پێشەکی
بەستوور یەکێکە لە هەستبزوێنترین کوڕەپاڵەوانەکانی شانامە، کتێبی فارسیی پاشاکان: کوڕە بچووکەکەی ئەو شەهیدە، زەریر. بەستوور هەرچەند بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کرابوو بجەنگێت، سوار بوو و چووە ناو شەڕ بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی کوژراوی، لە یەکێک لە هەستبزوێنترین ڕووداوەکانی شەڕە پیرۆزەکە لەپێناو ئایین.
چیرۆکی بەستوور سەر بە شەڕی نێوان گوشتاسپی پاشای ئێران و ئەرجاسپی تورانییە لەسەر ئایینە نوێیەکەی زەردەشت، کە تێیدا زەریری باوکی بە ناپاکی کوژرا. کوڕە خەمگینەکە تەرمەکەی باوکی دۆزییەوە، شیوەنی بۆ کرد و پاشان بە سەرپێچی لە فەرمانی پاشا چەکی هەڵگرت و بە کوشتنی ئەو دوژمنەی باوکی کوشتبوو، تۆڵەی باوکی کردەوە. چیرۆکەکەی ڕەگی لە یادگاری زەریرانی کۆندا هەیە، کە یەکێکە لە کۆنترین شیعرە پاڵەوانییە ئێرانییەکان کە ماونەتەوە و زۆر لە حەماسەکەی فیردەوسی کۆنترە.
وەک هەموو کەسایەتییەکانی کتێبی پاشاکان، بەستوور سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە. ناسینی بەستوور واتە ئاشنابوون بە یەکێک لە هەستبزوێنترین پاڵەوانەکانی حەماسەکە، ئەو کوڕە ئازایەی تۆڵەی باوکی کردەوە، و کەسایەتییەک کە چیرۆکەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆنترین چینەکانی نەریتی پاڵەوانیی ئێرانی.
ناوەڕۆک
بەستوور کێیە؟
بەستوور، کە بە بەستوار یان بەستڤاریش دەنووسرێت، پاڵەوانێکی گەنجی شانامە و یادگاری زەریرانی کۆنە؛ کوڕە بچووکەکەی زەریر، ئەو پاڵەوانە شەهیدەی کە برای گوشتاسپی پاشای ئێران بوو. لە شەڕە گەورەکەی نێوان ئێران و ئەرجاسپی تورانی لەسەر ئایینە نوێیەکە، زەریر بە ناپاکی کوژرا و بەستووری کوڕی بچووکی، کە هێشتا منداڵ بوو، چووە مەیدانی شەڕ، تەرمەکەی باوکی دۆزییەوە و شیوەنێکی هەستبزوێنی بۆ کرد. پاشان، هەرچەند پاشا کە مامی بوو بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کردبوو بجەنگێت، کوڕە خەمگینەکە سەرپێچی لە فەرمانەکە کرد، سوار بوو و چووە ناو شەڕ، ئازایانە جەنگا و بە کوشتنی ئەو دوژمنەی باوکی کوشتبوو تۆڵەی باوکی کردەوە. بەستوور وەک یەکێک لە هەستبزوێنترین کوڕەپاڵەوانەکانی حەماسەکە لە یادەکاندا ماوەتەوە، ئەو منداڵە ئازایەی تۆڵەی باوکی کردەوە؛ چیرۆکەکەشی لە هەستبزوێنترین چیرۆکەکانی شەڕە پیرۆزەکە لەپێناو ئایینە.
کوڕی زەریری شەهید
بەستوور کوڕە بچووکەکەی زەریر بوو، کە برای ئازای گوشتاسپی پاشای ئێران و فەرماندەی سوپای ئێران لە شەڕە گەورەکە لەسەر ئایینە نوێیەکە بوو. زەریر یەکێک لە نەجیبترین پاڵەوانەکانی ئەم بەشەی حەماسەکە بوو؛ ئەو پاڵەوانە شەهیدەی لە بەرگری لە ئایینی زەردەشت لە بەرامبەر دوژمنانی ئایین کەوت.
