Kariya wî ya parlamenter û wezîr bi lêkolîna rola wî di jenosîda 1915 de re tê xwendin.

Portreya reş û spî ya Feyzî Beg bi fes, çakêtê tarî, yaxa bilind û simbêlên badayî
Portreya meclîsê ya bêdîrok, Albûma TBMM I, r. 23, bi Wikimedia Commons. Wênekişê nenas; milkê giştî. TBMM parliamentary portrait, via Wikimedia Commons · Public domain.

Meclîs û helwesta siyasî

Albûma TBMM Amed, 1878 û dêûbav Arif û Emine tomar dike. Piştî mirina bavê xwe, Feyzî bi hilbijartina navberê ya 1909 bû mebûs. Koka wî ya kurdî bernameyeke rizgariya neteweyî îspat nake. Li gor Doğan, di kongreya Hêvî ya 1913 de xwendekaran ji siyaseta cuda dûr dixwest û berê wan dida dersan. Üngör wî di nav Îttîhad û Tereqî de datîne. [1] [2] [3] [4]

Lêkolîna li ser 1915

Üngör Feyzî wek hevkarê girîng ê walî Mehmed Reşid di rêxistinkirina jenosîda Amedê de nas dike. Wî di komîteya lêpirsînê de nav dike û tevlîkirina pismamê wî Bekir Sıdkı şîrove dike. Ev beşdariya kesane bi gotinên giştî yên li ser helwestên cuda yên Kurdan nayê veşartin. Pismam, walî û mebûs kesên cuda ne; berpirsiyarî jî nabe sûcdariya etnîkî ya giştî. [4]

Malta û Enqere

Feyzî di 1919 de bi tawanbariyên li ser zordarî û kuştinan hat girtin, bi rêya Misrê birin Malta û di 1921 de reviya. Di Çile 1922 de beşdarî xebata Meclîsa Enqereyê bû û bû wezîrê avakirinê. Li Malta nedarizandin ne biryara dadgehê ya bêgunehiyê ye. Peymana Chester wî wek nûnerê hikumeta Tirk li hember şirketa taybet nav dike. Ew plan û şertan belge dike, ne temamkirina hemû rêhesinan. [3] [5] [6]

Erkên komarê

Tomara meclîsê 14 Tebax–27 Cotmeh 1923 û 22 Mijdar 1924–3 Adar 1925 dide; wezîrtî bê navber nebû. Parlamenteriya wî di 1927 de bi dawî bû. Uludağ têkiliyên wî bi Partiya Komarî ya Serbest a Fethi Okyar di 1930 de û mirina li Stenbolê di 17 Sibat 1933 de belge dike. Dûrxistina paşê beşdariya hikumetê ya berê ji holê ranake. [5] [7]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Turkish Grand National Assembly, TBMM Albümü 1920–2010, volume I (2010), p. 23; primary parliamentary biographical record and portrait, including education, family, Ottoman terms and detention.
  2. Kenan Olgun, “Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda Ara Seçimler (1908–1912 Dönemi)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 28/82 (2012); Diyarbakır by-election and reference to the Chamber’s record.
  3. Yalçın Doğan, “Feyzi Bey (Pirinççioğlu) (1878–1933)”, Atatürk Ansiklopedisi (2024); education, Hêvî congress intervention, detention, escape and election as minister.
  4. Uğur Ümit Üngör, “Property and Family: Mobilisation for Violence during the Armenian Genocide”, Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis 10/4 (2013), pp. 97–120, especially pp. 103–105; original historical research on Feyzi, Reshid’s committee and Bekir Sıdkı.
  5. Mekki Uludağ, “Diyarbakır Milletvekili Pirinççizade Feyzi Bey’in Yaşamı ve Faaliyetleri”, Mukaddime 13/2 (2022), pp. 315–339; parliamentary chronology, Malta, 1930 contacts and death. Its favourable assessment is distinguished from the genocide research.
  6. Papers Relating to the Foreign Relations of the United States, 1923, volume II, document 1007: Ottoman–American Development Company to the Secretary of State, 25 July 1923, with translated agreements; primary text naming Feyzi and setting out proposed railway and mining conditions.
  7. Turkish Grand National Assembly, second-term parliamentary activities, Feyzi Bey (Pirinççioğlu), p. 251; separate ministerial periods, committees and proposals.
  8. Pirinççizade Feyzi Bey, unknown photographer, Wikimedia Commons; public-domain parliamentary portrait, sourced to TBMM Albümü, volume I, p. 23.