Inleiding
De Anahitatempel van Kangavar (Perzisch: پرستشگاه آناهیتا) is een monumentaal stenen complex in de stad Kangavar, in de provincie Kermanshah in West-Iran, een overwegend Koerdische regio in de Zagros. Het is gebouwd van enorme behouwen steenblokken op een natuurlijke heuvel en behoort tot de grote oude monumenten van de Iraanse wereld. Traditioneel wordt het geïdentificeerd als heiligdom van Anahita, de oude Iraanse godin van water en vruchtbaarheid.
Over de oorsprong bestaat discussie: geleerden plaatsen de bouw ergens tussen de Achaemenidische, Seleucidische, Parthische en Sassanidische perioden. Sommigen stellen dat het nooit een tempel was, maar een onvoltooid paleis. Wat het doel ook was, het staat tegenwoordig als opvallende ruïne in het bergland van Kermanshah en maakt deel uit van het diepgewortelde Iraanse erfgoed dat door de Koerdische culturele herinnering loopt.
Kerngegevens
Naam: Anahitatempel, Kangavar (Ma’bad-e Anahita)
Ligging: Kangavar, provincie Kermanshah, West-Iran
Regio: Het Zagrosbergland, aan de weg Hamadan–Kermanshah
Gewijd aan: Traditioneel Anahita, godin van water en vruchtbaarheid
Datering: Betwist — uiteenlopend Achaemenidisch, Seleucidisch/Parthisch (rond 200 v.Chr.) tot Sassanidisch
Bouw: Enorme behouwen steenblokken op een natuurlijke heuvel (~32 m hoog)
Plattegrond: Vierhoekig platform, omwallingen rond 230 m lang, muren tot ~18 m dik
Stijl: Verwijzingen naar Achaemenidische architectuur, herinnerend aan de Apadana van Persepolis
Status: Iraans nationaal erfgoed; onderwerp van voorlopige UNESCO-besprekingen over Iraanse oudheden
Inhoud
Belang voor de Koerdische regio
Verwante plaatsen en onderwerpen
Waar ligt Kangavar?
Kangavar is een oude stad ongeveer halverwege Hamadan en Kermanshah, circa 94 kilometer ten oosten van de stad Kermanshah, aan de historische weg door de Zagros. De tempel ligt midden in de stad, op een natuurlijke verhoging ongeveer dertig meter boven de omliggende vlakte.
De provincie Kermanshah is een van de belangrijkste Koerdische regio’s van Iran, met Kalhor- en andere Koerdische gemeenschappen. Kangavar zelf ligt echter aan de oostrand van de provincie en heeft een gemengde Koerdische, Lak- en Perzische bevolking. Het monument behoort tot hetzelfde landschap van Kermanshah als de grote rotsreliëfs van Bisotun en Taq-e Bostan.
De godin Anahita
Anahita (Oudperzisch Anahita, ‘de onbevlekte’) was de oude Iraanse godheid van water, vruchtbaarheid en overvloed, in de hele Iraanse wereld vereerd naast Ahura Mazda en Mithra. Vanaf de Achaemenidische periode was haar cultus wijdverbreid. Haar naam leeft voort in de grote Sassanidische reliëfs van Taq-e Bostan in het nabijgelegen Kermanshah.
In de 1e eeuw n.Chr. beschreef de Griekse geograaf Isidorus van Charax een tempel in Kangavar die was gewijd aan Artemis, de Griekse godin die vaak met Anahita werd gelijkgesteld. Deze vermelding vormt de voornaamste historische basis om de ruïnes van Kangavar als haar heiligdom te identificeren.
Architectuur van de tempel
Het complex bestaat uit enorme behouwen steenblokken op een vierhoekig platform. De ommuring loopt ongeveer 230 meter en is plaatselijk tot circa 18 meter dik. Een dubbele trap loopt langs de muur omhoog in getrapte Achaemenidische stijl, waardoor waarnemers de constructie met het Apadana-terras van Persepolis hebben vergeleken.
De schaal van het steenwerk straalt zelfs als ruïne echte grootsheid uit. Aan de voet van de oostmuur ligt een begraafplaats uit de Parthische tijd waarvan de doden naar het bouwwerk toe zijn begraven, een teken van de eerbied die de plek opriep. Door de eeuwen heen werd veel oorspronkelijke steen hergebruikt en bebouwing uit de islamitische periode veranderde de locatie verder.
