Sam: Lehengê Şahnameyê
Sam (Samê Nerîman), lehengê mezin ê Şahnameyê: pehlewanê Îranê di bin sê padîşahan de, bavê Zal ê ku li ber Sîmurgê terikand û bapîrê Rustem.
Gotarê bixwîninKovara dîroka Kurdan
1586 gotar bi Kurmancî amade ne.
Sam (Samê Nerîman), lehengê mezin ê Şahnameyê: pehlewanê Îranê di bin sê padîşahan de, bavê Zal ê ku li ber Sîmurgê terikand û bapîrê Rustem.
Gotarê bixwînin
Şah Xoşîn, derketina xwedayî ya sêyem a baweriya Yarsanî ya Kurdî: zarokê ronahiyê yê ku ji jineke bakîre li Loristanê ji dayik bû, di serdema berî Sultan Sahak de.
Gotarê bixwînin
Perdiwar, ziyaretgeha herî pîroz a baweriya Yarsanî ya Kurdî: cihê li ser çemê Sîrwan li Hewramanê ku Sultan Sahak Ehlê Heq lê damezirand û wek Kebeya wan tê rêzgirtin.
Gotarê bixwînin
Baba Tahir Hemedanî, derwêş û helbestvanê Tazî yê sedsala 11em ê dubeytiyên çarrêzikî: di baweriya Yarsanî ya Kurdî de wek pîrozek tê rêzgirtin û li seranserê cîhana Îranî wek kesekî xwe tê dîtin.
Gotarê bixwînin
Sitiya Zîn (Sitî Zîn), xatûna esilzade ya Êzidîtiyê: keça Şêx Adî, jina Êzdîna Mîr û dayika pîrozên Roj û Heyvê.
Gotarê bixwînin
Şêx Hesen (Şêxisin), Xwedanê Qelemê yê Êzidî: yek ji Heft Heyînên Xwedayî, piştgirê nivîsandinê û pêşiyê şêxên Adanî, kasta xwende ya baweriyê.
Gotarê bixwînin
Êzdîna Mîr (Êzdînê Mîr), mîrê sedsala 12em ku berî Şêx Adî li ser Êzidiyan hukum kir: bavê çar pîrozên Şemsanî û pêşiyê şêxên Şemsanî.
Gotarê bixwînin
Şêx Fexredîn, pîrozê Heyvê yê Êzidî: yek ji Heft Heyînên Xwedayî, fîlozof û helbestvanê ku qewlên pîroz afirandin, kurê Êzdîna Mîr.
Gotarê bixwînin
Şêx Mend, pîrozê Êzidî yê ku wek Xwediyê Maran tê naskirin: kurê Şêx Fexredîn, hukumdarê Mîrektiya Kurdî ya Kilîsê û fermandarê Eyûbî ku Selahedîn rêz jê girt.
Gotarê bixwînin
Şakiro (1936-1996), şahê dengbêjan: dengê bi hêz ê Serhed û mîratgirê Evdalê Zeynikê, ku di nav sirgûn û qedexeya ziman de strana Kurdî zindî hişt.
Gotarê bixwînin
Meryem Xan (1904-1949), yekem jina Kurd ku stranên xwe tomar kir: dengbêja jin a pêşeng ku ji bo nifşên jinên Kurd ên stranbêj bêdengî şikand.
Gotarê bixwînin
Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn: yek ji destanên mezin ên evînê yên dengbêjiya Kurdî, çîrokeke çiyayî ya evîna ku dijminatî û serbilindî wê ji hev vediqetînin, û lehengê evîna Kurdî.
Gotarê bixwînin
Evdalê Zeynikê, dengbêjê kor ê sedsala 19em ku şahê dengbêjan û Homerê Kurdan tê gotin: damezrînerê efsaneyî yê kevneşopiya destana devkî ya kurdî.
Gotarê bixwînin
Filîtê Quto, yek ji destanên herî mezin ên dengbêjiya kurdî: çîrokeke sedsala 19em a baca karwanê, şerefa eşîrî, tivingeke nehatî dayîn û dijminatiya xwînî li deşta Xerzanê.
Gotarê bixwînin
Aşî, yazataya Zerdeştî ya xelat û bextê: keça ronî ya Ahura Mazda û ajokara erebeya Mîtra, ku xêrên bi jiyaneke rastdar hatî bi destxistin dibexşîne.
Gotarê bixwînin
Daena, kesayetîdayîna Zerdeştî ya wijdan û olê: keça ku her ruh piştî mirinê dibîne, ku wêneya zindî ya raman, gotin û kiryarên wî bixwe ye.
Gotarê bixwînin
Apam Napat, Zarokê Avan: yazatayê îranî yê bi sir ê agirê di avê de, ku farr, şan û şerefa padîşahî, di kûrahiyên deryaya gerdûnî de diparêze.
Gotarê bixwînin
Vayu, xwedayê bayê yê ola îranî ku xwezaya wî dualî ye: yazatayê şervan ê hewayê ku hem qenc hem xirab e û cihê ku divê ruh di rêya xwe ya piştî mirinê de tê re derbas bibe.
Gotarê bixwînin
Atar, agirê pîroz û yazatayê Zerdeştiyê: kurê Ahura Mazda û nîşana berçav a rastiyê, Agirê Serketî yê perestgehan û sedema ku Zerdeştî ne agirperest in.
Gotarê bixwînin
Haoma, nebata pîroz û yazatayê rêûresmên Zerdeştî: vexwarina zêrîn a nemiriyê, kahînê pêşî, bexşînerê kurên leheng û Homê gûşenişîn ku Efrasiyab girt.
Gotarê bixwînin
Zûrvan, xwedayê îranî yê dema bêsînor: efsaneya Zûrvanî ku ew kir bavê cêwiyan Ohrmazd û Ehrîmen, bîdeteke nîqaşbar ku bi rêya dijminên xwe tê naskirin.
Gotarê bixwînin
Gerşasp (Keresaspa), lehengê mezin ê ejdehakuj ê efsaneya îranî: gurzvanê ku ejdehayê bi qiloç kuşt, bapîrê dûr ê Rustem ku razayî ye heta di dawiyê de ji bo kuştina Dehaq şiyar bibe.
Gotarê bixwînin
Raşnû, yazataya dadweriyê ya Zerdeştî: dadwerê durustiya neşikandbar ku bi Mîtra û Sraoşa re li Pira Çînvatê karên ruh li terazûya zêrîn dikêşe.
Gotarê bixwînin
Keyûmers (Gayomerd), padîşah û mirovê pêşîn ê efsaneya îranî: hukumdarê çiyan ê bi çermên pilingê li xwe, mirina pêşîn a kurê wî Siyamek û jidayikbûna mirovahiyê.
Gotarê bixwînin