Mahmud Barzanji veranderde religieus en lokaal gezag in Sulaymaniyah in een streven naar Koerdisch bestuur. Britse benoeming, opstand in 1919, ballingschap en koningschap in 1922 markeren zijn loopbaan.
Religieus en politiek gezag
Mahmud Barzanji, ook Mahmud Hafid, kwam uit Sulaymaniyahs invloedrijke religieuze familie. Tüfekçi noemt Sheikh Said als vader en verbindt grootvader Kak Ahmad aan de Qadiriyyaorde. Hij geeft 1878 of 1881 als geboortejaar. [1] Familieaanzien hielp politieke bemiddeling. Religieus prestige, lokaal leiderschap en aanspraak op Koerdistan waren verschillende gezagsvormen, zonder universele Koerdische aanhang.
Een betwiste naoorlogse regeling
Kilic onderzoekt onderhandelingen tussen Britse officieren en Koerdische notabelen eind 1918. Britten zochten een regeling rond Mahmud in Sulaymaniyah; lokale leiders verschilden over bescherming, autonomie en banden met Irak. [2] Het bestuur ontstond door onderhandeling na Ottomaans vertrek, geen vaste internationale erkenning. De door Londen gewenste beheersbare bemiddelaar streefde naar ruimere macht.
Opstand en gevangenschap 1919
De British Library vermeldt de machtsovername op 25 mei 1919 en Britse operaties tot de bezetting van de vallei in juni. Het dossier omvat gevangenschap, vonnis en mogelijke verplaatsing. [3] Tüfekçi beschrijft verwonding en gevangenneming bij Bazyan tijdens de junigevechten. [1] Het doodvonnis werd omgezet; Mahmud werd naar India gestuurd. [4] De volgorde is meiopstand, nederlaag in juni, proces en ballingschap, geen arrestatie die alles al in mei beëindigde.
Terugkeer en koningstitel 1922
Wilding koppelt de terugkeer aan Britse zorg over Turkse invloed en onrust. Mahmud beloofde Turkse toegang tot Sulaymaniyah te blokkeren en Kirkuk en Erbil ongemoeid te laten. Hij vertrok op 20 september uit Bagdad en arriveerde op 30 september 1922. Een decreet kondigde op 10 oktober een kabinet aan; in november nam hij de koningstitel aan. [4] Beperkingen van de terugkeer botsten met koninklijke ambities. De titel was een bestuursprogramma, geen gegarandeerde erkenning door buren.
Conflict na 1923
Tüfekçi beschrijft een nieuwe regering in juli 1923 en ultimatum en bombardement van Sulaymaniyah in mei 1924. [1] De QDL-catalogus van Higgins’ rapport 1924–26 noemt grond- en luchtaanvallen op Koerdische dorpen, strafoperaties in Hawraman en grenscoördinatie tegen Mahmud. [5] Oorlog raakte nederzettingen en migratie. Een bevelhebbersrapport toont militaire prioriteiten, maar geeft niet zelfstandig de ervaring van ieder gebombardeerd of verdreven gezin.
Later verzet en herinnering
Tüfekçi volgt verzet tot de onderwerping eind 1931 en dateert de dood op 9 oktober 1956 in Bagdad, waarna het lichaam naar Sulaymaniyah ging. [1] Zijn betekenis ligt in de poging regionale volgelingen tot Koerdisch bestuur te vormen tijdens imperiale en Iraakse staatsvorming. Hij hoeft geen eerste denker van zelfbestuur of directe voorvader van iedere latere beweging te zijn. Wisselende coalities, regeringen en nederlagen vormen al een wezenlijke politieke geschiedenis.
Bronnen en verder lezen
- Vedat Tüfekçi, “The Sheikh Mahmud Rebellion as Reflected in Ottoman Military Archives: A Struggle for Kurdish Independence under British Occupation”, International Journal of Kurdish Studies 11/2 (2025), pp. 628–664, DOI 10.21600/ijoks.1722635.
- Ilhan Kilic, Britain’s Kurdish Policy and Kurdistan 1918–1923, MPhil thesis, University of East Anglia (2018), especially pp. 30–31: postwar negotiations and differing expectations.
- British Library, IOR/L/PS/10/833/1, File 2879/1919 Part 1, “The Suleimanieh Outbreak” (1919–1921), archival catalogue description.
- Richard Wilding, “The Kingdom of Iraq and Sheikh Mahmud Barzanji’s Kingdom of Kurdistan”, Kurdistan Chronicle (30 December 2023): exile, the September return, cabinet and royal title.
- British Library, IOR/L/PS/20/C204, Iraq Command Report, April 1924–November 1926, John F. A. Higgins; Qatar Digital Library catalogue description used for the report’s scope and operations.