم، خوێندنەوەی سروودە پیرۆزەکان، واتە قەولەکان، لەلایەن قەووالەکان و کەسایەتییە ئایینییەکانی دیکەوە، هەروەها زنجیرەیەک ڕێوڕەسم کە بە مێژووی پیرۆزی ئایینەکەوە پەیوەستن. بەپێی نەریت، هەموو ئێوارەیەک ژمارەیەکی زۆر چرا لە سەرانسەری دۆڵەکەدا دادەگیرسێنرێن و لالش پڕ لە ڕووناکی دەکەن. شۆردن لە کانییە پیرۆزەکان، داگیرساندنی چرا، خوێندنی سروودەکان و ڕێوڕەسمە زۆرەکانی دیکە، پێکەوە جەژنی جەماعیە دەکەن بە تێکەڵبوونێکی قووڵ لەگەڵ ژیانی ڕێوڕەسمیی ئایینەکە؛ کردەوەیەکی بەردەوامی دڵسپاردن کە هەموو کۆمەڵگەکە لە پیرۆزترین شوێنی خۆیدا بەڕێوەی دەبات.
سەما و قوربانی
لە دیارترین و پیرۆزترین ڕێوڕەسمەکانی جەژنەکە سەمایە، سەما یان ڕێپێوانێکی ئایینیی پڕشکۆ کە لە ماوەی جەژنەکەدا لەم شوێنە بەڕێوە دەچێت: لالش . لە سەمادا، پیاوانی سپیپۆش بە ڕێپێوانێکی بازنەیی و پڕشکۆ دەجووڵێن؛ لە نەریتدا، لە دەوری مەشخەڵ یان گڕێکی پیرۆز، لەگەڵ مۆسیقای ئامێرە پیرۆزەکانی ئایینەکە، واتە دەف، تەپی چوارچێوەدار، و شەباب، نایەکە. ئەم ئامێرانە لەلایەن قەووالەکان لێ دەدرێن کە بە خوێندن و سروودی پیرۆز یاوەریی ڕێوڕەسمەکە دەکەن. سەما یەکێکە لە پیرۆزترین و جوانترین ڕێوڕەسمە ئێزدییەکان؛ دەربڕینێکی کاریگەری دڵسپاردنی ئایینی لە جووڵە، مۆسیقا و ڕووناکیدا.
لە نەریتدا، لە نزیک کۆتایی جەژنەکە قوربانییەک پێشکەش دەکرێت؛ ئاژەڵێکی پیرۆز کە گۆشتەکەی وەک خواردنی پیرۆزکراو لەناو کۆمەڵگەکەدا دابەش دەکرێت. ئەمە ڕێوڕەسمێکی پێشکەشکردن و هاوبەشکردنی بەکۆمەڵە کە خەڵک پێکەوە دەبەستێتەوە. قوربانی و ژەمە هاوبەشەکە، وەک سەما و ڕێوڕەسمەکانی دیکە، بابەتە قووڵەکانی جەژنەکە دەردەبڕن: دڵسپاردن بە خودا و بوونەوەرە پیرۆزەکان، پیرۆزیی دۆڵەکە و نەریتەکانی و یەکگرتوویی کۆمەڵگە کە پێکەوە کۆبووەتەوە. لەم ڕێوڕەسمانەدا کە بە درێژایی حەوت ڕۆژ بەڕێوە دەچن، جەژنی جەماعیە تەواوترین دەربڕینی خۆی بەدەست دەهێنێت وەک کردەوەیەکی پەرستن و هاوبەشبوونی بەکۆمەڵ لە ناوەندی ئایینی ئێزدی.