Geschiedenis en datering
De chronologie van de tempel is werkelijk onzeker. Sommige geleerden dateren de stichting in de Achaemenidische tijd, met voortzetting van de bouw onder Seleuciden en Parthen en voltooiing onder de Sassaniden. Anderen plaatsen het belangrijkste bouwwerk rond 200 v.Chr., in Seleucidische of Parthische tijd. De architectonische verwijzingen naar Persepolis maken de kwestie ingewikkelder in plaats van haar op te lossen.
Kangavar bloeide tijdens de Sassanidische periode en bleef daarna bewoond. Het monument is onderzocht en gedeeltelijk herbouwd door Iraanse archeologen. Genummerde steenblokken liggen klaar voor anastylose: het zorgvuldig opnieuw samenvoegen van gevallen metselwerk.
Belang voor de Koerdische regio
De Anahitatempel is geen monument van de Koerden in etnische zin, maar behoort tot de bredere oude Iraanse en Medische wereld. De relevantie voor de Koerdische geschiedenis ligt in plaats en erfenis: het staat in de door Koerden bewoonde provincie Kermanshah, binnen de Zagros waar Koerden al lang wonen, en vormt onderdeel van het voorislamitische Iraanse erfgoed dat veel Koerden als deel van hun eigen diepe verleden beschouwen.
Samen met Bisotun, Taq-e Bostan en de Medische erfenis verankert Kangavar de regio Kermanshah in een verhaal van oude beschaving dat ruim tweeduizend jaar teruggaat: één lijn in de lange geschiedenis van het land dat Koerden hun thuis noemen.
Tijdlijn
Achaemenidische tijd — Sommige geleerden dateren de stichting van de tempel in deze periode
Rond 200 v.Chr. — Anderen plaatsen de belangrijkste bouwfase in Seleucidische of Parthische tijd
1e eeuw n.Chr. — Isidorus van Charax beschrijft een tempel van Artemis (Anahita) in Kangavar
Sassanidische tijd — Mogelijke voltooiing of belangrijke bouwfase; de stad bloeit
Moderne tijd — Opgraving, conservering en gedeeltelijke herbouw door Iraanse archeologen
Debatten en open vragen
Het grootste debat betreft wat het bouwwerk werkelijk was. De lang bestaande opvatting identificeert het als een tempel van Anahita, maar sommige archeologen stellen dat de resten van een onvoltooid Sassanidisch paleis zijn, mogelijk verbonden met Khosrow II, in plaats van een heiligdom. Ook de precieze datering tussen de Achaemenidische, Parthische en Sassanidische perioden is omstreden.
Deze onzekerheden zijn kenmerkend voor een sterk verbouwde antieke locatie waarvan stenen zijn hergebruikt en schriftelijke bronnen schaars zijn. De identificatie met Anahita blijft de gangbare en traditionele, maar is niet onbetwist.
Verwante plaatsen en onderwerpen
Taq-e Bostan: Sassanidische reliëfs van Kermanshah
Bisotun: de grote inscriptie van Darius
Andere verwante onderwerpen zijn de stad Kermanshah, de godin Anahita, Ecbatana (Hegmataneh) en het oude Iraanse en Medische erfgoed van de Zagros.
Veelgestelde vragen
Wat is de Anahitatempel van Kangavar?
Het is een monumentaal oud stenen complex in Kangavar, provincie Kermanshah, West-Iran, dat traditioneel als heiligdom van de Iraanse watergodin Anahita wordt geïdentificeerd.
Hoe oud is de Anahitatempel?
Over de datering wordt gedebatteerd. Schattingen lopen uiteen van de Achaemenidische, Seleucidische en Parthische tot de Sassanidische perioden, grofweg van de laatste eeuwen v.Chr. tot de eerste eeuwen n.Chr.
Was het werkelijk een tempel voor Anahita?
Traditioneel wordt het met Anahita verbonden, deels op basis van een oude vermelding van een tempel van Artemis op deze plek. Sommige geleerden stellen echter dat de ruïnes van een onvoltooid Sassanidisch paleis zijn.
Waarom is het relevant voor de Koerdische geschiedenis?
Het staat in de door Koerden bewoonde provincie Kermanshah en behoort tot het oude Iraanse erfgoed van de Zagros dat deel uitmaakt van de diepe historische achtergrond van de Koerdische regio, in plaats van een etnisch Koerdisch monument te zijn.