Destpêk
Di mîtolojiya kurdî, baweriya gelêrî û olên zindî de, hin dar pîroz tên dîtin: hebûnên zana û zindî, cihên jiyana giyanan û anîngerên bereket û şîfayê. Dara pîroz di rêzgirtina kurdî ya cîhana zindî de cihekî kûr digire.
Ji dara mirazan a ku pêç û şirît pê ve tên girêdan, heta dara pîroz a weliyê û daristanokên pîroz ên ku berê li çiyayan dihatin perestin, rêzgirtina dara pîroz di her qata baweriya kurdî de derbas dibe. Ew bi agirê pîroz, ava pîroz û çiyayê pîroz re hêmanên mezin ên rêzgirtina kurdî ya xwezayê temam dike.
Naskirina cihê dara pîroz di baweriya kurdî de tê wateya şopandina xeteke kesk a ku di nav demên cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe, ji perestina kevnar a darên daristanê heta darên mirazan ên ku hîn li cihên pîroz pêç pê ve tên girêdan, rêzgirtina dara zindî wek çavkaniya bereket, zanayî û pîroziyê ya ku di nav nifşan de hêja tê dîtin.
Naverok
Dara Pîroz di Baweriya Kurdî de
Dara Pîroz û Daristanoka Pîroz
Dara Pîroz di Baweriya Kurdî de
Di mîtolojiya kurdî, baweriya gelêrî û olên zindî de, hin dar pîroz tên dîtin, wek hebûnên zana û zindî, cihên jiyana giyanan û anîngerên bereket û şîfayê bi rêzgirtin tên dîtin. Di nav komeya dewlemend a baweriya kurdî de, dar bi rêzgirtineke kûr tê dîtin: wek hebûneke pîroz û zindî ya ku cewhereke ruhanî heye; wek cihê jiyana giyan û hêzên pîroz; wek anîngera bereket, şîfa û pêkanîna mirazan; û, di baweriya kevn de, wek rêya têkiliyê di navbera erdî û xwedayî de. Ev rêzgirtin di her qata cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe, ji perestina kevnar a darên daristanê, ku di nav gelên çiyayî de hatiye tomarkirin, heta adetên gelêrî yên zindî yên dara mirazan û dara pîroz a weliyê, ku heta îro tên bi rûmet kirin. Dara pîroz li kêleka agirê pîroz, ava pîroz û çiyayê pîroz di nav hêmanên mezin de ye ku kurdan bi wan cîhana xwezayî wek pîroz bi rêzgirtin dîtiye. Wek hebûneke zindî û pîroz di dilê rêzgirtina kurdî ya cîhana xwezayî de, dara pîroz cihekî girîngiya kûr û mayînde digire. Têgihiştina rêzgirtina dara pîroz tê wateya têgihiştina kûrahiya girêdana kurdan bi cîhana zindî ve.
Çima Dar Pîroz In
Di baweriya kurdî de, dar wek hebûnên zana û zindî yên xwedî cewhereke ruhanî, wek cihên jiyana giyan û hêzên pîroz, wek anîngerên bereket û şîfayê û wek girêdana di navbera erdî û xwedayî de pîroz tên dîtin.
Pîroziya daran di baweriya kurdî de ji çend wateyên kûr û kevnar diherike. Ya yekem, dar wek hebûneke zana û zindî, xwedî cewhereke ruhanî ya yekane, tiştekî jiyan û hêzê ku hêjayî rêzgirtinê ye, bi rêzgirtin tê dîtin. Ya duyem, dar wek cihê jiyana giyan û hêzên pîroz tê dîtin, mala hebûnên nedîtî, çi giyanên xwezayê, çi hêzên pîroz an, di baweriya gelêrî de, giyanên parêzvan ên ku hin daran dixin bin bandora xwe. Ya sêyem, dar anîngera bereket, şîfa û pêkanîna mirazan e, ji bo başkirina nexweşiyan, pêkanîna daxwazan û dayîna bereketê ji yên wê bi rûmet dikin re tê xwestin. Û ya çarem, di baweriya kevn de, dar rêya têkiliyê di navbera cîhanên erdî û xwedayî de ye, girêdaneke zindî di navbera cîhana mirovan û cîhana pîroz de. Bi hev re, ev wate, hebûna zindî û zana, cihê jiyana giyanan, anîngera bereketê û girêdana bi xwedayî ve, dar di wateya herî kûr de ji xeyala kurdî re pîroz dikin. Ji ber van sedeman hin dar di baweriya kurdî de cihekî ewqas pîroz digirin û bi rêûresm, pêşkêşî û duayan tên bi rûmet kirin.