کاتێک بۆ یەکگرتوویی
جگە لە ڕێوڕەسمەکانی، جەژنی جەماعیە، هەروەک خودی ناوەکەی دەڵێت، کاتی کۆبوونەوە و یەکگرتوویی هەموو خەڵکی ئێزدییە. لە ماوەی حەوت ڕۆژدا، هەموو کۆمەڵگەکە پێکەوە کۆدەبێتەوە لە لالش: سەرکردە ئایینییەکان، لەوانە میر و بابەشێخ و ئەندامانی ئەنجومەنی ڕۆحانی، سەرۆک هۆز و کەسایەتییە دیارەکان و هەزاران زیارەتکاری ئاسایی لە سەرانسەری جیهانی ئێزدی؛ هەموویان پێکەوە لە یەک شوێن و یەک کاتی پیرۆزدا ئامادەن.
ئەم کۆبوونەوەیە بۆ کۆمەڵگەیەک کە زۆرجار پەرت بووە و زۆرجار چەوساوەتەوە، گرنگییەکی زۆری هەیە. جەژنەکە کاتی یەکگرتوویی قووڵی کۆمەڵایەتییە؛ بەستەکان نوێ دەبنەوە، پەیوەندییەکان پشتڕاست دەکرێنەوە و یەکگرتوویی خەڵک بینراو و بەرجەستە دەبێت. لە پاڵ ڕێوڕەسمە پڕشکۆکاندا، جەژنەکە هەروەها کاتی شادی و ئاهەنگێکی گەورەیە، لەگەڵ ژەمی بەکۆمەڵ، مۆسیقا، سەما، بازاڕ و یاری؛ دەرفەتێکیشە بۆ دیداری گەنجان و کۆبوونەوەی خێزانەکان. لە یەکگرتنی پیرۆزی و شادی، دڵسپاردنی پڕشکۆ و ئاهەنگی بەکۆمەڵدا، جەژنی جەماعیە نەک تەنها باوەڕی ئێزدییەکان، بەڵکو خودی ناسنامە و یەکگرتووییان وەک گەلێک نوێ دەکاتەوە.
هێما و واتاکان
جەژنی جەماعیە قووڵترین بەهاکانی ئایینی ئێزدی بەرجەستە دەکات: دڵسپاردن بە خودا و بوونەوەرە پیرۆزەکان، ڕێزگرتن لە پیرۆزی شێخ ئەدی و دۆڵی پیرۆزی لالش؛ هەروەها یەکگرتوویی و بەردەوامیی کۆمەڵگە. بە کۆکردنەوەی هەموو خەڵک لە پیرۆزترین شوێنیان بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمە کۆنەکانی ئایینەکەیان، جەژنەکە بەستی زیندووی نێوان ئێزدییەکان و نەریتە ئایینییەکەیان دەردەبڕێت؛ بەستێک کە هەموو پاییزێک لە دۆڵە پیرۆزەکەدا نوێ دەکرێتەوە.
پێش هەموو شتێک، جەژنەکە هێمای بەردەوامی و یەکگرتوویی خەڵکی ئێزدییە. بۆ کۆمەڵگەیەک کە بە درێژایی سەدەکان، تەنانەت لە سەردەمی خۆشماندا، ڕووبەڕووی چەوساندنەوەی ترسناک بووەتەوە، کۆبوونەوەی ساڵانە لە لالش بۆ جەژنی جەماعیە پشتڕاستکردنەوەیەکی بەهێزی مانەوە، ناسنامە و باوەڕە. کۆبوونەوە لە پیرۆزترین شوێن، بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمە میراتگیراوەکانی باوباپیران و ئاهەنگگێڕان وەک یەک گەل، ڕاگەیاندنی ئەوەیە کە ئێزدییەکان و ئایینە کۆنەکەیان بەردەوامن. لە حەوت ڕۆژی جەژنی جەماعیەدا، ئایینی ئێزدی خۆی نوێ دەکاتەوە و کۆمەڵگەکە بەستەکانی بە خودا، پیرۆزەکەی، دۆڵە پیرۆزەکەی و بە یەکترەوە دووبارە پشتڕاست دەکاتەوە.
