Pîr Şalyar: Cejna Kevn a Hewramanê

Destpêk

Cejna Pîr Şalyar yek ji merasîmên herî kevn û herî hezkirî yên Kurdan e, cejneke zindî ya xwedî kevnariyeke awarte ku her sal li gundê çiyayî yê Hewraman Text, di dilê herêma Hewraman a Kurdistanê de, tê lidarxistin. Ew di roja çilem a zivistanê de tê kirin û daweta efsaneyî ya dermanvanê pîr û zana Pîr Şalyar û mîrzayeke jin a Buxaraya dûr bi bîr tîne; çîrokeke saxkirina mucîzeyî û şahiyeke bi kêfxweşî ku gelê Hewramanê bi gelek sedsalan zindî hiştiye.

Yek ji taybetmendiyên herî balkêş ên cejnê temenê wê yê mezin û tebeqeyên kûr ên kevneşopiyê yên ku ew diparêze ne. Di bin şiklên wê yên derveyî de şopên mîrata olî ya berî Îslamê ya cîhana Kurdî hene, baweriya kevn a Ahûra Mezda û cîhana Zerdeşt, ku bi şiklên îslamî û sofî yên paşê re di merasîmeke muzîkê, qurbankirinê û kêfxweşiya civakî de hatine tevnandin. Tê gotin navê Hewramanê bi xwe, welatê ku cejn lê tê kirin, bi wateya welatê Ahûra ye, mala afirînerê zana.

Pîr Şalyar cejneke bi taybetî Kurdî ya gelê Hewramîaxêv ê Zagrosa bilind e, yek ji kevneşopiyên zindî yên herî hêja yên cîhana Kurdî. Ew merasîmek e ku di kûrahiya zivistanê de tevahiya civakekê bi muzîk, xwarina hevpar û bîranîna efsaneyeke kevn re girê dide. Nasîna wê dîtina kûrahî û kevnariya kevneşopiya çandî ya Kurdî û şahidiya yek ji cejnên herî berdewam ên Kurdistanê ye. Ew di nav sedsalan de li gundekî çiyayî yê dûr zindî hatiye parastin û wek sembola nasnameya çandî ya Kurdî hêja tê dîtin.

Naverok

Cejna Pîr Şalyar Çi Ye?

Muzîk, Qurbankirin û Xwarina Hevpar

Rehên Kevn

Sembolîzm û Wate

Pîr Şalyar û Kurd

Nîqaş û Têgihiştinên Şaş

Mijarên Têkildar

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Çavkanî û Xwendina Zêdetir

Cejna Pîr Şalyar Çi Ye?

Cejna Pîr Şalyar, ku Pîr Şaliyar jî tê nivîsandin, merasîmeke kevn a kevneşopî ya Kurdî ye ku her sal li gundê çiyayî yê Hewraman Text, li herêma Hewraman a li her du aliyên sînorê Îran û Iraqê, tê lidarxistin. Ew di roja çilem a zivistanê de tê kirin û bi astan di nav sê hefteyên li hev de derbas dibe. Cejn daweta efsaneyî ya Pîr Şalyar, dermanvan û mêrê pîroz ê pîr û zana yê Hewramanê, û Şah Behar Xatûn, mîrzaya jin a Buxarayê ku tê gotin wî bi mucîzeyê sax kiriye, bi bîr tîne. Bi muzîk, qurbankirin, xwarina hevpar û govenda pîroz a derwêşan, gelê Hewramanê şahiya vê efsaneya kevn dike. Tê bawerkirin ku merasîm gelek sedsal kevn e û tebeqeyên kûr ên mîrata berî Îslamê ya herêmê diparêze. Ew yek ji cejnên zindî yên herî taybet û herî hêja yên cîhana Kurdî ye.

Gundê Hewraman Text

Cejn bi awayekî ji hev neveqetîner bi cihê ku lê tê kirin re girêdayî ye: gundê Hewraman Text, nişteciheke çiyayî ya balkêş li Zagrosa bilind. Li wir xanî ber bi jorê ve yek li ser yê din li damanên asê hatine avakirin; banê xanîyekî wek hewşa yê li jorî wî kar dike. Ew ji kevirên bê melat li gor damana çiyayê hatine avakirin. Gelê vê herêmê Kurd in ku bi zaravayê xwe yê taybet, Hewramî, diaxivin û ji demên kevn ve di van çiyayan de dijîn.

