Destpêk
Bestûr yek ji lehengên zarok ên Şahnameyê, Pirtûka Padîşahan a Farisî, ye ku herî zêde bandorê li dilê mirov dikin: kurê ciwan ê şehîd Zerîr, yê ku tevî qedexekirina şerkirinê ji ber temenê xwe yê biçûk, siwar çû şer da ku heyfa bavê xwe yê kuştî hilde, di yek ji beşên herî dilhejîner ên şerê pîroz ê baweriyê de.
Çîroka Bestûr aîdî şerê di navbera padîşahê Îranî Guştasp û Tûraniyê Ercasp de li ser baweriya nû ya Zerdeşt ye, ku bavê wî Zerîr tê de bi xiyanet hat kuştin. Kurikê xemgîn laşê bavê xwe dît, şîn lê kir û paşê li dijî fermana padîşah çek hilgirt û heyfa bavê xwe hilda, dijminê ku ew kuştibû kuşt. Çîroka wî rehên xwe di Bîranîna Zerêr a kevn de heye, yek ji helbestên lehenge yên Îranî yên herî kevn ên ku mane, pir ji destana Firdewsî kevntir.
Mîna hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, Bestûr aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Nasîna Bestûr hevdîtina yek ji lehengên destanê yên ku herî zêde bandorê li dilê mirov dikin e, kurikê wêrek ê ku heyfa bavê xwe hilda û kesayetiyeke ku çîroka wî vedigere qatên herî kevn ên kevneşopiya lehenge ya Îranî.
Naverok
Kurikê Ku Fermana Padîşah Şikand
Bestûr Kî Ye?
Bestûr, ku Bestwar an Bestvar jî tê nivîsîn, lehengekî ciwan ê Şahnameyê û Bîranîna Zerêr a kevn e, kurê zarok ê lehengê şehîd Zerîr, birayê padîşahê Îranî Guştasp. Di şerê mezin ê li ser baweriya nû di navbera Îranê û Tûraniyê Ercasp de Zerîr bi xiyanet hat kuştin û kurê wî yê ciwan Bestûr, ku hê zarok bû, çû meydana şer, laşê bavê xwe dît û şîneke ku dilê mirov dihejîne li ser wî anî ziman. Paşê, tevî ku padîşahê apê wî ji ber temenê wî yê biçûk şerkirin jê re qedexe kiribû, kurikê xemgîn ferman şikand, siwar çû şer, bi mêrxasî şer kir û bi kuştina dijminê ku bavê wî kuştibû heyfa wî hilda. Bestûr wek yek ji lehengên zarok ên destanê yên ku herî zêde bandorê li dilê mirov dikin tê bîranîn, zarokê wêrek ê ku heyfa bavê xwe hilda û çîroka wî di nav yên herî dilhejîner ên şerê pîroz ê baweriyê de ye.
Kurê Şehîd Zerîr
Bestûr kurê ciwan ê Zerîr bû, birayê mêrxas ê padîşahê Îranî Guştasp û fermandarê artêşa Îranê di şerê mezin ê li ser baweriya nû de. Zerîr yek ji lehengên herî birûmet ên vê beşa destanê bû, lehengê şehîd ê ku di parastina ola Zerdeşt li dijî dijminên baweriyê de ket.
Bestûr wek kurê bavekî ew qas birûmet ji neseba herî bilind a şahî û lehenge bû, biraziyê padîşah û kurê fermandar û pehlewanê artêşê. Lê Bestûr di dema şerê mezin de hê zarok bû, kurikekî ku hê negihiştibû temenê hilgirtina çekê di şer de û ev temenê biçûk di çîroka wî de navendî ye. Girêdana di navbera kurik û bavê wî yê lehenge de û xemgînî û hêrs a kurik li mirina bavê xwe di dilê çîrokê de ne û Bestûr wek kurê şehîd Zerîr dikeve destanê. Neseba wî ji rêza birûmet a Guştasp û Zerîr û cihê wî wek kurê pehlewanê ketî bingeh ji kiryara wî bi xwe ya lehenge re datînin, hildana heyfa bavê xwe. Kesayetiya kurikê birûmet, kurê şehîd, ku tevî salên xwe yên biçûk radibe da ku heyfa bavê xwe yê ketî hilde, yek ji yên herî dilhejîner ên destanê ye û Bestûr di vê rolê de, wek kurê şehîd Zerîr, cihê xwe yê dilhejîner di kevneşopiyê de digire. Çîroka wî bi ya bavê wî ve girêdayî ye, yek çîroka şehîdbûna lehenge û ya din çîroka xemgînî û heyfa zarokekî.
