Destpêk
Midyat bajarokeke dîrokî ye li parêzgeha Mêrdînê li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, li dilê Tûr Abdînê ye — deşta bilind a kevirê kilsî ku wek yek ji dergûşên mezin ên xiristiyaniya suryanî navdar e. Ji kevirê rengê hingiv hatiye avakirin û bi dêran, mizgeftan û xaniyên bi neqişên nazik tacdar e; Midyat yek ji bajarokên herî bedew ên herêmê û cihê hevdîtina gelek civakan e: suryanî, kurd û yên din bi sedsalan kolanên wê parve kirine.
Midyat bajaroka kevir, bawerî û hunerê ye û di mîrasa başûrê rojhilatê kurdî de cihê taybet heye. Ev nasname li bajarok, gelên wê û cihê wê yê balkêş dinêre.
Xalên Sereke
• Midyat bajarokeke dîrokî ye li parêzgeha Mêrdînê li dilê deşta bilind a Tûr Abdînê.
• Ew bi mîmariya xwe ya kevirê zêrîn, dêran û mizgeftan navdar e.
• Tûr Abdîn yek ji welatên sereke yên dîrokî yên xiristiyaniya suryanî ye.
• Midyat cihê civakên suryanî, kurdî û yên din e.
• Ew bi hunera têlkarî, xebata nazik a têlên zîvî, navdar e.
Agahiyên Kurt
Nav: Midyat
Welat / Herêm: Tirkiye (Bakur)
Parêzgeh: Mêrdîn
Herêm: Tûr Abdîn
Bi Çi Navdar e: Mîmariya kevirê zêrîn û dêr
Civak: Suryanî, kurd û yên din
Huner: Têlkarî (xebata têlên zîvî)
Mîras: Dergûşeke xiristiyaniya suryanî
Naverok
Midyat Li Ku ye?
Midyat li rojhilatê bajarê Mêrdînê ye, li deşta bilind a Tûr Abdînê di navbera Nisêbînê ya li sînorê Sûriyeyê û welatê Dîcleyê nêzî Heskîfê de. Li bilindahiyeke bi pêlên nerm a kevirê kilsî yê rengê vekirî ye, bi rez, zeytûnistan û dayrên kevnar li wir belav in — dîmeneke ku ji kevnariya kûr ve niştecih bûye û hatiye çandin.
Bajaroka Kevirê Zêrîn
Rûmeta mezin a Midyatê mîmariya wê ye. Bajarok hema bi tevahî ji kevirê kilsî yê nerm û zêrîn hatiye avakirin, ku kevirkarên herêmî bi sedsalan ew kirine rûyên avahiyan ên neqişandî, qemer, hewş û bircên dêran. Taxên wê yên kevnar tevliheviya xanî û kolanên rengê hingiv in, bi serên tûj ên dêrên suryanî û minareyên mizgeftan ve hatine xemilandin; dîmena qube û bircên zengilan yek ji bedewtirîn ên hemû Mezopotamyayê ye. Vê xebata kevir Midyat kiriye bajarokeke mîrasa hêja û cihê hezkirî yê hem ziyaretkar hem jî filmçêkeran.
Dilê Tûr Abdînê
Midyat li navenda Tûr Abdînê, «çiyayê bendeyên Xwedê», ye, yek ji welatên sereke yên herî girîng ên xiristiyaniya suryanî li cîhanê. Zêdetir ji hezar sal ev deşta bilind bi dayr û dêrên kevneşopiya suryanî ya ortodoks tijî bûye, û Midyat ji mêj ve navendeke wê baweriya kevnar bûye. Herçiqas civaka suryanî ji tevliheviyên sedsala bîstan pir kêm bû, dêr, dayr û kevneşopiyên wê yên jîndar di nasnameya bajarok û herêmê de hîn navendî ne.
Hevdîtina Gelan
Midyat her tim bajaroka çend civakên li rex hev dijîn bûye. Xiristiyanên suryanî, kurd û komên erebziman hemû li vir malên xwe çêkirine, û dêr û mizgeftên bajarokê wek nîşana wê jiyana hevpar nêzî hev radiwestin. Îro kurd beşeke mezin a nifûsê pêk tînin, û civaka suryanî — herçiqas kêm bûye — ji aliyê çandê ve hîn girîng e; hin malbatên koç kirine jî dest bi vegerê kirine. Ev tevlîbûna gel û baweriyan beşek ji tiştê ku taybetmendiya cuda dide Midyatê ye.
Midyat Îro
Îro Midyat bajarokeke geş a mîrasê ye, bi mîmariya kevirî, dêr û dayrên xwe û zîvkarên xwe yên navdar ên têlkarî tê naskirin; xebata wan a nazik a têlên zîvî li seranserê welat tê firotin. Turîzm li derdora taxên wê yên kevnar mezin bûye, û bajarok bi dîroka xwe ya pirtebeqe serbilind e. Li dilê Tûr Abdînê Midyat cihê ku gelek gel û baweriyên başûrê rojhilatê kurdî ji mêj ve lê li hev hatine û ketine nav hev dimîne.
Demrêz
kevnariya dîrokî — Midyat û deşta bilind a Tûr Abdînê di demên destpêkê de niştecih dibin.
serdema destpêkê ya xiristiyaniyê — Tûr Abdîn dibe welatekî sereke yê xiristiyaniya suryanî bi gelek dayran.
di dirêjahiya sedsalan de — Midyat wek bajarokeke kevirî ya suryanî, kurd û yên din mezin dibe.
sedsala 20an — Civaka suryanî pir kêm dibe, lê mîrasa wê berdewam e.
îro — Midyat bajarokeke navdar a mîrasê li dilê Tûr Abdînê ye.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Midyat li ku ye?
Midyat bajarokek e li parêzgeha Mêrdînê li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, li dilê deşta bilind a Tûr Abdînê, li rojhilatê bajarê Mêrdînê.
Midyat bi çi tê naskirin?
Midyat bi mîmariya kevirê zêrîn, gelek dêr û dayrên suryanî û kevneşopiya têlkarî ya têlên zîvî navdar e, li dilê Tûr Abdîna dîrokî.
Tûr Abdîn çi ye?
Tûr Abdîn deşteke bilind a kevirê kilsî ye li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, yek ji welatên sereke yên mezin ên dîrokî yên xiristiyaniya suryanî ye, bi dayr û dêrên kevnar li wê belav in.
Li Midyatê kî dijî?
Midyat cihê çend civakan e, di nav de xiristiyanên suryanî, kurd û komên erebziman, ku ji mêj ve li bajarokê li rex hev dijîn.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Tûr Abdîn · xiristiyaniya suryanî · zîvkariya têlkarî · Mêrdîn · Nisêbîn · Heskîf.