بەستوور، وەک کوڕی باوکێکی ئاوا نەجیب، لە بەرزترین ڕەچەڵەکی پاشایەتی و پاڵەوانی بوو؛ برازای پاشا و کوڕی فەرماندە و پاڵەوانی سوپا. بەڵام لە کاتی شەڕە گەورەکەدا هێشتا منداڵ بوو، کوڕێک کە هێشتا نەگەیشتبووە تەمەنی هەڵگرتنی چەک لە شەڕدا، و ئەم تەمەنە کەمە ناوەندی چیرۆکەکەیە. پەیوەندیی نێوان کوڕەکە و باوکە پاڵەوانەکەی، و خەم و تووڕەییی کوڕەکە بە مردنی باوکی، لە دڵی چیرۆکەکەدان؛ بەستوور وەک کوڕی زەریری شەهید دەچێتە ناو حەماسەکە. ڕەچەڵەکی نەجیبی گوشتاسپ و زەریر و پێگەکەی وەک کوڕی پاڵەوانە کەوتووەکە، زەمینە بۆ کردارە پاڵەوانییەکەی خۆی، واتە تۆڵەکردنەوەی باوکی، ئامادە دەکەن. وێنەی کوڕە نەجیبەکە، کوڕی شەهیدەکە کە سەرەڕای تەمەنی زۆر کەمی هەڵدەستێت بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی کەوتووی، یەکێکە لە هەستبزوێنترین وێنەکانی حەماسەکە. بەستوور لەم ڕۆڵەدا، وەک کوڕی زەریری شەهید، پێگە هەستبزوێنەکەی لە نەریتەکەدا هەیە. چیرۆکەکەی بە چیرۆکی باوکییەوە بەستراوە؛ یەکێکیان چیرۆکی شەهادەتی پاڵەوانییە و ئەوی دیکە چیرۆکی خەم و تۆڵەکردنەوەی منداڵێکە.
خاڵە سەرەکییەکان
بەستوور لە شانامەدا کوڕە بچووکەکەی زەریری پاڵەوانی شەهیدە.
ئەو برازای گوشتاسپ پاشا بوو و لە شەڕە گەورەکەدا هێشتا منداڵ بوو.
زەریری باوکی لە شەڕەکە لەسەر ئایین بە ناپاکی کوژرا.
بەستوور تەرمەکەی باوکی دۆزییەوە و شیوەنێکی هەستبزوێنی بۆ کرد.
هەرچەند بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کرابوو بجەنگێت، سەرپێچی لە پاشا کرد و سوار بوو و چووە شەڕ.
بە کوشتنی ئەو دوژمنەی باوکی کوشتبوو، تۆڵەی باوکی کردەوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: بەستوور (هەروەها بەستوار، بەستڤار)
ڕۆڵ: کوڕەپاڵەوان؛ تۆڵەکەرەوەی باوکی
باوک: زەریر، پاڵەوانی شەهید و فەرماندە
مام: گوشتاسپ، پاشای ئێران
ئامۆزا: ئەسفەندیار، شازادە بریندارنەکراوەکە
چوارچێوە: شەڕە پیرۆزەکە دژی ئەرجاسپ
کردەوەی بەناوبانگ: تۆڵەکردنەوەی باوکی سەرەڕای تەمەنی کەم
دوژمنی کوژراو: بیدەڕەفش، ئەو جادووگەرەی زەریری کوشت
سەرچاوەی کۆن: یادگاری زەریران (ئەیادگارێ زەریران)
میرات: نەریتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان
مردنی باوکی
چیرۆکی پاڵەوانێتیی بەستوور بە کارەساتی مردنی باوکی دەست پێ دەکات. لە شەڕە گەورەکە لەسەر ئایینە نوێیەکە، ئەرجاسپی تورانی هێرشی کردبووە سەر ئێران و زەریر، برای پاشا و فەرماندەی سوپای ئێران، هێزە ئێرانییەکانی سەرکردایەتی دەکرد و لە بەرگری لە ئایین ئازایانە دەجەنگا.