Navê Hewramanê bi xwe bi wateyên kevn dewlemend e. Li gor şiroveyeke berbelav a ku pir tê veguhastin, ew ji hewra, ku bi Ahûra ve girêdayî ye — navê afirînerê zana Ahûra Mezda yê baweriya kevn a îranî — û peyveke bi wateya mal an welat tê. Bi vî awayî Hewraman tê wateya welatê Ahûra, mala Xwediyê Zana. Li gor baweriya gelê herêmê, paşgira text, bi wateya cihê rûniştinê an navenda hukumraniyê, wê baweriyê vedide ku Hewraman Text carekê ji bo neteweya Kurd cihekî girîng bû. Ev gundê çiyayî bi xaniyên xwe yên kevn ên kevirî û kevneşopiyên xwe yên kûr cihê pîroz ê cejna Pîr Şalyar e, cihê ku efsane lê tê bibîranîn û merasîm zindî tê parastin. Navê wî bi xwe bîranîna baweriya kevn hildigire ku rehên herî kûr ên cejnê jê tên.

Xalên Sereke

Pîr Şalyar cejneke kevn a Kurdî ye ku li gundê Hewraman Text tê lidarxistin.
Ew di roja çilem a zivistanê de, bi astan di nav sê hefteyan de, tê kirin.
Ew daweta efsaneyî ya dermanvan Pîr Şalyar û mîrzayeke jin a Buxarayê bi bîr tîne.
Cejn muzîk, qurbankirin, xwarina hevpar û govenda pîroz dihewîne.
Ew di bin şiklên paşê de tebeqeyên kûr ên berî Îslamê yên bi rehên zerdeştî diparêze.
Ew yek ji cejnên zindî yên herî hêja yên cîhana Kurdî ye.

Agahiyên Kurt

Nav: Cejna Pîr Şalyar (Pîr Şaliyar)
Cih: Hewraman Text, li herêma Hewraman a Kurdistanê
Gel: Kurdên Hewramîaxêv ên Zagrosa bilind
Dem: Roja çilem a zivistanê, di nav sê hefteyan de
Bîranîn: Daweta Pîr Şalyar û Şah Behar Xatûn
Pîr Şalyar: Dermanvan û mêrê pîroz ê pîr û zana yê Hewramanê
Mîrzaya jin: Şah Behar Xatûn, keça padîşahê Buxarayê
Rêûresmên sereke: Dayîna gûzan, stran li ser banan, qurbankirin, govenda pîroz
Muzîk: Def û stranên pîroz
Temen: Tê bawerkirin ku gelek sedsal kevn e

Efsaneya Pîr Şalyar

Di dilê cejnê de efsaneya Pîr Şalyar bi xwe ye, pîremêrekî zana û pîroz ê Hewramanê ku navûdengê wî wek dermanvan li welatên dûr belav bû. Di kevneşopiyê de padîşahê Buxaraya dûr keçek hezkirî hebû, mîrzaya jin Şah Behar Xatûn, ku kerr û lal bû û tu bijîşk nikarîbû wê sax bike. Padîşah ku dilxwazê saxkirina wê bû ragihand ku her kesê ku keça wî sax bike divê bi wê re bizewice.

Navûdengê Pîr Şalyar heta gihîşt Buxarayê; padîşah keça xwe şand rêwîtiya dirêj a Hewramanê, bi hêviya ku dermanvanê zana dikaribe wê sax bike. Dema mîrzaya jin nêzî gund bû, tiştekî ecêb qewimî: li gor kevneşopiyê, dêwek ku êş dabû herêmê mirî ji kendalekê li nêzî mala pîr ket xwarê. Tam li wê derê mîrzaya jin ji nişkê ve sax bû û ji nû ve bihîstin û axaftina xwe bi dest xist. Hemûyan ev yek wek mucîzeya Pîr Şalyar dît. Bi spasdarî û kêfxweşî mîrzaya jin bi dermanvanê pîr û zana re zewicî, û tevahiya herêmê di şahiyeke mezin a dawetê de kêfxweş bû. Her sal cejn vê saxkirina mucîzeyî û daweta bi kêfxweşî bi bîr tîne; gora Pîr Şalyar li Hewramanê hîn navendek ji merasîmê ye. Efsane ku li gor kevneşopiyê gelek sedsal kevn e, çîroka pîroz a di dilê yek ji cejnên herî berdewam ên Kurdan de ye.

