کارنامه نمایندگی و وزارت او باید همراه پژوهش تاریخیِ نقش او در سازمان‌دهی نسل‌کشی ۱۹۱۵ خوانده شود.
پارلمان و جهت سیاسی
آلبوم مجلس دیاربکر، ۱۸۷۸ و پدر و مادر، عارف و امینه، را ثبت می‌کند. فیضی پس از مرگ پدرش در انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۹۰۹ نماینده شد. ریشه کردی او برنامه رهایی ملی را ثابت نمی‌کند. دوغان می‌گوید او در کنگره هێڤی ۱۹۱۳ دانشجویان را به درس خواندن فراخواند و با مسیر مستقل کردی مخالفت کرد. اونگور او را در اتحاد و ترقی جای می‌دهد. [1] [2] [3] [4]
پژوهش درباره ۱۹۱۵
اونگور فیضی را همکار مهم والی محمد رشید در سازمان‌دهی نسل‌کشی دیاربکر معرفی می‌کند. نامش را در کمیته تحقیق می‌آورد و جذب پسرعمویش بکر صدقی را شرح می‌دهد. این مشارکت شخصی نباید پشت کلی‌گویی درباره رفتارهای متفاوت کردها پنهان شود. هم‌زمان پسرعمو، والی و نماینده اشخاص جداگانه‌اند؛ مسئولیت نباید به گناه جمعی قومی بدل شود. [4]
مالت و آنکارا
فیضی در ۱۹۱۹ با اتهام‌های مرتبط با آزار و کشتار بازداشت شد، از راه مصر به مالت رفت و در ۱۹۲۱ گریخت. در ژانویه ۱۹۲۲ در کار مجلس آنکارا شرکت کرد و وزیر فواید عامه شد. محاکمه‌نشدن در مالت حکم برائت نیست. قرارداد چستر او را نماینده دولت ترکیه در برابر شرکت خصوصی معرفی می‌کند. متن طرح‌ها و شرایط را مستند می‌کند، نه ساخت کامل همه خط‌آهن‌ها را. [3] [5] [6]
مناصب جمهوری
مجلس دوره‌های ۱۴ اوت–۲۷ اکتبر ۱۹۲۳ و ۲۲ نوامبر ۱۹۲۴–۳ مارس ۱۹۲۵ را ثبت می‌کند؛ وزارت پیوسته نبود. نمایندگی او در ۱۹۲۷ پایان یافت. اولوداغ تماس‌هایش با حزب جمهوری‌خواه آزاد فتحی اوکیار در ۱۹۳۰ و مرگش در استانبول در ۱۷ فوریه ۱۹۳۳ را مستند می‌کند. کنارگذاشتن بعدی، مشارکت پیشین در دولت را پاک نمی‌کند. [5] [7]
منابع و مطالعه بیشتر
- Turkish Grand National Assembly, TBMM Albümü 1920–2010, volume I (2010), p. 23; primary parliamentary biographical record and portrait, including education, family, Ottoman terms and detention.
- Kenan Olgun, “Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda Ara Seçimler (1908–1912 Dönemi)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 28/82 (2012); Diyarbakır by-election and reference to the Chamber’s record.
- Yalçın Doğan, “Feyzi Bey (Pirinççioğlu) (1878–1933)”, Atatürk Ansiklopedisi (2024); education, Hêvî congress intervention, detention, escape and election as minister.
- Uğur Ümit Üngör, “Property and Family: Mobilisation for Violence during the Armenian Genocide”, Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis 10/4 (2013), pp. 97–120, especially pp. 103–105; original historical research on Feyzi, Reshid’s committee and Bekir Sıdkı.
- Mekki Uludağ, “Diyarbakır Milletvekili Pirinççizade Feyzi Bey’in Yaşamı ve Faaliyetleri”, Mukaddime 13/2 (2022), pp. 315–339; parliamentary chronology, Malta, 1930 contacts and death. Its favourable assessment is distinguished from the genocide research.
- Papers Relating to the Foreign Relations of the United States, 1923, volume II, document 1007: Ottoman–American Development Company to the Secretary of State, 25 July 1923, with translated agreements; primary text naming Feyzi and setting out proposed railway and mining conditions.
- Turkish Grand National Assembly, second-term parliamentary activities, Feyzi Bey (Pirinççioğlu), p. 251; separate ministerial periods, committees and proposals.
- Pirinççizade Feyzi Bey, unknown photographer, Wikimedia Commons; public-domain parliamentary portrait, sourced to TBMM Albümü, volume I, p. 23.