لە شەڕەکەدا زەریر کردارە گەورەکانی ئەنجام دا، بەڵام بە ناپاکی بە دەستی جەنگاوەرێکی دوژمن کوژرا؛ جادووگەرێکی لایەنی توران کە بە فێڵ فەرماندە نەجیبەکەی کوشت. مردنی زەریر لێدانێکی دژوار بوو بۆ ئێران و بۆ دۆزی ئایین، چونکە ئەو یەکێک لە نەجیبترین پاڵەوانەکانی بوو؛ لە نەریتەکەدا شیوەن بۆ کەوتنی وەک شەهادەتی پاڵەوانێک دەکرێت. بۆ بەستووری بچووک، مردنی باوکی کارەساتێکی کەسی بوو، لەدەستدانی باوکە پاڵەوانەکەی لە شەڕە گەورەکەدا. کاتێک هەواڵی مردنی زەریر بە کوڕەکە گەیشت، ڕووداوەکانی چیرۆکەکەی خۆی دەستیان پێ کرد: خەم، شیوەن و شێلگیریی لە تۆڵەکردنەوەی باوکی. کەواتە مردنی باوکی سەرەتای تاریکی چیرۆکی بەستوورە، ئەو کارەساتەی پاڵەوانێتیی کوڕەکە هەڵدەخڕێنێت. کەوتنی زەریری نەجیب، کە لە بەرگری لە ئایین بە ناپاکی کوژرا، کوڕە بچووکەکەی دەخاتە سەر ڕێگای تۆڵەکردنەوە و چیرۆکی بەستوور دەکاتە چیرۆکێکی گۆڕانی خەم بۆ شێلگیریی پاڵەوانی. مردنی باوک پێشەکیی پێویستی کردارەکەی کوڕە.
شیوەنەکەی لە مەیدانی شەڕ
کاتێک هەواڵی مردنی باوکی هات، بەستووری بچووک چووە مەیدانی شەڕ بۆ دۆزینەوەی تەرمەکەی زەریر. لەوێ، کە باوکی بە کەوتوویی دۆزییەوە، کوڕە خەمگینەکە بەسەر تەرمەکەی پاڵەوانەکەدا شیوەنێکی هەستبزوێنی کرد، یەکێک لە هەستبزوێنترین بەشەکانی نەریتە کۆنەکە.
شیوەنی بەستوور بۆ باوکە کەوتووەکەی یەکێکە لە ساتە هەستبزوێنەکانی شیعرە کۆنەکە و حەماسەکە؛ خەمی منداڵێک بۆ باوکە پاڵەوانەکەی کە لە مەیدانی شەڕ دەڕژێت. لە نەریتەکەدا کوڕەکە شیوەن بۆ باوکی دەکات، لە خەمدا بانگی دەکات و بۆ لەدەستدانی پاڵەوانێکی ئاوا نەجیب و شێوەی مردنی دەگریێت. ئەم شیوەنە، خەمی منداڵێک بۆ باوکێکی کەوتوو، هێزی هەستیی قووڵ بە چیرۆکەکە دەبەخشێت، چونکە پێش ئەوەی ڕوو لە تۆڵەکردنەوە بکات خۆشەویستی و خەمی کوڕەکە دەخاتە دڵی چیرۆکەکەوە. دیمەنی کوڕەکە لە مەیدانی شەڕ کە بەسەر تەرمەکەی باوکیدا شیوەن دەکات، یەکێکە لە وێنە هەستبزوێنەکانی نەریتی پاڵەوانیی کۆنی ئێرانی؛ ساتێکی خەمی پاک کە ڕەهەندی مرۆیی بە چیرۆکە پاڵەوانییەکە دەدات و تۆڵەکردنەوەی داهاتوو لەسەر خۆشەویستیی کوڕەکە بۆ باوکی بنیات دەنێت. لە ناو ئەم خەم و شیوەنەدا شێلگیریی بەستوور بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی لەدایک دەبێت؛ خەمی منداڵەکە دەگۆڕێت بۆ ئازایەتیی تۆڵەکەرەوەکە. بۆیە شیوەن لە مەیدانی شەڕ ساتێکی گرنگی چیرۆکەکەیە، دەربڕینی خەمی کوڕەکە کە واتا و قووڵایی بە کردارە پاڵەوانییەکەی دواتر دەبەخشێت.
