سێڤەر خودموختاریی ناوخۆ و سەربەخۆیی مەرجداری پێشنیار کرد، بەڵام جێبەجێ نەبوو. کۆمیسیۆن و ماوە و کەمینە و مووسڵ ڕێکاری جیاواز بوون.

سێ پۆرترێی هێلکەیی واژۆکەرە عوسمانییەکان بە نووسینی فەرەنسی
نوێنەرە عوسمانییەکانی سێڤەر ١٩٢٠: ڕەزا تەوفیق، ڕەشاد خالیس و هادی پاشا. وێنەگر نەناسراو؛ نە شاندی کورد. Unknown photographer · Wikimedia Commons · Public domain.

پێشنیار و دەوڵەت

سێڤەر ١٠ ئابی ١٩٢٠ واژۆ کرا. ماددەکانی ٦٢–٦٤ خودموختاری و سەربەخۆیی مەرجداری دواتریان پێشنیار کرد. [1] قۆناغی جیاوازن، نە دەوڵەتی دامەزراو. وێنە و دەق بەڵگەی جیاوازن.

ماددەی ٦٢

کۆمیسیۆنی بەریتانیا-فەرەنسا-ئیتالیا لە شەش مانگی دوای جێبەجێبوون خودموختاریی ڕۆژهەڵاتی فورات، باشووری ئەرمەنستانی پێشنیارکراو و باکووری سنوورە دیاریکراوەکانی باشوور ئامادە دەکرد. ئاشووری-کلدانی و کەمینە دەپارێزرا. کۆمیسیۆنی جیاوازی سنوور نوێنەری ئێرانی و کوردیش دەگرتەوە. [1] ئەندام و ئەرک یەک نەبوون.

ماددەی ٦٣

تورکیا بڕیاری هەردوو کۆمیسیۆنی لە سێ مانگی دوای ڕاگەیاندن جێبەجێ دەکرد. [1] لە شەش مانگی ئامادەکردن و ساڵی داواکاری جیاوازە. واژۆ سەربەخۆیی خێرا نەبوو.

ماددەی ٦٤

لە ساڵێکی دوای جێبەجێبوون خواستی زۆرینە لای کۆمەڵەی گەلان دەسەلمێنرا. کۆمەڵە توانای هەڵدەسەنگاند و پێشنیاری دەکرد؛ تورکیا لە مافەکان دەبووری و ڕێککەوتنی تر دەهات. [1] چەند مەرج بوو، نە دەوڵەتی خۆکار.

لاپەڕە ٢١ بە کوردستان، ماددەکانی ٦٢–٦٤ و دەستپێکی سمیرنا
زنجیرەی پەیمان ١١،١٩٢٠، لاپەڕە ٢١. بەڵگەی مەرج و پاراستنی کەمینە، نە نەخشەی جێبەجێکراو. Treaty Series No. 11 (1920), p. 21 · UK treaty archive · Historical public-domain treaty record.

مووسڵ

پەیوەستبوونی خۆبەخشانەی کوردانی مووسڵ بەو وازهێنانە بەستراو بوو. [1] نە گواستنەوەی خێرای تەواوی ویالیەت یان هەموو ناوچە کوردییەکانی ئێران و سووریا؛ نە نەخشەی سەروەریی ئەمڕۆ.

جێبەجێ نەبوو

هەرد ١٩٨٣ پشتڕاستی کردەوە کە نەچووە بواری جێبەجێبوون. [2] ماوە لە واژۆ دەستی پێنەکرد. ڕادپەی گۆڕانی سەربازی-دیپلۆماسی و دوودڵیی هاوپەیمانان و لۆزان و چارەنووسی نایەکسان دەکۆڵێتەوە. [4] لێکدانەوە و دامەزراوەی نەکراو جیاوازن.

لۆزان و یاد

لۆزان ١٩٢٣ هەمان خودموختاری نەگرتەوە.٣ سنووری عێراقی کراوە هێشتەوە؛٣٩ ئازادیی زمانی هەبوو. [3] سێڤەر پێشنیاری کوردی لە بەڵگەی نێودەوڵەتی نووسی. مەرجەکان جیاوازیی لە جێبەجێکردن دەردەخەن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Treaty of Sèvres, Treaty Series No. 11 (1920), printed p. 21, Articles 62–64; official British scan consulted from an existing local research copy.
  2. Hansard, Treaty of Sevres, 18 February 1983: Douglas Hurd’s answer that the treaty never entered into force.
  3. Treaty of Lausanne (1923), Articles 3 and 39, historical text consulted from an existing local research copy.
  4. Loqman Radpey, Kurdistan on the Sèvres Centenary, Nationalities Papers 50.6 (2022; online 2021), pp. 1187–1216: selected discussion of self-determination and the transition to Lausanne.