Sê Astên Cejnê

Cejna Pîr Şalyar ne di rojeke yekane de, lê bi astan derbas dibe, bi kevneşopî di nav sê hefteyên li hev de, li dora roja çilem a zivistanê dest pê dike. Di asta yekem de zarokên gund rola xwe ya hêja digirin: ew di gund de digerin û gûzan belav dikin, li gor kevneşopiyê ji baxçeyê Pîr Şalyar bi xwe; ew ji hemûyan re radigihînin ku dema cejnê hatiye. Ev vekirina dilkiş, ku zarok nûçe û gûzan ji malekê ji maleke din re dibin, şahiya cejnê dest pê dike.

Di asta li pey de şahiya cejnê digihîje bilindahiya xwe. Li gor kevneşopiyê, berî berbangê zarok derdikevin banên xaniyên gund da ku stranên kevneşopî yên ku hatina rojê radigihînin bibêjin. Piştî rojhilatê ajal, pez û dewar, tên qurbankirin û goşt ji bo xwarina hevpar a ku di cejnê de navendî ye tê amadekirin. Gel ji bo muzîkê, lêdana defê, gotina stranên pîroz û govenda derwêşan dicivin. Di asteke paşê de gel li gora Pîr Şalyar dicivin; li wir nan, ku li gor kevneşopiyê bi gûzan tijî ye, û xwarinên din di nav civaka civiyayî de tên parvekirin. Bi rêya van astan, ku di nav hefteyên kûrahiya zivistanê de belav in, tevahiya gund û herêmê di şahiyeke berdewam a muzîkê, xwarinê, dilsoziyê û kêfxweşiya civakî de tên cem hev. Efsaneya kevn careke din di merasîma zindî de tê nûkirin.

Muzîk, Qurbankirin û Xwarina Hevpar

Muzîk tam di dilê cejna Pîr Şalyar de ye, wek ku di dilê çanda Kurdî de ye. Amûra mezin, def, di şahiya cejnê de deng dide; rîtma wê ya bi hêz bi stranên pîroz û govendê re ye. Herêma Hewramanê di cîhana Kurdî de bi kevneşopiya xwe ya muzîkê navdar e, û cejn bi dengê defê û gotina stranên pîroz tijî ye. Muzîk civakê di dilsozî û kêfxweşiyê de bi hev re girê dide. Govenda pîroz a derwêşên herêmê, ku li gor rîtma defê û stranên pîroz tê kirin, yek ji taybetmendiyên herî balkêş û bandorker ên şahiya cejnê ye.

Qurbankirina ajalan û xwarina hevpar bi heman astê di cejnê de navendî ne. Pez û dewarên ku tên qurbankirin goştê xwarineke mezin a hevpar peyda dikin, ku li gor kevneşopiyê wek yahniyekê tê amadekirin. Parvekirina xwarinê, nan û gûzan û goştê qurbanê, tevahiya civakê di cejnê de bi hev re girê dide. Ev xwarina hevpar, ku di wê de hemû bi wekhevî xwarina şahiya cejnê parve dikin, ruhê yekîtî û bihevretiyê yê di dilê cejnê de nîşan dide. Muzîk, qurbankirin û xwarina hevpar bi hev re cejna Pîr Şalyar dikin şahiya tevahiya civakê, hatina gelê Hewramanê cem hev di kûrahiya zivistanê de da ku kevneşopiya xwe ya kevn bi kêfxweşî, dilsozî û hevaltiyê nû bikin; dengê defê di gundê çiyayî de deng vedide.

Rehên Kevn

Yek ji aliyên herî balkêş ên cejna Pîr Şalyar kevnariya mezin a rehên wê û tebeqeyên kevneşopiya kevn ên ku ew diparêze ne. Tevî ku efsaneya Pîr Şalyar û şiklên cejnê yên îro tên jiyîn bi kevneşopiyên îslamî û sofî yên herêmê, derwêş û govenda wan a pîroz, ve girêdayî ne, lêkolîner û çavdêran ji mêj ve destnîşan kirine ku di bin van şiklên paşê de şopên mîrata olî ya pir kevntir, berî Îslamê, ya cîhana Kurdî hene. Bi awayekî berbelav tê bawerkirin ku cejn hêmanên ku vedigerin serdema Zerdeşt û baweriya kevn a îranî, û heta tebeqeyên kevntir ên baweriyê, diparêze.