ئەو کوڕەی سەرپێچی لە پاشا کرد
بەستووری بچووک کە بڕیاری دابوو تۆڵەی باوکی بکاتەوە، ویستی سوار بێت و بچێتە ناو شەڕ، بەڵام گوشتاسپ پاشا، کە مامی بوو، بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کرد. چونکە کوڕەکە هێشتا منداڵ بوو و بە بۆچوونی پاشا تەمەنی زۆر کەم بوو بۆ بەشداری لە شەڕەکە.
بەڵام خەم و شێلگیریی کوڕەکە ئەوەندە بەهێز بوون کە نەدەکرا پاشگەز بکرێتەوە. بەستووری بچووک بە سەرپێچییەکی هەستبزوێن فەرمانی پاشای پشتگوێ خست و سوار بوو و چووە ناو شەڕ، بڕیاری دابوو سەرەڕای هەر قەدەغەیەک تۆڵەی باوکی بکاتەوە. ئەم سەرپێچییە لە فەرمانی پاشا، کە لە خەمی کوڕەکە و ئارەزووی توندی تۆڵەکردنەوەوە سەرچاوەی گرت، یەکێکە لە دیارترین تایبەتمەندییەکانی چیرۆکەکە؛ چونکە ئازایەتی و شێلگیریی منداڵەکە پیشان دەدات کە تەنانەت فەرمانی پاشاش نەیدەتوانی لە مەیدانی شەڕ دووری بخاتەوە. وێنەی ئەو کوڕەی بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کراوە بجەنگێت، بەڵام سەرپێچی لە قەدەغەکە دەکات و بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی سوار دەبێت و دەچێتە ناو چڕترین شەڕ، وێنەیەکی بەهێزە؛ دەربڕینی هێزی پاشگەزکردنەوەنەکراوی خەم و خۆشەویستیی کوڕەکە. بەستوور بە سەرپێچی لە پاشا خۆی وەک پاڵەوانێکی ڕاستەقینە لە گەشەکردندا پیشان دەدات، منداڵێک کە ئازایەتی و شێلگیرییەکەی بەسەر ئەو وریایییەدا زاڵ دەبن کە دەیەوێت لە ماڵەوە بە سەلامەتی بیهێڵێتەوە. ئەو کوڕەی بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی سەرپێچی لە پاشا کرد، لە ناوەندی سەرنجڕاکێشیی بەستووردایە؛ پاڵەوانە بچووکەکە کە خۆشەویستیی بۆ باوکی بەرەو ئازایەتییەکی گەورەتر لە تەمەنی پاڵی پێوە دەنێت، بۆ ناو مەیدانی شەڕ و کردارەکەی تۆڵەکردنەوە.
تۆڵەکردنەوەی زەریر
بەستووری بچووک کە بە سەرپێچی لە فەرمانی پاشا سوار بوو و چووە ناو شەڕ، ئازایانە دژی دوژمن جەنگا و زۆرێکی لێ کوشتن. لە کۆتاییدا بە لێدانی ئەو جەنگاوەرە دوژمنەی باوکی کوشتبوو، تۆڵەی زەریری باوکی کردەوە.