جەژنەکە و کورد
جەژنی جەماعیە بەشێکی بەهادارە لە میراتی جیهانی کوردی، چونکە ئێزدییەکان یەکێکن لە کۆنترین کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە و جەژنە گەورەکەیان یەکێکە لە دیارترین بۆنە ئایینییەکانی ناوچەکە. ئەم جەژنە لە لالش لە خاکی کوردیدا بەڕێوە دەچێت و بەشێکە لە میراتە ڕۆحانییە دەوڵەمەند و جۆراوجۆرەکەی کورد کە، لە پاڵ ئایین و نەریتە کۆنەکانی دیکەی ناوچەکەدا، پێشکەشی جیهانی کردووە.
بۆ ئێزدییەکان، جەژنەکە بە ناسنامەیان وەک گەلێکی جیاواز خاوەنی ئایینێکی کۆنی تایبەت بە خۆیانەوە بەستراوەتەوە؛ ناسنامەیەک کە خۆی بەشێکە لە تابلۆ فراوانترەکەی جیهانی کوردی. کۆبوونەوەی هەموو پاییزێک لە لالش، بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمە کۆنەکان و نوێکردنەوەی یەکگرتوویی کۆمەڵگە، دەربڕینی میراتێکی زۆر قووڵ و کۆنن کە بە درێژایی سەدەکانی سەختی پارێزراوە. ڕێزگرتن لە جەژنی جەماعیە واتە ڕێزگرتن لە خۆڕاگری و دەوڵەمەندیی ڕۆحانیی ئێزدییەکان و ناسینی جەژنە گەورەکەیان وەک یەکێک لە گەنجینە زیندووەکانی جیهانی کوردی و میراتی ئایینیی مرۆڤایەتی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا جەژنی جەماعیە هەمان سەری ساڵی ئێزدییە؟ نەخێر؛ دوو جەژنی جیاوازن. سەری ساڵی ئێزدی، چوارشەممەسوور، واتە چوارشەممەی سوور، لە بەهاردا بەڕێوە دەچێت و یادەوەریی ئەو ڕۆژەیە کە جیهان بە ژیان ڕازێنرایەوە. جەژنی جەماعیە لە پاییزدا بەڕێوە دەچێت و زیارەتە گەورە حەوت ڕۆژەکەی لالشە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی. هەردووکیان جەژنی گرنگی ساڵی ئێزدین، بەڵام لە وەرزی جیاوازدا بەڕێوە دەچن و واتای جیاوازیان هەیە؛ یەکەمیان جەژنی سەری ساڵی بەهارە و ئەوی دیکە جەژنی پاییزی کۆبوونەوە و زیارەتە.
بۆچی جەژنەکە لە بەروارگەلێکدا بەڕێوە دەچێت کە وا دەردەکەون بگۆڕدرێن؟ ڕۆژژمێری ئایینیی ئێزدی شوێن ڕۆژژمێری کۆنی ڕۆژهەڵاتی، یان یولیانی، دەکەوێت، نەک ڕۆژژمێری گریگۆریی نوێ؛ ڕۆژژمێرە کۆنەکە نزیکەی سێزدە ڕۆژ لە ڕۆژژمێرە نوێیەکە دوا دەکەوێت. بۆیە بەروارەکانی جەژنی جەماعیە، کە لە نەریتی ئێزدیدا لە کۆتایی سێپتەمبەرەوە تا سەرەتای ئۆکتۆبەر بە ڕۆژژمێرە کۆنەکە دیاری دەکرێن، هاوتای سەرەتا تا ناوەڕاستی ئۆکتۆبەرن لە ڕۆژژمێرە نوێیەکەدا. ئەم جیاوازییەی ڕۆژژمێرەکان ڕوونی دەکاتەوە بۆچی لە سەرچاوە جیاوازەکاندا بەرواری جەژنەکە کەمێک جیاواز دیاری دەکرێت، هەرچەندە هەمیشە هەمان جەژنی پاییزە.