Cihê wê bi xwe van rehên kevn nîşan dide: navê Hewramanê wek welatê Ahûra Mezda, dema cejnê li gor hejmartina kevn a demsalan di kûrahiya zivistanê de, û hêmanên rêûresman bi xwe hemû merasîmeke pir kevn pêşniyar dikin, kevntir ji hatina Îslamê bo herêmê. Hin çavdêr di wê de şopên kevneşopiyên hê kevntir dibînin, wek perestina Mîtra û rêûresmên guhertina demsalan. Ji ber vê yekê cejna Pîr Şalyar girêdaneke zindî bi rabirdûya olî ya kevn a cîhana Kurdî re ye, merasîmek ku di wê de mîrata kûr a berî Îslamê ya herêmê zindî maye û bi şiklên paşê re di şahiyekê de hatiye tevnandin ku di nav guhertinên mezin ên dîrokê de berdewam maye. Di vê de ew yek ji paceyên herî hêja yên ber bi kûrahiya çandî û olî ya kevn a cîhana Kurdî ve ye.

Sembolîzm û Wate

Cejna Pîr Şalyar berî her tiştî berdewamî û domandina kevneşopiya Kurdî di nav sedsalan de nîşan dide. Ku gundekî çiyayî yê dûr bi ewqas sedan sal merasîmeke kevn a bi rehên berî hatina Îslamê zindî hiştiye, şahidiyeke bi hêz a kûrahî û berxwedana kevneşopiya çandî û olî ya Kurdî ye. Cejn têla zindî ye ku Kurdên îro bi rabirdûya kevn a welatê wan re girê dide; ew bûye semboleke hêja ya nasnameya çandî ya Kurdî, berî her tiştî ji bo gelê Hewramî yê herêmê.

Cejn nirxên kûr ên civakê, saxkirinê û kêfxweşiyê jî nîşan dide. Efsaneya di dilê wê de çîrokeke saxkirina mucîzeyî û daweta bi kêfxweşî ye, û cejn bi xwe hatina mezin a tevahiya civakê cem hev di muzîk, xwarin û şahiyê de ye. Parvekirina xwarinê, qurbankirina civakî, stran û govend hemû yekîtî û hevaltiya gelê Hewramanê tînin ziman, ku di kûrahiya zivistanê de dicivin da ku girêdana xwe ya kevn nû bikin. Bi tebeqeyên kevn û paşê, berî Îslamê û îslamî, cejn herwiha awayê ku mîrata çandî û olî ya cîhana Kurdî di nav guhertinên mezin ên dîrokê de berdewam maye û hatiye veguhastin nîşan dide; kevn di nav nû de zindî dimîne. Ji ber vê yekê cejna Pîr Şalyar şahiya berdewamiyê, civakê û bîranîna zindî ya kevneşopiyeke kevn e, yek ji cejnên herî watedar û bedew ên cîhana Kurdî.

Pîr Şalyar û Kurd

Cejna Pîr Şalyar merasîmeke bi taybetî Kurdî ye, yek ji kevneşopiyên zindî yên herî kevn û herî hêja yên cîhana Kurdî. Kurdên Hewramîaxêv ên herêma Hewramanê wê li dar dixin; ew bûye semboleke bi hêz a nasnameya çandî ya gelê wê herêmê û kûrahî û kevnariya kevneşopiya Kurdî bi awayekî firehtir. Berevajî mîrata mezin a hevpar a Şahnameyê an cîhana firehtir a îranî, cejna Pîr Şalyar bi taybetî li herêma Kurdî ya Hewramanê û çanda wê ya taybet a Hewramî reh girtiye.