لە نەریتەکەدا، بە تایبەتی لە یادگاری زەریرانی کۆندا، بەستووری کوڕ تۆڵەی باوکی بەوە کردەوە کە تیرێکی بە دڵی بیدەڕەفشدا کرد؛ ئەو جادووگەرەی دوژمن کە زەریری بە ناپاکی کوشتبوو. بەم شێوەیە بە دەستی خۆی تۆڵەی مردنی باوکی کردەوە. ئەم کردارەی کوڕەکە، کە ئازایانە دەجەنگێت و ئەو دوژمنەی باوکی کوشتووە دەکوژێت، لوتکە سەرکەوتووەکەی چیرۆکەکەیە؛ ئەنجامدانی ئەو تۆڵەکردنەوەیەی خەمەکەی داوای دەکرد. ئەوەی تەنها کوڕێک، کە بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کراوە بجەنگێت، سوار بێت و بچێتە ناو شەڕ و بکوژی باوکی بکوژێت، پێچەوانەبوونەوەیەکی هەستبزوێنی ڕەوتی چیرۆکەکەیە؛ کردارێکی پاڵەوانی کە لە چاوەڕوانیی تەمەنی زیاترە و بەستوور وەک پاڵەوانێکی ڕاستەقینە و کوڕێکی شایستەی زەریری شەهید دەناسێنێت. تۆڵەکردنەوەی زەریر تەواوبوونی چیرۆکەکەیە؛ گۆڕانی خەم و سەرپێچیی کوڕەکە بۆ کردارە پاڵەوانییەکەی تۆڵەکردنەوەی باوکی. بە ئەنجامدانی ئەم تۆڵەکردنەوەیە، کوڕەکە خۆی سەلماندووە و مردنی باوکی وەڵامی وەرگرتووەتەوە. تۆڵەکردنەوەی زەریر بە دەستی بەستووری کوڕی بچووکی یەکێکە لە دڵڕازیکەرترین و هەستبزوێنترین کردارەکانی تۆڵەکردنەوە لە حەماسەکەدا؛ کرداری کوڕێکی ئازا کە نەیدەهێشت مردنی باوکی بێ وەڵام بمێنێتەوە. بەستوور لە نەریتەکەدا بە تایبەتی بۆ ئەم کردارە لە یادەکاندا ماوەتەوە و ستایش دەکرێت.
هێما و واتا
بەستوور، پێش هەموو شتێک، بابەتی خۆشەویستیی کوڕ بۆ باوک و تۆڵەکردنەوە بەرجەستە دەکات؛ دڵبەستگیی کوڕێک بە باوکی و شێلگیریی لە تۆڵەکردنەوەی مردنی. وەک ئەو کوڕەی بۆ زەریر، باوکە کەوتووەکەی، خەم دەخوات و بۆ تۆڵەکردنەوەی سوار دەبێت و دەچێتە ناو شەڕ، بەستوور نوێنەرایەتیی پەیوەندیی نێوان باوک و کوڕ و ئەرکی پاڵەوانیی تۆڵەکردنەوە دەکات، کە یەکێک لە بابەتە بەهێز و دووبارەبووەکانی حەماسەکەیە.
بەستوور هەروەها بابەتی کوڕەپاڵەوانەکە بەرجەستە دەکات، ئەو منداڵەی ئازایەتی و شێلگیرییەکەی لە تەمەنی زیاتر دەبن بۆ ئەنجامدانی کردارێکی پاڵەوانی. بە سەرپێچی لە قەدەغەی پاشا و سواربوون و چوونە ناو شەڕ سەرەڕای تەمەنی کەم، نوێنەرایەتیی هێزی پاشگەزکردنەوەنەکراوی خەم و خۆشەویستی و سەرهەڵدانی پاڵەوانێتی تەنانەت لە منداڵێکدا دەکات. چیرۆکەکەی بە تایبەتی یەکێکە لە هەستبزوێنترین چیرۆکەکانی حەماسەکە، چونکە منداڵێک دەخاتە ناوەندی کردارە پاڵەوانییەکە و خەم و ئازایەتیی ئەو هێزی هەستیی قووڵ بە چیرۆکەکە دەبەخشن. وەک کەسایەتییەکی شەڕە پیرۆزەکە لەسەر ئایین، بەستوور هەروەها بەشدارە لە واتای ئەو شەڕەدا: بەرگری لە ئایین لە بەرامبەر دوژمنەکانی، کە باوکی لە پێناویدا شەهید بوو و کوڕەکە بە تۆڵەکردنەوەی خزمەتی دەکات. لە هەموو ئەمانەدا بەستوور کەسایەتییەکی گرنگە، کە خۆشەویستیی کوڕ بۆ باوک و تۆڵەکردنەوە، پاڵەوانێتیی کوڕەپاڵەوانەکە و هێزی پاشگەزکردنەوەنەکراوی خەم کە دەگۆڕێت بۆ ئازایەتی بەرجەستە دەکات. ئەو کوڕە ئازایەیە کە تۆڵەی باوکی کردەوە، یەکێک لە هەستبزوێنترین و ستایشکراوترین پاڵەوانە گەنجەکانی شانامە و نەریتی کۆنی ئێرانی.