Xalên Sereke
Di baweriya kurdî de, hin dar wek hebûnên zana û zindî pîroz tên dîtin.
Dara pîroz wek cihê jiyana giyan û hêzên pîroz tê dîtin.
Dar ji bo bereket, şîfa û pêkanîna mirazan tên bi rûmet kirin.
Bawermend pêç û şirîtan bi dara mirazan ve girê didin.
Perestina kevnar a daran di nav gelên çiyayî yên Kurdistanê de hatiye tomarkirin.
Dara pîroz bi agir, av û çiyayî re hêmanên rêzgirtina kurdî ya xwezayê temam dike.
Agahiyên Kurt
Mijar: Wateya pîroz a daran di baweriya kurdî de
Dar wek: Hebûneke zana û zindî, cihê jiyana giyanan, anîngera bereketê
Kokên kevnar: Perestina daran ku di nav gelên çiyayî de hatiye tomarkirin
Dara mirazan: Dara Mirazan, dara daxwazan, ku pêç pê ve tên girêdan
Adet: Girêdana pêçekê an şirîtekê bi darê ve ji bo bereket an şîfayê
Pîrên daran: Darên pîroz ên ku wek darên welî an kesên pîroz tên bi rûmet kirin
Cihê jiyana giyanan: Darên ku tê bawerkirin giyanên parêzvan wan dixin bin bandora xwe
Dara Jiyanê: Motîfeke kevnar û mayînde ya dara pîroz
Olên zindî: Rêzgirtina daran di nav Reya Heqî û kurdên din de
Cih: Xeteke kesk di rêzgirtina kurdî ya cîhana zindî de
Perestina Kevnar a Daran
Rêzgirtina darên pîroz di cîhana kurdî de vedigere demên kevnar, dema ku, wek rêwî û nivîskaran tomar kirine, perestina dar û hêzên xwezayê di nav gelên çiyayên kurdî de berbelav bû.
Rêzgirtina darên pîroz di baweriya kurdî de vedigere demên kevnar, rêzgirtina kûr a gelên çiyayên kurdî ya xwezayê. Rêwî, nivîskar û lêkolîneran di nav sedsalan de perestina daran di nav kurdan de û domdariya baweriyên kevnar derbarê pîroziya cîhana xwezayî de tomar kirine. Hatiye tomarkirin ku li çiyayên Kurdistanê gelên ku darên daristanên xwe pîroz didîtin û bi rêzgirtin li wan dinerîn hebûn, û nivîskaran dîtibû ku perestina dar û avê li Kurdistanê, bi gotina wan, bêpîvan bû, û baweriya bi pîroziya hin dar û kaniyan û bi giyanên parêzvan ên ku wan dixin bin bandora xwe winda nebûbû, lê didomî. Lêkolînerên ku qalibên olî yên herêma Kurdistanê ji kevnariya dereng heta demên nû lêkolîn kirine nîşan dane ku dara pîroz, li kêleka çiyayê pîroz û kaniya pîroz, parçeyeke dubarebûyî û mayînde ya erdnîgariya pîroz a herêmê bû, ku di nav deman de dihat bi rûmet kirin. Ev rêzgirtina kevnar û mayînde ya dara pîroz koka kûr e ku adetên kurdî yên zindî yên dara pîroz jê geş bûne. Ew kûrahiya girêdana kurdan bi cîhana zindî ve û domdariya rêzgirtina kevnar a xwezayê nîşan dide. Rêzgirtina zindî ya dara pîroz di cîhana kurdî de ji van kokên kevnar diherike.
Dara Mirazan û Girêdana Pêçan
Hezkirîtirîn adetên zindî yên dara pîroz dara mirazan e, Dara Mirazan, ku bawermend pêç û şirîtan pê ve girê didin, her yek mirazek an duayek ji bo bereket û şîfayê ye.