Ji bo Kurdan, û berî her tiştî gelê Hewramanê, cejn mîrateke hêja ye, girêdaneke zindî bi rabirdûya kevn a welatê wan re û derbirîneke hêja ya nasnameya wan a çandî. Kevnariya wê ya mezin, parastina wê ya mîrata berî Îslamê û berdewamîya wê di nav sedsalan de wê dikin çavkaniyeke serbilindiya kûr û semboleke bi hêz a berxwedana kevneşopiya Kurdî. Cejn ziyaretvan û çavdêran ji derveyî herêmê yê pir dûr dikişîne; ew tên da ku yek ji merasîmên zindî yên herî kevn û herî taybet ên cîhana Kurdî bibînin. Wek cejneke bi rastî û bi taybetî Kurdî, ku li herêm û gelekî taybet ê Kurdî reh girtiye û vedigere rabirdûya kevn, cejna Pîr Şalyar di mîrata çandî ya Kurdan de cihekî taybet digire: xezîneyeke zindî ya çiyayên Hewramanê û şahidiya kûrahî û berdewamîya kevneşopiya Kurdî.

Nîqaş û Têgihiştinên Şaş

Pîr Şalyar bi rastî kî bû? Kesayetiya Pîr Şalyar berî her tiştî bi rêya efsaneyê tê nasîn, û vegotinên li ser wî cuda ne. Bi piranî ew wek dermanvan û mêrê pîroz ê pîr û zana yê Hewramanê tê şirovekirin. Hin kevneşopî dibêjin ku ew rûhaniyekî zerdeştî bû, ku rehên kevn ên cejnê vedide; yên din wî bi kevneşopiyên sofî an yên din ên olî yên paşê ve girê didin, û hinên din bi cîhana olî ya firehtir a herêmê ve. Dîtina rastiya dîrokî ya li pişt efsaneyê dijwar e. Herî baş e Pîr Şalyar wek kesayeteke pîroz a efsaneyî were têgihiştin ku cejna kevn li dora wî civiyaye, ne wek kesekî dîrokî yê bi hûrgilî tomarkirî. Bi rastgoî divê ew wek kesayeteke efsane û kevneşopiyê were pêşkêşkirin, ku nasnameya wî ya dîrokî ya tam nepiştrast e.

Cejn bi rastî çiqas kevn e? Di kevneşopiyê de tê hejmartin ku cejn gelek sedsal kevn e; hejmarên nêzî nêh sedsalan an zêdetir gelek caran tên veguhastin. Bi awayekî berbelav tê bawerkirin ku ew hêmanên hê kevntir diparêze, ku vedigerin mîrata herêmê ya berî Îslamê ya zerdeştî. Tevî ku piştrastkirina temenê tam ê cejnê û kevnariya tam a hêmanên wê yên cuda bi dilniyayî dijwar e, lihevkirineke fireh heye ku ew merasîmeke pir kevn e ku tebeqeyên bi rastî kevn ên kevneşopiyê diparêze. Bi rastgoî divê ew wek cejneke kevn a demdirêj û xwedî rehên kûr ên berî Îslamê were pêşkêşkirin, digel destnîşankirina ku dîrokkirina tam a eslê wê û hêmanên wê ne gengaz e.

Gelo cejn îslamî ye an berî Îslamê ye? Bi rastî ew her du ye, û ev tebeqebûn beşek ji tiştê ku wê ewqas balkêş dike ye. Wek îro tê jiyîn, cejn bi kevneşopiyên îslamî û bi taybetî sofî yên herêmê, derwêş, govenda wan a pîroz û dilsoziya wan ve girêdayî ye. Lê di bin van şiklên paşê de ew şopên zelal ên mîrata olî ya pir kevntir a cîhana Kurdî ya berî Îslamê diparêze, baweriya kevn a Ahûra Mezda û hêmanên ku dibe ku hê kevntir bin. Li şûna ku tenê yek an ya din be, cejn tebeqebûneke balkêş a kevn û paşê ye; di wê de rabirdûya kûr a berî Îslamê bi niha ya îslamî re tevnandî zindî dimîne. Ev tebeqebûn nakokî nîne; tam ew e ku kûrahiya awarte dide cejnê wek girêdaneke zindî bi mîrata kevn a cîhana Kurdî re.

Newroz: cejna mezin a Kurdî ya sala nû û biharê
Zerdeşt: pêxemberê baweriya kevn a li bin cejnê
Ahûra Mezda: afirînerê zana ku navê wî di Hewramanê de ye
Mîtra: yazatayê kevn ê ku hin kes dengvedana rêûresmên wî di cejnê de dibînin
Tembûr û def: amûrên pîroz ên kevneşopiya muzîkê ya Kurdî
Yarsanîtî: baweriyeke herêmê ya carinan bi Pîr Şalyar ve tê girêdan
Dengbêj: kevneşopiya Kurdî ya bîranîna bi stranê û muzîkê
Folklora Kurdî: cîhana firehtir a kevneşopî û efsaneya Kurdî

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Cejna Pîr Şalyar çi ye?