بەستوور و کورد
بەستوور، وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، سەر بە میراتە حەماسی و ئەفسانەییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە. سەرەڕای ئەوە، چیرۆکەکەی ڕەگی لە یادگاری زەریرانی کۆندا هەیە، کە یەکێکە لە کۆنترین شیعرە پاڵەوانییە ئێرانییە ماوەکان و بەرهەمێکی کۆنترین چینەکانی نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکەیە.
بۆ کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، کەسایەتی و چیرۆکەکانی شانامە و ئەو نەریتە پاڵەوانییە کۆنەی شانامە لێیەوە سەرچاوە دەگرێت، بەشێکن لە جیهانی فراوانتری کەلتووری و ئەفسانەیی کە کورد سەر بەوەن. چیرۆکی بەستوور، ئەو کوڕەی تۆڵەی باوکی کردەوە، دەگەڕێتەوە بۆ کۆنترین چینەکانی ئەم نەریتە هاوبەشە لە یادگاری زەریراندا؛ شیعرێک کە زۆر لە حەماسەکەی فیردەوسی کۆنترە و ڕەگی لە میراتێکی هێشتا کۆنتردا هەیە کە گەلە ئێرانییەکان هاوبەشیان تێدایە. ڕاستگۆیانە و وردە کە بەستوور وەک بەشێک لە ئەم میراتە هاوبەشەی گەلە ئێرانییەکان تێبگەین، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڵام کۆنیی چیرۆکەکەی، کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆنترین چینەکانی نەریتی پاڵەوانیی ئێرانی، دەیکاتە بەشێک لە میراتێکی بەڕاستی کۆن و هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکان، لەوانە کورد. بابەتی چیرۆکەکەی، کوڕێک کە تۆڵەی باوکی دەکاتەوە، بابەتێکی گشتگیر و قووڵی مرۆییە و لە فۆلکلۆر و چیرۆکی پاڵەوانیی کورددا وەک هەموو گەلانی دیکە جێگای خۆی هەیە. کەواتە بە ناساندنی بەستوور کەسایەتییەکی میراتە هاوبەش و کۆنە ئێرانییەکە دەناسێنین کە کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، شان بە شانی دراوسێکانی میراتگری ئەوەیە. چیرۆکە هەستبزوێنەکەی لەسەر تۆڵەکردنەوەی کوڕ بۆ باوک، بەشێکە لە گەنجینە هاوبەشەکەی چیرۆکی پاڵەوانیی ئێرانی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
لە ڕاستیدا کێ بکوژی زەریری کوشت، بەستوور یان ئەسفەندیار؟ نەریتەکان لەم خاڵەدا جیاوازن. لە یادگاری زەریرانی کۆندا، کە کۆنترین سەرچاوەیە، خودی بەستووری کوڕە کە بە لێدانی تیرێک بە دڵی بیدەڕەفشدا، ئەو جادووگەرەی زەریری کوشت، تۆڵەی باوکی دەکاتەوە. لە هەندێک گێڕانەوە و پوختەی دیکەدا، کوشتنی بیدەڕەفش دەدرێتە پاڵ ئەسفەندیاری پاڵەوانی گەورە، ئامۆزای بەستوور و کوڕی گوشتاسپ. بەڵام کۆنترین و بەناوبانگترین وەشانی چیرۆکەکە تۆڵەکردنەوەکە بە بەستووری کوڕ دەبەخشێت و ئەو بە تایبەتی بۆ ئەم کردارە لە یادەکاندا ماوەتەوە. ئەم جیاوازییە جیاوازیی سەرچاوە و چینەکانی نەریتەکە ڕەنگ دەداتەوە.