ئایا جەژنی جەماعیە تەنها بۆنەیەکی ئایینیی پڕشکۆیە؟ هەم بە قووڵی پیرۆزە و هەم بە ڕاستی پڕشادییە. لە لایەکەوە، پڕشکۆترین بۆنەی دڵسپاردنی ئایینیی ساڵی ئێزدییە، بە زیارەت، مەعمودیەت، سەما و قوربانییەکەیەوە. لە لایەکی دیکەوە، کاتی شادییەکی گەورەی بەکۆمەڵە، بە ئاهەنگ، مۆسیقا، سەما، بازاڕ و یاری؛ دەرفەتێکە بۆ کۆبوونەوەی خێزان و هاوڕێیان و دیداری گەنجان. ئەم یەکگرتنی پیرۆزی و شادییە تایبەتمەندیی جەژنەکە و ڕۆحی ئایینیی ئێزدییە؛ دڵسپاردن بۆ تاووس مەلەک و بوونەوەرە پیرۆزەکان لەگەڵ شادیی ژیانی بەکۆمەڵ پێکەوە تێکەڵبوون.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە کە جەژنی جەماعیە لەوێ بەڕێوە دەچێت
شێخ ئەدی: پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکە کە جەژنەکە بۆ ڕێزگرتن لە ئەو بەڕێوە دەچێت
ئایینی ئێزدی: ئەو باوەڕە کۆنەی ئەمە گەورەترین جەژنیەتی
چوارشەممەسوور: سەری ساڵی ئێزدی، جەژنی بەهار
قەووالەکان: مۆسیقاژەنە پیرۆزەکان کە لە جەژنەکەدا بەشدارن
میر: میری ئێزدییەکان کە لە کۆبوونەوەکەدا ئامادەیە
بابەشێخ: سەرۆکی ڕۆحانی کە سەرکردایەتیی جەژنەکە دەکات
تاووس مەلەک: مەلەکی تاووس، سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان کە لە جەژنەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت
پرسیارە باوەکان
جەژنی جەماعیە چییە؟
جەژنی جەماعیە، واتە جەژنی کۆبوونەوە، گەورەترین جەژنی ساڵی ئێزدییە؛ زیارەتێکی حەوت ڕۆژەی پاییز بۆ دۆڵی پیرۆزی لالش، بۆ ڕێزگرتن لە پیرۆزی شێخ ئەدی. لە ماوەی جەژنەکەدا، هەموو کۆمەڵگەی ئێزدی لە پیرۆزترین شوێنی خۆیدا کۆدەبێتەوە بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمە گەورەکانی ئایینەکە، نوێکردنەوەی یەکگرتوویی و ئاهەنگگێڕان. ئەمە گرنگترین و پیرۆزترین بۆنەی ڕۆژژمێری ئایینیی ئێزدییە.
جەژنی جەماعیە کەی بەڕێوە دەچێت؟
جەژنی جەماعیە جەژنێکی پاییزییە کە حەوت ڕۆژ دەخایەنێت. لە نەریتی ئێزدیدا، بەروارەکانی بە ڕۆژژمێری کۆنی ڕۆژهەڵاتی دیاری دەکرێن؛ بەپێی ئەو ڕۆژژمێرە، لە کۆتایی سێپتەمبەرەوە تا سەرەتای ئۆکتۆبەر دەکەون، کە هاوتای سەرەتا تا ناوەڕاستی ئۆکتۆبەرن لە ڕۆژژمێری گریگۆریی نوێدا. بۆیە لە سەرچاوە جیاوازەکاندا لەوانەیە بەروارەکان کەمێک جیاواز دیاری بکرێن، هەرچەندە هەمیشە هەمان جەژنی حەوت ڕۆژەی پاییزە لە لالش.
