Safi al-Din Ardabili (1252–1334) gaf de Safawiyya haar naam. Zijn leven, besproken Koerdische afkomst en heiligdom verschillen van de latere safawidische staat.

Cilindrische graftoren met turquoise tegels en aangrenzende bakstenen koepel bij het Sheikh-Safi-heiligdom in Ardabil onder blauwe lucht
Heiligdomcomplex in Ardabil, AmirForoozan7030, 22 maart 2019. De bewaarde gebouwen ontwikkelden zich gedurende meerdere eeuwen. AmirForoozan7030 · 22 March 2019 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Een soefimeester in Ardabil, 1252–1334

Safi al-Din Ishaq Ardabili was soefileraar in Ardabil in noordwestelijk Iran. Reşat Öngören dateert zijn geboorte op 1252. Hij studeerde bij Ibrahim Zahid Gilani, trouwde met diens dochter Bibi Fatima en zette na Zahids dood in 1301 de geestelijke lijn voort. Zijn centrum trok daarvoor al volgelingen en Ilchanidische steun. Hij stierf op 12 september 1334; zoon Sadr al-Din Musa volgde hem op. [1] De instelling was een orde; de monarchie kwam generaties later.

Koerdische afkomst in de bronnen

Rudi Matthee beschrijft in Iranica de familie als Perzisch met Koerdische voorouders. Öngören verbindt het argument met Firuzshah Zarrinkulah en de aanduiding al-Sinjani al-Kurdi in Safvat al-safa, naast andere interpretaties. [1] [2] Koerdische afkomst heeft dus een plek in de wetenschappelijke discussie. Gedichtentaal, Ardabils culturele omgeving en moderne nationale identiteit zijn verschillende vragen. Een biografisch etiket zonder bron beantwoordt ze niet tegelijk.

Safvat al-safa en genealogie

Öngören noemt Ibn Bazzaz Safvat al-safa, door Safis zoon na diens dood besteld, een hoofdbron en vermeldt verschillende stambomen in handschriften. [1] Het gepubliceerde abstract van Kazuo Morimotos artikel uit 2010 identificeert een Musavidische genealogie uit het derde kwart van de vijftiende eeuw. De claim circuleerde vóór de staat van 1501. [3] Een document dateert een aanspraak maar bewijst niet iedere voorouderlijke schakel. Handschriftgeschiedenis en later politiek gebruik vragen aparte beoordeling.

Van soennitische orde tot sjiitische staat

De vroege Safawiyya was soennitisch. Öngören volgt de politieke en militante wending onder Junayd, daarna Haydar en de Qizilbash met rode hoofddeksels. Ismail stichtte in 1501 de staat in Tabriz en maakte de twaalversjia officieel. [4] Dat waren veranderingen over generaties, geen beleid van Safi zelf. Öngören beschrijft ook de van Zahid Gilani geërfde herdenking met goddelijke namen. Leiderschap, volgelingen, allianties en militaire macht verklaren samen hoe het soeficentrum een dynastie werd.

Het heiligdom: bouwkunst en herinnering

Het khanegah- en heiligdomcomplex in Ardabil werd in 2010 UNESCO-werelderfgoed. Gebouwen en decoratie tonen ontwikkelingen van de veertiende tot achttiende eeuw. UNESCO noemt religieuze, onderwijs- en liefdadigheidsfuncties naast graven en een route met soefisymboliek. [5] De plek documenteert de institutionele en artistieke voortzetting van de orde. Latere monumenten moeten afzonderlijk worden gedateerd. De foto toont bouwkundig erfgoed, geen portret uit Safis tijd.

Bronnen en verder lezen

  1. Reşat Öngören, Safiyyüddîn-i Erdebîlî, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2008; biography and manuscript discussions.
  2. Rudi Matthee, Safavid Dynasty, Encyclopaedia Iranica, 2008, updated 2017; introductory discussion of family ancestry.
  3. Kazuo Morimoto, The Earliest ʿAlid Genealogy for the Safavids, Iranian Studies 43/4 (2010), pp. 447–469; published abstract consulted.
  4. Reşat Öngören, Safeviyye, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2008; institutional history and ritual practice.
  5. UNESCO World Heritage Centre, Sheikh Safi al-din Khānegāh and Shrine Ensemble in Ardabil, property 1345; inscription and architectural history.
  6. AmirForoozan7030, Sheikh Safi Al din Tomb, 22 March 2019, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.