چیرۆکی بەستوور چەند کۆنە؟ چیرۆکەکە بەڕاستی کۆنە. هەرچەند بەستوور لە شانامەدا دەرئەکەوێت، چیرۆکەکەی بە سەربەخۆیی لە یادگاری زەریران، ئەیادگارێ زەریران، پارێزراوە؛ شیعرێک بە فارسیی ناوەڕاست کە بە شێوە ماوەکەی یەکێکە لە کۆنترین نموونەکانی شیعری حەماسیی ئێرانی، زۆر لە بەرهەمەکەی فیردەوسی کۆنترە و ڕەگی لە نەریتێکی هێشتا کۆنتردا هەیە. بەم پێیە چیرۆکی زەریر و بەستووری کوڕی یەکێکە لە کۆنترین چیرۆکە پاڵەوانییەکان و دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاییترین چینەکانی نەریتی حەماسیی ئێرانی.
ئایا بەستوور کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڵام چیرۆکەکەی کە ڕەگی لە یادگاری زەریرانی کۆندا هەیە، بەشێکە لە کۆنترین و هاوبەشترین چینەکانی نەریتی پاڵەوانیی ئێرانی؛ میراتێک کە بەڕاستی هەموو گەلە ئێرانییەکان، لەوانە کورد، هاوبەشیان تێدایە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشدارە لەم میراتە فراوان و کۆنەدا، کە بەستوور و چیرۆکە هەستبزوێنەکەی لەسەر تۆڵەکردنەوەی کوڕ بۆ باوک بەشێکن لێی.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
زەریر: پاڵەوانی شەهید، باوکی بەستوور
گوشتاسپ: پاشا و مامی بەستوور کە ڕێگریی لێ کرد بجەنگێت
ئەرجاسپ: دوژمنی تورانی لە شەڕە پیرۆزەکەدا
ئەسفەندیار: شازادە بریندارنەکراوەکە، ئامۆزای بەستوور
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی شەڕەکە بەرگری لە ئایینەکەی دەکرد
لوهراسپ: پاشای پێشووی بەساڵاچووی هەمان سەردەم
حەوت خانەکەی ئەسفەندیار: گەشتی بەناوبانگی ئامۆزاکەی لە هەمان شەڕدا
شانامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسە گەورەکەی ئێران
پرسیارە باوەکان
بەستوور لە شانامەدا کێیە؟
بەستوور، کە بە بەستواریش دەنووسرێت، پاڵەوانێکی گەنجی شانامە و یادگاری زەریرانی کۆنە؛ کوڕە بچووکەکەی زەریری پاڵەوانی شەهید و برازای گوشتاسپ پاشا. لە شەڕە گەورەکە لەسەر ئایینە نوێیەکە دژی ئەرجاسپی تورانی، زەریری باوکی بە ناپاکی کوژرا. بەستووری کوڕ تەرمەکەی باوکی دۆزییەوە، شیوەنی بۆ کرد و پاشان، هەرچەند بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کرابوو بجەنگێت، سەرپێچی لە پاشا کرد، سوار بوو و چووە ناو شەڕ و بە کوشتنی ئەو دوژمنەی باوکی کوشتبوو تۆڵەی باوکی کردەوە.