Hezkirîtirîn û mayîndetirîn adetên zindî yên li dora dara pîroz dara mirazan e, ku bi zimanê kurdî Dara Mirazan, dara daxwazan, tê gotin. Li dareke pîroz a weha, ku gelek caran li ziyaretgehekê an cihekî pîroz geş dibe, bawermend perçeyên pêçê an şirîtên rengîn bi şaxan ve girê didin, her pêçek mirazek, duayek an hêviyek e ku ji bo bereket, şîfa, pêkanîna daxwazekê an parastinê bi darê ve tê girêdan. Di têgihiştina adetê de, kesê ku pêçê girê dide parçeyek ji xwe bi dara pîroz ve girê dide, miraza xwe an hewcedariya xwe bi hêza wê ya pîroz ve girê dide, da ku miraz pêk bê an şîfa bê. Dîmena dareke pîroz a ku gelek pêç û şirîtên bi bayê dilerizin pê ve hatine girêdan di nav hezkirîtirîn û naskirîtirîn wêneyên baweriya gelêrî ya kurdî de ye, her pêç nîşana mirazekê an duayekê ye, nîşana rêzgirtina zindî ya dara pîroz. Ev adeta dara mirazan û girêdana pêçan hezkirîtirîn derbirîna zindî ya rêzgirtina dara pîroz di cîhana kurdî de ye. Ew heta îro li darên pîroz li tevahiya erdên kurdî tê parastin, girêdaneke zindî bi rêzgirtina kevnar a dara pîroz ve.
Dar wek Cihê Jiyana Giyanan
Di baweriya gelêrî ya kurdî de, dara pîroz wek cihê jiyana giyan û hêzên pîroz tê dîtin, çi giyanên parêzvan ên baweriya gelêrî yên ku carinan bi dêwan re tên binavkirin, çi hêzên pîroz û weliyên cihên pîroz.
Di nav kûrtirîn wateyên dara pîroz di baweriya kurdî de ev e ku ew cihê jiyana giyan û hêzên pîroz e. Di baweriya gelêrî ya ku li tevahiya cîhana kurdî hatiye tomarkirin de, dihat bawerkirin ku giyanên nedîtî hin daran dixin bin bandora xwe an tê de dijîn, giyanên parêzvan ên darê, ku carinan bi navên ku ji bo dêwan, giyan û şeytanên baweriya gelêrî, jî tên bikaranîn dihatin gotin, çi wek xêrbexş bêne dîtin an wek yên ku divê jê bê tirsandin. Darên weha bi tirs û rêzgirtin dihatin dîtin, û dihat bawerkirin ku zirar dayîna wan, an heta zirar dayîna çivîkekê ku li ser dareke pîroz rûniştiye, dikare belengazî an mirinê bîne, ji ber ku ew ewqas tijî hêza nedîtî ne. Di olên zindî û li cihên pîroz de, dara pîroz bêtir bi hêzên pîroz û weliyan ve girêdayî ye: dara weliyekî, dara pîroz li ziyaretgehekê, ku wek cihê nêzîkbûna pîroziyê û dîtina bereketê tê bi rûmet kirin. Çi wek cihê jiyana giyanên parêzvan ên baweriya gelêrî, çi wek dara pîroz a weliyê, dara pîroz wek tijî nedîtî û pîroziyê tê dîtin, tiştekî zindî ku giyan an hêzên pîroz tê de dijîn. Ev hesta darê wek cihê jiyana giyan û hêzên pîroz rêzgirtina kûr a gelêrî ya dara pîroz wek tiştekî tijî nedîtî nîşan dide. Ew di nav kevntirîn û mayîndetirîn baweriyên li dora dara pîroz de ye.
Dara Pîroz û Daristanoka Pîroz
Ji derveyî dara pîroz a yekane daristanokên pîroz û Dara Jiyanê ya mezin hene, motîfên kevnar û mayînde yên daristana pîroz û dara gerdûnî, xizm bi darên cîhanê yên kevneşopiyên firehtir ên Îranî û herêmî re, wek dara ecêb a ku tê gotin Sîmurg li ser dijî.