Xalên Sereke
Bestûr di Şahnameyê de kurê ciwan ê lehengê şehîd Zerîr e.
Ew biraziyê padîşah Guştasp bû û di şerê mezin de hê zarok bû.
Bavê wî Zerîr di şerê li ser baweriyê de bi xiyanet hat kuştin.
Bestûr laşê bavê xwe dît û şîneke ku dilê mirov dihejîne li ser wî anî ziman.
Tevî qedexekirina şerkirinê ji ber temenê biçûk ew fermana padîşah şikand û siwar çû şer.
Wî bi kuştina dijminê ku bavê wî kuştibû heyfa bavê xwe hilda.
Agahiyên Kurt
Nav: Bestûr (Bestwar, Bestvar jî)
Rol: Lehengê zarok; heyfhildêrê bavê xwe
Bav: Zerîr, lehengê şehîd û fermandar
Ap: Guştasp, padîşahê Îranê
Pismam: Îsfendiyar, şahzadeyê ku birîndar nabe
Çarçove: Şerê pîroz ê li dijî Ercasp
Kiryara navdar: Hildana heyfa bavê xwe tevî temenê biçûk
Dijminê kuştî: Bîderefş, sihrbazê ku Zerîr kuşt
Çavkaniya kevn: Bîranîna Zerêr (Ayadgar-î Zerîran)
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya hevpar a Îranî
Mirina Bavê Wî
Çîroka lehengtiya Bestûr bi trajediya mirina bavê wî dest pê dike. Di şerê mezin ê li ser baweriya nû de Tûraniyê Ercasp êriş biribû ser Îranê û Zerîr, birayê padîşah û fermandarê artêşa Îranê, hêzên Îranî bi rê ve dibir û di parastina baweriyê de bi lehengtî şer dikir.
Zerîr di şer de kiryarên mezin kir, lê şervanekî dijmin, sihrbazekî aliyê Tûranî, bi xiyanet ew kuşt, fermandarê birûmet bi fêlê kuşt. Mirina Zerîr derbeke giran li Îranê û doza baweriyê bû, ji ber ku ew yek ji pehlewanên wê yên herî birûmet bû û ketina wî di kevneşopiyê de wek şehîdbûna lehengekî tê şînkirin. Ji bo Bestûrê ciwan mirina bavê wî karesateke şexsî bû, windakirina bavê wî yê lehenge di şerê mezin de. Dema nûçeya mirina Zerîr gihişte kurik bûyerên çîroka wî bi xwe bi hereket xistin, xemgînî, şîn û biryara wî ya hildana heyfa bavê xwe. Ji ber vê yekê mirina bavê wî destpêka tarî ya çîroka Bestûr e, trajediya ku lehengtiya kurik derdixe pêş. Ketina Zerîrê birûmet, yê ku bi xiyanet di parastina baweriyê de hat kuştin, kurê wî yê ciwan dixe ser rêya heyfê û çîroka Bestûr dike çîroka xemgîniya veguherî biryara lehenge. Mirina bav destpêkeke pêdivî ya kiryara kur e.
Şîna Li Meydana Şer
Dema nûçeya mirina bavê wî hat Bestûrê ciwan çû meydana şer da ku laşê Zerîr bibîne. Li wir bavê xwe yê ketî dît û kurikê xemgîn şîneke ku dilê mirov dihejîne li ser laşê leheng anî ziman, yek ji beşên herî dilhejîner ên kevneşopiya kevn.