بەستوور چۆن تۆڵەی باوکی کردەوە؟
بەستوور بە سواربوون و چوونە ناو شەڕ، بە سەرپێچی لە فەرمانی پاشا، و بە کوشتنی ئەو جەنگاوەرە دوژمنەی زەریری کوشتبوو، تۆڵەی باوکی کردەوە. لە یادگاری زەریرانی کۆندا، کوڕەکە تۆڵەی باوکی بەوە کردەوە کە تیرێکی بە دڵی بیدەڕەفشدا کرد؛ ئەو جادووگەرەی دوژمن کە زەریری بە ناپاکی کوشتبوو. ئەوەی تەنها کوڕێک، کە بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کراوە بجەنگێت، بکوژی باوکی بکوژێت، پێچەوانەبوونەوەیەکی هەستبزوێن و پاڵەوانیی ڕەوتی چیرۆکەکە و لوتکەی چیرۆکی ئەوە.
بۆچی ڕێگری لە بەستوور کرا بجەنگێت؟
گوشتاسپ پاشا، کە مامی بەستوور بوو، بەهۆی تەمەنی کەمەوە ڕێگریی لێ کرد بجەنگێت، چونکە کوڕەکە هێشتا منداڵ بوو و بە بۆچوونی پاشا تەمەنی زۆر کەم بوو بۆ بەشداری لە شەڕەکە. بەڵام خەمی کوڕەکە بە مردنی باوکی و شێلگیریی لە تۆڵەکردنەوەی ئەوەندە بەهێز بوون کە نەدەکرا پاشگەز بکرێتەوە؛ بە سەرپێچییەکی هەستبزوێن فەرمانی پاشای پشتگوێ خست و سوار بوو و چووە ناو شەڕ، بڕیاری دابوو سەرەڕای هەر قەدەغەیەک تۆڵەی باوکی بکاتەوە.
شیوەنی بەستوور چییە؟
کاتێک بەستوور تەرمەکەی باوکی لە مەیدانی شەڕ دۆزییەوە، کوڕە خەمگینەکە بەسەر پاڵەوانە کەوتووەکەدا شیوەنێکی هەستبزوێنی کرد، یەکێک لە هەستبزوێنترین بەشەکانی نەریتە کۆنەکە. لە شیوەنەکەدا کوڕەکە شیوەن بۆ باوکی دەکات و خەم و پەژارەی لەدەستدانی پاڵەوانێکی ئاوا نەجیب دەڕژێت. شیوەنەکە هێزی هەستیی قووڵ بە چیرۆکەکە دەبەخشێت و پێش ئەوەی ڕوو لە تۆڵەکردنەوە بکات، خۆشەویستی و خەمی کوڕەکە دەخاتە دڵی چیرۆکەکەوە.
چیرۆکی بەستوور چەند کۆنە؟
چیرۆکەکە بەڕاستی کۆنە. هەرچەند بەستوور لە شانامەدا دەرئەکەوێت، چیرۆکەکەی بە سەربەخۆیی لە یادگاری زەریران، ئەیادگارێ زەریران، پارێزراوە؛ شیعرێک بە فارسیی ناوەڕاست کە بە شێوە ماوەکەی یەکێکە لە کۆنترین نموونەکانی شیعری حەماسیی ئێرانی، زۆر لە بەرهەمەکەی فیردەوسی کۆنترە و ڕەگی لە نەریتێکی هێشتا کۆنتردا هەیە. چیرۆکی زەریر و بەستووری کوڕی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاییترین چینەکانی نەریتی حەماسیی ئێرانی.
ئایا بەستوور کەسایەتییەکی کوردە؟
بەستوور سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڵام چیرۆکەکەی، کە ڕەگی لە یادگاری زەریرانی کۆندا هەیە، بەشێکە لە کۆنترین و هاوبەشترین چینەکانی نەریتی پاڵەوانیی ئێرانی؛ میراتێک کە بەڕاستی هەموو گەلە ئێرانییەکان، لەوانە کورد، وەک میراتگرانی هەمان نەریتە کۆنە هاوبەشیان تێدایە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
یادگاری زەریران (Memorial of Zarer / Ayadgar-i Zariran) - avesta.org
Ayadgar-i Zariran (یادگاری زەریران) - تێڕوانینێکی گشتی
بیدەڕەفش (Biderafsh) - Wikipedia
ئەسفەندیار - Encyclopaedia Iranica