Ji derveyî dara pîroz a yekane, rêzgirtina dara pîroz daristanoka pîroz û Dara Jiyanê ya mezin jî digire nav xwe. Di demên kevnar de, wek hatiye tomarkirin, li çiyayên kurdî daristanok û daristanên pîroz hebûn, ku pîroz dihatin dîtin û bi rêzgirtin li wan dihat nêrîn, û gel li wir dar û hêzên xwezayê bi rûmet dikirin. Û di xeyala mîtolojîk a firehtir de motîfa Dara Jiyanê heye, dara mezin û pîroz, motîfeke kevnar û mayînde di cîhana kurdî û ya firehtir a Îranî de, xizm bi darên cîhanê û darên ecêb ên mîtolojiya herêmê re, wek dara mezin a ku tê gotin Sîmurg, çivîka ecêb a efsaneya Îranî, li ser dijî, û dara ecêb a kevneşopiya kevnar a ku tovên hemû nebatan hildigirt, dara hemû dermanan. Ev şiklên mezintir ên dara pîroz, daristanoka pîroz û Dara Jiyanê, kûrahî û kevnariya rêzgirtina darê di xeyala kurdî û ya firehtir a Îranî de nîşan didin, ku ji dara mirazan a yekane li ziyaretgehê heta dara gerdûnî di dilê cîhanê de dirêj dibe. Daristanoka pîroz û Dara Jiyanê derbirînên herî mezin ên rêzgirtina dara pîroz in. Ew cihê kûr ê darê di dîtina kurdî û Îranî ya cîhana zindî ya pîroz de nîşan didin.
Wate û girîngî
Dara pîroz xeteke kesk a ku di hemû cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe temsîl dike, ji perestina kevnar a darên daristanê, bi adeta hezkirî ya dara mirazan û baweriya bi darê wek cihê jiyana giyanan, heta daristanoka pîroz û Dara Jiyanê. Ew bi agirê pîroz, ava pîroz û çiyayê pîroz re hêmanên mezin ên ku kurdan bi wan cîhana xwezayî wek pîroz û tijî Xwedayî bi rêzgirtin dîtiye temam dike.
Rêzgirtina dara pîroz ruhanîtiya kûr a xwezayê di cîhana kurdî de jî nîşan dide, hesta ku ji kevneşopiyên herî kevnar heta ol û baweriyên gelêrî yên zindî derbas dibe, ku cîhana xwezayî, darên wê, avên wê, agirên wê û çiyayên wê, pîroz û zindî ye û bi Xwedayî û Afirîner ve girêdayî ye. Dar wek hebûneke zindî û zana di vê ruhanîtiya xwezayê de cihekî rêzgirtina taybet digire, di nav deman û olan de wek tiştekî zindî û pîroz tê bi rûmet kirin. Di van hemûyan de, dara pîroz di nav hezkirîtirîn û girîngtirîn hêmanên baweriya kurdî de ye, hebûna zindî û pîroz, anîngera bereketê, ku di rêzgirtina kurdî ya cîhana zindî de cihekî kûr digire. Girêdana kurdan bi dara pîroz ve, ku di darên mirazan ên bi pêçan girêdayî li cihên pîroz de bi awayê herî hezkirî tê parastin, di nav kûrtirîn û bedewtirîn taybetmendiyên mîrata wan a ruhanî de ye, rêzgirtina dara zindî ku di nav nifşan de hêja tê dîtin.
Darên Pîroz û Kurd
Dara pîroz di rêzgirtina kurdî ya cîhana zindî de cihekî hezkirî û navendî digire, ji perestina kevnar a darên daristanê heta darên mirazan ên ku hîn li cihên pîroz ên erdên kurdî pêç pê ve tên girêdan tê bi rûmet kirin.