Şîna Bestûr li ser bavê xwe yê ketî di nav kêliyên dilhejîner ên helbesta kevn û destanê de ye, xemgîniya zarokekî ji bo bavê xwe yê lehenge ku li meydana şer tê rijandin. Di kevneşopiyê de kurik şîn li bavê xwe dike, di xemgîniya xwe de gazî wî dike, windakirina lehengekî ew qas birûmet û awayê mirina wî dişînîne. Ev şîn, xemgîniya zarokekî ji bo bavekî ketî, hêza hestî ya kûr a çîrokê dide wê, ji ber ku berî vegerandina çîrokê ber bi heyfa wî ve hezkirin û xemgîniya kurik di dilê çîrokê de cih dide. Dîmena kurik li meydana şer ku li ser laşê bavê xwe şîn dike yek ji wêneyên dilhejîner ên kevneşopiya lehenge ya kevn a Îranî ye, kêliyeke xemgîniya saf a ku çîroka lehenge mirovîtir dike û bingehê heyfa ku dê bê di hezkirina kurik a ji bavê xwe re de datîne. Ji vê xemgîniyê, ji vê şînê, biryara Bestûr a hildana heyfa bavê xwe çêdibe, xemgîniya zarokê ku vediguhere wêrekiya heyfhildêr. Ji ber vê yekê şîna li meydana şer kêliyeke bingehîn a çîrokê ye, anîna xemgîniya kurik a ziman ku wate û kûrahiyê dide kiryara lehenge ya li pey wê.
Kurikê Ku Fermana Padîşah Şikand
Bestûrê ciwan biryar dabû heyfa bavê xwe hilde û hewl da siwar biçe şer, lê apê wî, padîşah Guştasp, ji ber temenê wî yê biçûk çûna şer ji wî re qedexe kir, ji ber ku kurik hê zarok bû û li gor dadbariya padîşah pir biçûk bû ku beşdarî şer bibe.
Lê xemgînî û biryara kurik ew qas bi hêz bûn ku nedihatin sekinandin. Di çalakiyeke dilhejîner a serhişkiyê de Bestûrê ciwan guh neda fermana padîşah û siwar derket şer, biryar dabû heyfa bavê xwe hilde tevî her qedexeyê. Ev şikandina fermana padîşah, ku ji xemgîniya kurik û daxwaza wî ya dijwar a heyfê derket, yek ji taybetmendiyên herî balkêş ên çîrokê ye, ji ber ku wêrekî û biryara zarokê nîşan dide, yê ku heta fermana padîşah jî nedikarî wî ji meydana şer dûr bihêle. Wêneya kurikê ku ji ber temenê biçûk şerkirin jê re qedexe ye, lê qedexeyê dişikîne û siwar dikeve navend a şer da ku heyfa bavê xwe hilde, wêneyeke bi hêz e, anîna hêza nesekinbar a xemgînî û hezkirina kurik a ziman. Bestûr bi şikandina fermana padîşah xwe wek lehengekî rastîn ê di çêbûnê de nîşan dide, zarokekî ku wêrekî û biryara wî ser dikevin hişyariya ku dê wî bi ewle li malê bihêle. Kurikê ku ji bo hildana heyfa bavê xwe fermana padîşah şikand di dilê balkêşiya Bestûr de ye, lehengê ciwan ê ku hezkirina wî ya ji bavê xwe re wî ber bi wêrekiyeke ji salên wî mezintir ve dişîne, ber bi meydana şer û kiryara heyfê ve.
Heyfa Zerîr
Bestûrê ciwan li dijî fermana padîşah siwar çû şer û li dijî dijmin bi mêrxasî şer kir, gelek ji wan kuştin û di dawiyê de bi kuştina şervanê dijmin ê ku bavê wî Zerîr kuştibû heyfa wî hilda.