جەژنەکە لە کوێ بەڕێوە دەچێت؟
جەژنی جەماعیە لە لالش بەڕێوە دەچێت، ئەو دۆڵە پیرۆزەی لە شاخەکانی باکووری عێراقدایە و پیرۆزترین شوێنی ئایینی ئێزدی و شوێنی گۆڕی شێخ ئەدییە. ئێزدییەکانی سەرانسەری جیهان بۆ جەژنەکە دەچنە لالش و دۆڵە پیرۆزەکە لە ماوەی حەوت ڕۆژدا پڕ لە زیارەتکار دەبێت. هەر ئێزدییەک هیواخوازە لە ماوەی ژیانیدا لانیکەم جارێک زیارەتی لالش بکات.
لە ماوەی جەژنەکەدا چ ڕێوڕەسمێک بەڕێوە دەچێت؟
جەژنەکە لە ماوەی حەوت ڕۆژدا زنجیرەیەکی دەوڵەمەندی ڕێوڕەسم لەخۆ دەگرێت: زیارەتی لالش، شۆردن یان مەعمودیەتی پیرۆز کە بە «مۆر کرن» ناسراوە لە کانیی پیرۆز، سڵاوە پیرۆزەکە لە کانیی زمزم، داگیرساندنی چرای پیرۆزی زۆر هەموو ئێوارەیەک، خوێندنی سروودە پیرۆزەکان لەلایەن قەووالەکان، سەمای پڕشکۆ کە پیاوانی سپیپۆش لەگەڵ دەف و شەباب بەڕێوەی دەبەن و قوربانییەک لە نزیک کۆتایی جەژنەکە کە گۆشتەکەی وەک خواردنی پیرۆز دابەش دەکرێت.
جەژنی جەماعیە چ جیاوازییەکی لەگەڵ سەری ساڵی ئێزدی هەیە؟
دوو جەژنی جیاوازن. سەری ساڵی ئێزدی، چوارشەممەسوور یان چوارشەممەی سوور، جەژنێکی بەهارییە کە یادەوەریی ڕازاندنەوەی جیهان بە ژیانە. جەژنی جەماعیە جەژنی پاییزە، زیارەتە گەورە حەوت ڕۆژەکەی لالش بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی. هەردووکیان گرنگن، بەڵام لە وەرزی جیاوازدا بەڕێوە دەچن و لە ساڵی ئایینیی ئێزدیدا واتای جیاواز هەڵدەگرن.
بۆچی جەژنەکە بۆ ئێزدییەکان هێندە گرنگە؟
جەژنی جەماعیە ئەو کاتەیە کە هەموو کۆمەڵگەی ئێزدی لە پیرۆزترین شوێنی خۆیدا کۆدەبێتەوە بۆ نوێکردنەوەی باوەڕ و یەکگرتوویی خۆی. بۆ گەلێک کە زۆرجار پەرت بووە و چەوساوەتەوە، ئەم کۆبوونەوە ساڵانەیە پشتڕاستکردنەوەیەکی بەهێزی مانەوە، ناسنامە و دڵسپاردنی ئایینییە. سەرکردە ئایینییەکان، هۆزەکان و هەزاران زیارەتکار لە پەرستن و ئاهەنگی هاوبەشدا یەکدەخات؛ بەستەکانی کۆمەڵگە و پەیوەندییەکەی بە خودا، پیرۆزەکەی و دۆڵە پیرۆزەکەی نوێ دەکاتەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
جەژنی جەماعیە (جەژنی کۆبوونەوە) — ویکیپیدیا
جەژنی جەماعیە (جەژنی کۆبوونەوە) — ئێنسیکلۆپیدیای ئێرانیکا
جەژنە ئێزدییەکان: ڕۆژە پیرۆزەکان و زیارەتەکان — سێرڤانت گرووپ
لە لالشەوە بۆ جیهان: جەژنە ئێزدییەکان — کوردستان24
جەژنی جەما: ڕێوڕەسمێکی پیرۆزی ئێزدی — سەما تیڤی
ئێزدییەکان ئاهەنگی کۆبوونەوەی پاییز دەگێڕن — دەستپێشخەریی نادیا