Dara pîroz bi rêzgirtina kûr a gelê kurd a xwezayê ve girêdayî ye, gelekî ku ji demeke dirêj ve di nav dar û daristanên welatê xwe yê çiyayî de dijî, ku, wek hatiye tomarkirin, her dar dibe ku çîroka xwe û her gund darên xwe yên civîn û bîranînê hebin. Ji kurdan re, hin dar wek hebûnên zindî û zana, cihên jiyana giyanan û anîngerên bereket û şîfayê pîroz hatine dîtin, ji perestina kevnar a darên daristanê, bi adeta zindî ya dara mirazan a ku pêç pê ve tên girêdan, heta darên pîroz ên welî û cihên pîroz bi rêzgirtin hatine dîtin. Di pêşkêşkirina dara pîroz de, em vê girêdana kûr û cihê hezkirî yê dara pîroz di mîrata ruhanî ya gelê kurd de bi rûmet dikin, xetên rêzgirtina darê ên ku ji perestina kevnar a xwezayê heta darên mirazan ên zindî yên îro derbas dibin berhev dikin. Di dawiyê de, dara pîroz di nav hezkirîtirîn û zindîtirîn derbirînên rêzgirtina kurdî ya cîhana xwezayî de ye, dara pîroz û zindî di dilê girêdana kurdan bi erda zindî ve.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Rêzgirtina darên pîroz şiklekî pûtperestî an darperestiyê ye? Divê ev bi baldarî û rastgotinê bê têgihiştin. Di demên kevnar de, wek hatiye tomarkirin, li çiyayên kurdî gelên ku bi rastî darên daristanên xwe diperestin hebûn, û perestina kevn a xwezayê dar bixwe pîroz û bi hêz didîtin. Lê di adeta gelêrî ya zindî û olên zindî de, rêzgirtina dara pîroz herî baş wek rêzgirtineke gelêrî û xwestina bereketê tê têgihiştin, ku di olên ku bi piranî yekxwedayî ne de hatiye hûnandin: dara mirazan û dara pîroz a weliyê wek cihên ku dibe ku bereket û şîfa lê bê dîtin, di nav baweriya bi Xwedayekî û Afirîner de, tên bi rûmet kirin, ne wek xwedayan bixwe. Çarçoveya rastgotinê ew e ku hem perestina kevnar a daran a ku di dîrokê de hatiye tomarkirin hem jî rêzgirtina gelêrî ya adeta zindî, ku di nav olên firehtir de tê girtin, bên naskirin.
Giyanên daran heman şeytanên mîtê ne? Ne bi temamî, û em vê bi baldarî pêşkêş dikin. Di baweriya gelêrî de, dihat bawerkirin ku giyanên parêzvan hin daran dixin bin bandora xwe, ku carinan bi navên ku ji bo dêwan, giyan û şeytanên mîtê, jî tên bikaranîn dihatin gotin, lê di olên zindî de dara pîroz bêtir bi hêzên pîroz û weliyan ve girêdayî ye. Baweriya gelêrî ya giyanên daran herî baş wek parçeyeke cîhana dewlemend û cihêreng a baweriya gelêrî ya kurdî derbarê giyanên xwezayê de tê têgihiştin, ne wek doktrîneke sabît. Çarçoveya rastgotinê ew e ku giyanên daran wek baweriyeke gelêrî ya zindî, di vegêranê de guhertoyî, cuda ji darên pîroz ên weliyan di olên zindî de bên pêşkêşkirin.
Rêzgirtina darên pîroz tenê taybet bi kurdan e? Na. Rêzgirtina darên pîroz di nav gelek gelên dinyayê de, kevnar û nû, tê dîtin, ji darên cîhanê yên mîtolojiyên Îranî, Norsî û yên din heta darên pîroz û darên mirazan ên gelek kevneşopiyên zindî. Kurd di vê rêzgirtina fireh a mirovî ya dara pîroz de hevpar in, berî her tiştî xizm bi rêzgirtina xwezayê ya cîhana firehtir a Îranî û herêmî re. Tiştê taybet dewlemendiya hûrgulî ya rêzgirtina kurdî ya darê ye, dara mirazan a ku pêç pê ve tên girêdan, pîrên daran û giyanên daran ên baweriya gelêrî, ku di cîhana ruhanî ya taybet a kurdan de hatine hûnandin. Çarçoveya rastgotinê hem rêzgirtina firehtir a darên pîroz hem jî şiklên taybet ên ku ew di cîhana kurdî de digire nas dike.
Mijarên têkildar
Ava Pîroz: kanî û avên pîroz, hêmaneke xizm a rêzgirtina xwezayê
Agirê Pîroz: pêta pîroz a cîhana kurdî
Çiyayên Pîroz: bilindahiyên pîroz ên cîhana kurdî
Sîmurg: çivîka ecêb a ku li dara mezin dijî
Dara Hemû Dermanan: dara ecêb a şîfayê ya mîtê Îranî
Xidir Nebî: giyanê kesk ê cîhana zindî û geşbûyî
Dêw: giyan û şeytanên baweriya gelêrî ya kurdî
Newroz: cejna biharê û nûbûna jiyanê
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Çima dar di baweriya kurdî de pîroz in?