Di kevneşopiyê de, bi taybetî di Bîranîna Zerêr a kevn de, kurik Bestûr bi avêtina tîrekê di dilê Bîderefş re, sihrbazê dijmin ê ku bi xiyanet Zerîr kuştibû, heyfa bavê xwe hilda; bi vî awayî bi destê xwe heyfa mirina bavê xwe hilda. Ev kiryara kurik, şerkirina bi mêrxasî û kuştina dijminê ku bavê wî kuştibû, lûtkeya serketî ya çîroka wî ye, pêkanîna heyfa ku xemgîniya wî xwestibû. Ku kurikekî tenê, yê ku ji ber temenê biçûk şerkirin jê re qedexe bû, siwar biçe şer û kujêrê bavê xwe bikuje guhertineke dilhejîner e, kiryareke lehenge ya ji hêviya temenê wî mezintir û Bestûr wek lehengekî rastîn diyar dike, kurekî hêja yê şehîd Zerîr. Heyfa Zerîr pêkanîna çîrokê ye, veguherîna xemgînî û serhişkiya kurik bo kiryara lehenge ya hildana heyfa bavê xwe. Bi pêkanîna vê heyfê kurik xwe îspat kiriye û mirina bavê wî bersiv wergirtiye. Hildana heyfa Zerîr ji aliyê kurê wî yê ciwan Bestûr ve yek ji kiryarên heyfê yên herî têrker û dilhejîner ên destanê ye, kiryara kurikekî wêrek ê ku nedihişt mirina bavê wî bêbersiv bimîne û Bestûr bi piranî ji ber vê yekê di kevneşopiyê de tê bîranîn û pesindayîn.
Sembolîzm û Wate
Bestûr berî her tiştî mijara hezkirina kur ji bavê xwe re û heyfê tîne ziman, dilsoziya kurekî ji bavê xwe re û biryara hildana heyfa mirina wî. Wek kurikê ku şîn li bavê xwe yê ketî Zerîr dike û siwar diçe şer da ku heyfa wî hilde, Bestûr girêdana di navbera bav û kur de û erkê lehenge yê heyfê nîşan dide, yek ji mijarên dubare û bi hêz ên destanê.
Bestûr herwiha mijara lehengê zarok tîne ziman, zarokê ku wêrekî û biryara wî ji salên wî zêdetir dibin da ku kiryareke lehenge pêk bîne. Ew bi şikandina qedexeya padîşah û siwar çûna şer tevî temenê biçûk hêza nesekinbar a xemgînî û hezkirinê û derketina lehengtiyê heta di zarokekî de nîşan dide. Çîroka wî yek ji yên herî dilhejîner ên destanê ye tam ji ber ku zarokekî di dilê çalakiya lehenge de cih dide û xemgînî û wêrekiya wî hêza hestî ya kûr a çîrokê didin wê. Û wek kesayetiyeke şerê pîroz ê li ser baweriyê Bestûr wateya wî şerî jî parve dike, parastina olê li dijî dijminên wê, ku bavê wî tê de şehîd bû û kurik bi heyfa xwe xizmeta wê dike. Di van hemûyan de Bestûr kesayetiyeke bi rastî girîng e, hezkirina kur ji bavê xwe re û heyfê, lehengtiya lehengê zarok û hêza nesekinbar a xemgîniya ku vediguhere wêrekî tîne ziman. Ew kurikê wêrek ê ku heyfa bavê xwe hilda ye, yek ji lehengên ciwan ên Şahnameyê û kevneşopiya kevn a Îranî yên ku herî zêde bandorê li dilê mirov dikin û tên pesindayîn.
Bestûr û Kurd
Bestûr, mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê, aîdî mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Herwiha çîroka wî rehên xwe di Bîranîna Zerêr a kevn de heye, yek ji helbestên lehenge yên Îranî yên herî kevn ên ku mane, berhemeke qatên herî kevn ên kevneşopiya hevpar a Îranî.