Cejna Pîr Şalyar merasîmeke kevn a kevneşopî ya Kurdî ye ku her sal li gundê çiyayî yê Hewraman Text, li herêma Hewraman a Kurdistanê, tê lidarxistin. Ew di roja çilem a zivistanê de, bi astan di nav sê hefteyên li hev de, tê kirin û daweta efsaneyî ya Pîr Şalyar, dermanvanê pîr û zana yê Hewramanê, û Şah Behar Xatûn, mîrzaya jin a Buxarayê ku tê gotin wî sax kiriye, bi bîr tîne. Ew muzîk, qurbankirin, xwarina hevpar û govenda pîroz a derwêşan dihewîne û yek ji cejnên zindî yên herî hêja yên cîhana Kurdî ye.

Pîr Şalyar kî bû?

Di efsaneyê de Pîr Şalyar dermanvanekî pîr, zana û pîroz ê Hewramanê bû ku navûdengê wî li welatên dûr belav bû. Tê gotin ku wî mîrzaya jin a kerr û lal Şah Behar Xatûn, keça padîşahê Buxarayê, sax kir û bi wê re zewicî; cejn daweta wan bi bîr tîne. Vegotinên li ser wî cuda ne: hin kes dibêjin ew rûhaniyekî zerdeştî bû, ku rehên kevn ên cejnê vedide, yên din wî bi kevneşopiyên sofî an yên din re girê didin. Herî baş e ew wek kesayeteke pîroz a efsaneyî were têgihiştin ku cejna kevn li dora wî civiyaye.

Cejn li ku û kengê tê lidarxistin?

Cejn li gundê Hewraman Text tê lidarxistin, nişteciheke çiyayî ya balkêş li Zagrosa bilind di herêma Hewraman a li her du aliyên sînorê Îran û Iraqê de, mala Kurdên Hewramîaxêv. Ew di roja çilem a zivistanê de tê kirin, bi astan di nav sê hefteyên li hev de derbas dibe, bi gelemperî li gor salnameya nûjen di destpêka Sibatê de. Şahiyeke bi cejnê ve girêdayî ya di biharê de tê kirin jî heye. Cejna zivistanê ya herî navdar û herî fireh e.

Di cejnê de çi diqewime?

Cejn bi astan derbas dibe. Di ya yekem de zarokên gund gûzan belav dikin û radigihînin ku cejn hatiye. Di asta li pey de zarok berî berbangê ji banan stran dibêjin, ajal piştî rojhilatê tên qurbankirin û civak ji bo lêdana defê, gotina stranên pîroz û govenda pîroz a derwêşan dicive. Gel herwiha li gora Pîr Şalyar dicive; li wir nan û xwarin tên parvekirin. Muzîk, qurbankirin û xwarina hevpar tevahiya civakê bi hev re girê didin.

Cejna Pîr Şalyar çiqas kevn e?

Di kevneşopiyê de tê hejmartin ku cejn gelek sedsal kevn e; hejmarên nêzî nêh sedsalan an zêdetir gelek caran tên veguhastin. Bi awayekî berbelav tê bawerkirin ku ew hêmanên hê kevntir diparêze, ku vedigerin mîrata herêmê ya berî Îslamê ya zerdeştî. Tevî ku piştrastkirina temenê tam û kevnariya tam a hêmanên wê yên cuda bi dilniyayî dijwar e, lihevkirineke fireh heye ku ew merasîmeke pir kevn e ku tebeqeyên bi rastî kevn ên kevneşopiyê diparêze.

Çima cejn ji bo Kurdan girîng e?

Cejn merasîmeke bi taybetî Kurdî û semboleke bi hêz a nasnameya çandî ya gelê Hewramî û kûrahî û kevnariya kevneşopiya Kurdî ye. Temenê wê yê mezin, parastina wê ya mîrata berî Îslamê û berdewamîya wê di nav sedsalan de wê dikin çavkaniyeke serbilindiya kûr û şahidiya berxwedana çanda Kurdî. Ew girêdaneke zindî bi rabirdûya kevn a cîhana Kurdî re ye, yek ji cejnên zindî yên herî kevn û herî taybet ên Kurdistanê.