Hin dar wek hebûnên zana û zindî yên xwedî cewhereke ruhanî; wek cihên jiyana giyan û hêzên pîroz; wek anîngerên bereket, şîfa û pêkanîna mirazan; û, di baweriya kevn de, wek rêya têkiliyê di navbera cîhanên erdî û xwedayî de pîroz tên dîtin. Bi hev re ev wate dara pîroz dikin tiştekî rêzgirtina kûr, ku li tevahiya cîhana kurdî bi rêûresm, pêşkêşî û duayan tê bi rûmet kirin.
Dara mirazan çi ye?
Dara mirazan, ku bi kurdî Dara Mirazan, dara daxwazan, tê gotin, dareke pîroz e, ku gelek caran li ziyaretgehekê an cihekî pîroz geş dibe, û bawermend perçeyên pêçê an şirîtên rengîn pê ve girê didin, her yek mirazek, duayek an hêviyek ji bo bereket, şîfa an parastinê ye. Di têgihiştina adetê de, kesê ku pêçê girê dide parçeyek ji xwe bi dara pîroz ve girê dide, miraza xwe bi hêza wê ya pîroz ve girê dide. Ew hezkirîtirîn adeta zindî ya dara pîroz e.
Çima mirov pêçan bi darên pîroz ve girê didin?
Girêdana pêç an şirîtan bi dareke pîroz ve rêyek e ji bo girêdana mirazekê, duayekê an hewcedariyekê bi dara pîroz û hêza wê ya pîroz ve, da ku ew pêk bê an şîfa bê. Di têgihiştina adetê de, kesê ku pêçê girê dide parçeyek ji xwe bi darê ve girê dide. Dîmena dareke pîroz a ku gelek pêçên dilerizin pê ve hatine girêdan, her yek nîşana mirazekê, di nav naskirîtirîn wêneyên baweriya gelêrî ya kurdî de ye.
Tê bawerkirin ku darên pîroz mala giyanan in?
Erê. Di baweriya gelêrî ya kurdî de, dihat bawerkirin ku giyanên nedîtî hin daran dixin bin bandora xwe an tê de dijîn, giyanên parêzvan ên darê, ku carinan bi navên ku ji bo dêwan, giyan û şeytanên baweriya gelêrî, jî tên bikaranîn dihatin gotin. Darên weha bi tirs dihatin dîtin, û dihat bawerkirin ku zirar dayîna wan dikare belengazî bîne. Di olên zindî de, dara pîroz bêtir bi hêzên pîroz û weliyan ve girêdayî ye, wek cihê nêzîkbûna pîroziyê tê bi rûmet kirin.
Kurdan dar diperestin?
Di demên kevnar de, wek rêwî û nivîskaran tomar kirine, li çiyayên kurdî gelên ku bi rastî darên daristanên xwe diperestin hebûn, û perestina kevn a xwezayê dar pîroz û bi hêz didîtin. Di adeta gelêrî ya zindî û olên zindî de, rêzgirtina dara pîroz herî baş wek rêzgirtineke gelêrî û xwestina bereketê, ku di nav olên ku bi piranî yekxwedayî ne de tê girtin, tê têgihiştin, ne wek perestina daran wek xwedayan.
Dara pîroz di çandên din de jî heye?
Erê. Rêzgirtina darên pîroz di nav gelek gelên dinyayê de tê dîtin, ji darên cîhanê yên mîtolojiyên Îranî, Norsî û yên din heta darên pîroz û darên mirazan ên gelek kevneşopiyên zindî. Kurd di vê rêzgirtina fireh a mirovî de hevpar in, berî her tiştî xizm bi rêzgirtina xwezayê ya cîhana firehtir a Îranî re. Tiştê taybet dewlemendiya hûrgulî ya rêzgirtina kurdî ya darê ye, dara mirazan, pîrên daran û giyanên daran ên baweriya gelêrî.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Darên Pîroz di Çand û Mîtolojiya Kurdî de - Navenda Lêkolînên Kurdî
Dara mirazan, kevneşopiyeke kurdî ya ber bi windabûnê ve - Nûçeyên Kurdsat
Dara pîroz (kevneşopiyên cîhanê) - Wikipedia
Kurdistan, jiyana di bin daran de - Agence VU
Kurdish-History.com: Ava Pîroz di Baweriya Kurdî de