Ji bo Kurdan, wek gelekî Îranî, kesayetî û çîrokên Şahnameyê û kevneşopiya lehenge ya kevn a ku destan jê derdikeve beşek ji cîhana çandî û mîtolojîk a firehtir a ku ew jê ne ne. Çîroka Bestûr, kurikê ku heyfa bavê xwe hilda, vedigere qatên herî kevn ên vê kevneşopiya hevpar, di Bîranîna Zerêr de, helbesteke pir ji destana Firdewsî kevntir a ku rehên xwe di mîrateke hê berê ya hevpar a gelên Îranî de heye. Bi rastgoî û rastî divê Bestûr wek beşek ji vê mîrata hevpar a Îranî bê nasîn, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî; lê kevnbûna çîroka wî, ku vedigere qatên herî kevn ên kevneşopiya lehenge ya Îranî, wî dike beşek ji mîrateke bi rastî kevn û hevpar a hemû gelên Îranî, Kurd jî di nav de. Mijara çîroka wî, kurikê ku heyfa bavê xwe hildide, gerdûnî û bi kûrahî mirovî ye, di folklor û çîrokên lehenge yên Kurdan de li cihê xwe ye mîna yên hemû gelan. Ji ber vê yekê dema em Bestûr pêşkêş dikin em kesayetiyeke mîrata hevpar û kevn a Îranî pêşkêş dikin ku Kurd, wek gelekî Îranî, digel cîranên xwe mîratgirên wê ne û çîroka wî ya dilhejîner a heyfa kur ji bavê xwe re beşek ji xezîneya hevpar a çîrokên lehenge yên Îranî ye.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Bi rastî kê kujêrê Zerîr kuşt, Bestûr an Îsfendiyar? Kevneşopî di vê xalê de cuda ne. Di Bîranîna Zerêr a kevn de, çavkaniya herî kevn, kurik Bestûr bi xwe heyfa bavê xwe hildide û Bîderefş, sihrbazê ku Zerîr kuşt, tîrekê di dilê wî re diavêje. Di hin vegotin û kurteyên din de kuştina Bîderefş bi lehengê mezin Îsfendiyar ve tê girêdan, pismamê Bestûr û kurê Guştasp. Lê vegotina herî kevn û navdar a çîrokê heyfê dide kurik Bestûr û ew bi piranî ji ber vê kiryarê tê bîranîn. Ev cudahî çavkanî û qatên cuda yên kevneşopiyê nîşan dide.
Çîroka Bestûr çiqas kevn e? Çîrok bi rastî kevn e. Her çiqas Bestûr di Şahnameyê de xuya dibe, çîroka wî bi serbixwe di Bîranîna Zerêr de hatiye parastin, Ayadgar-î Zerîran, helbesteke Farisiya navîn a ku di şêweyê xwe yê mayî de di nav mînakên herî kevn ên helbesta destanî ya Îranî de ye, pir ji berhema Firdewsî kevntir û di kevneşopiyeke hê berê de rehên xwe heye. Ji ber vê yekê çîroka Zerîr û kurê wî Bestûr yek ji çîrokên lehenge yên herî kevn e, vedigere qatên pêşîn ên kevneşopiya destanî ya Îranî.
Gelo Bestûr kesayetiyeke bi taybetî Kurdî ye? Na; mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê ew aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Lê çîroka wî, ku rehên xwe di Bîranîna Zerêr a kevn de heye, beşek ji qatên herî kevn û hevpar ên kevneşopiya lehenge ya Îranî ye, mîrateke ku hemû gelên Îranî bi rastî parve dikin, Kurd jî di nav de. Wek gelekî Îranî Kurd vê mîrata fireh û kevn parve dikin, ku Bestûr û çîroka wî ya dilhejîner a heyfa kur ji bavê xwe re beşek jê ne.
Mijarên Têkildar
Zerîr: lehengê şehîd, bavê Bestûr
Guştasp: padîşah û apê ku şerkirin ji Bestûr re qedexe kir
Ercasp: dijminê Tûranî yê şerê pîroz
Îsfendiyar: şahzadeyê ku birîndar nabe, pismamê Bestûr
Zerdeşt: pêxemberê ku şer baweriya wî parast
Luhrasp: padîşahê berê yê bi temen ê heman serdemê
Heft Ceribandinên Îsfendiyar: lêgerîna navdar a pismam di heman şerî de
Şahname: Pirtûka Padîşahan a Farisî, destana mezin a Îranê
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Bestûr di Şahnameyê de kî ye?
Bestûr, ku Bestwar jî tê nivîsîn, lehengekî ciwan ê Şahnameyê û Bîranîna Zerêr a kevn e, kurê zarok ê lehengê şehîd Zerîr û biraziyê padîşah Guştasp. Di şerê mezin ê li ser baweriya nû li dijî Tûraniyê Ercasp de bavê wî Zerîr bi xiyanet hat kuştin. Kurik Bestûr laşê bavê xwe dît, şîn lê kir û paşê tevî qedexekirina şerkirinê ji ber temenê biçûk fermana padîşah şikand, siwar çû şer û bi kuştina dijminê ku bavê wî kuştibû heyfa wî hilda.
Bestûr çawa heyfa bavê xwe hilda?
Bestûr li dijî fermana padîşah siwar çû şer û şervanê dijmin ê ku Zerîr kuştibû kuşt, bi vî awayî heyfa bavê xwe hilda. Di Bîranîna Zerêr a kevn de kurik bi avêtina tîrekê di dilê Bîderefş re, sihrbazê dijmin ê ku bi xiyanet Zerîr kuştibû, heyfa bavê xwe hilda. Ku kurikekî tenê, yê ku ji ber temenê biçûk şerkirin jê re qedexe bû, kujêrê bavê xwe bikuje guhertineke lehenge ya dilhejîner û lûtkeya çîroka wî ye.
Çima şerkirin ji Bestûr re hat qedexekirin?
Apê Bestûr, padîşah Guştasp, ji ber temenê wî yê biçûk şerkirin jê re qedexe kir, ji ber ku kurik hê zarok bû û li gor dadbariya padîşah pir biçûk bû ku beşdarî şer bibe. Lê xemgîniya kurik a li mirina bavê xwe û biryara wî ya hildana heyfa wî ew qas bi hêz bûn ku nedihatin sekinandin û di çalakiyeke dilhejîner a serhişkiyê de guh neda fermana padîşah û siwar derket şer, biryar dabû heyfa bavê xwe hilde tevî her qedexeyê.
Şîna Bestûr çi ye?
Dema Bestûr laşê bavê xwe li meydana şer dît kurikê xemgîn şîneke ku dilê mirov dihejîne li ser lehengê ketî anî ziman, yek ji beşên herî dilhejîner ên kevneşopiya kevn. Di şînê de kurik şîn li bavê xwe dike û xemgînî û xema xwe ya windakirina lehengekî ew qas birûmet tîne ziman. Şîn hêza hestî ya kûr a çîrokê dide wê, hezkirin û xemgîniya kurik di dilê çîrokê de cih dide berî ku vegere heyfa wî.
Çîroka Bestûr çiqas kevn e?
Çîrok bi rastî kevn e. Her çiqas Bestûr di Şahnameyê de xuya dibe, çîroka wî bi serbixwe di Bîranîna Zerêr de hatiye parastin, Ayadgar-î Zerîran, helbesteke Farisiya navîn a ku di şêweyê xwe yê mayî de di nav mînakên herî kevn ên helbesta destanî ya Îranî de ye, pir ji berhema Firdewsî kevntir û di kevneşopiyeke hê berê de rehên xwe heye. Çîroka Zerîr û kurê wî Bestûr vedigere qatên pêşîn ên kevneşopiya destanî ya Îranî.
Gelo Bestûr kesayetiyeke Kurdî ye?
Bestûr aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Lê çîroka wî, ku rehên xwe di Bîranîna Zerêr a kevn de heye, beşek ji qatên herî kevn û hevpar ên kevneşopiya lehenge ya Îranî ye, mîrateke ku hemû gelên Îranî bi rastî parve dikin, Kurd jî di nav de, wek mîratgirên heman kevneşopiya kevn.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Bîranîna Zerêr (Ayadgar-î Zerîran) - avesta.org
Ayadgar-î Zerîran - Nêrîna Giştî
Îsfendiyar - Encyclopaedia Iranica