Al-Afdal Muhammad (regeerde 1332–1341) was de laatste Koerdische Ajjoebidische heerser van Hama in Centraal-Syrië. Zijn afzetting door het Mammelukse sultanaat in 1341 beëindigde bijna twee eeuwen van onderbroken Koerdisch-Ajjoebidisch bestuur van de stad en betekende het definitieve einde van de Ajjoebidische heerschappij in Syrië. Hij is de zoon van de beroemde Koerdische geograaf en historicus Abuʼl-Fida en een afstammeling van Saladins broer Nur al-Din Shahanshah, niet van Saladin zelf.
De Koerdisch-Ajjoebidische lijn in Hama
De Ajjoebidische dynastie, die Saladin eind twaalfde eeuw stichtte, was van Koerdische oorsprong. De tak die Hama bestuurde, stamde niet rechtstreeks van Saladin af, maar van zijn broer Nur al-Din Shahanshah. Nadat de Mammelukken de Mongolen in 1260 bij de Slag bij Ain Jalut hadden verslagen, mocht Hama als schatplichtig emiraat onder Ajjoebidisch bestuur blijven. Het legde verantwoording af aan de Mammelukse sultan in Caïro en behield een zekere plaatselijke autonomie. Deze regeling hield acht decennia stand, waardoor Hama de laatste Syrische stad was die onder Ajjoebidisch bestuur bleef.
Zijn vader: Abuʼl-Fida
De vader van Al-Afdal Muhammad was Abuʼl-Fida (1273–1331), een van de vooraanstaandste Koerdische geleerden uit de middeleeuwen. Abuʼl-Fida was zowel Ajjoebidisch gouverneur van Hama als een productief geleerde. Zijn geografische encyclopedie Taqwim al-Buldan en zijn universele geschiedenis werden eeuwenlang overal in de islamitische wereld gelezen en blijven belangrijke bronnen voor hedendaagse historici. Hij stierf in 1331 en werd opgevolgd door zijn zoon.
Regering en betrekkingen met de Mammelukken
Al-Afdal Muhammad werd in 1332 gouverneur van Hama onder omstandigheden die altijd bepalend waren geweest voor de Ajjoebidische heersers van de stad: nominale autonomie onder Mammelukse opperheerschappij. De Mammelukken hadden de Ajjoebidische lijn toegestaan Hama te blijven besturen in ruil voor trouw en schatting. Opeenvolgende heersers hadden deze verhouding zorgvuldig onderhouden. Al-Afdal verloor echter geleidelijk de gunst van het Mammelukse hof. De bronnen geven geen enkele dramatische reden; zijn positie werd steeds onhoudbaarder naarmate de Mammelukken hun rechtstreekse controle over Syrië versterkten.
Afzetting en het einde van Ajjoebidisch Hama
In 1341 zetten de Mammelukken Al-Afdal Muhammad af en namen zij Hama formeel op in hun rechtstreeks bestuurde gebieden. Zijn verwijdering beëindigde het laatste overblijfsel van Koerdisch-Ajjoebidische heerschappij in Syrië. Volgens de overlevering overleefde Al-Afdal zijn afzetting niet lang; hij stierf in 1341. In Hama werd geen Ajjoebidische opvolger benoemd en de stad kwam volledig onder Mammeluks bestuur.
Nalatenschap
De betekenis van Al-Afdal Muhammad in de Koerdische geschiedenis ligt eerder in wie hij was dan in wat hij bereikte: de laatste heerser van een Koerdische dynastie die generatieslang een belangrijke Syrische stad had bestuurd, de zoon van een van de grote Koerdische geleerden uit de middeleeuwse wereld en het laatste hoofdstuk van het Ajjoebidische verhaal in Syrië. Zijn afzetting in 1341 sloot een lange periode af waarin Koerdische dynastieën uit de familie van Saladin het politieke en culturele leven van de Levant hadden gevormd.
Veelgestelde vragen
Was Al-Afdal Muhammad een afstammeling van Saladin?
Hij was een afstammeling van Saladins broer Nur al-Din Shahanshah, niet rechtstreeks van Saladin. De tak van de Ajjoebidische familie die Hama bestuurde, stamde van deze zijlijn af.
Waarom is Al-Afdal Muhammad belangrijk in de Koerdische geschiedenis?
Hij was de laatste heerser van de Koerdisch-Ajjoebidische lijn in Hama: de laatste figuur van een dynastie die door Saladin was gesticht, die zelf van Koerdische oorsprong was. Zijn afzetting in 1341 beëindigde het laatste Ajjoebidische bestuur in Syrië. Hij was ook de zoon van Abuʼl-Fida, een van de belangrijkste Koerdische geografen en historici van de middeleeuwen.
Wie was Abuʼl-Fida?
Abuʼl-Fida (1273–1331) was de vader van Al-Afdal en zijn voorganger als gouverneur van Hama. Hij was een Koerdisch-Ajjoebidisch heerser en een beroemd geleerde, vooral bekend om zijn geografische encyclopedie Taqwim al-Buldan en zijn universele geschiedenis: werken die in de hele middeleeuwse islamitische wereld invloedrijk waren.
Bronnen
C.E. Bosworth, The New Islamic Dynasties (De nieuwe islamitische dynastieën), Edinburgh University Press, 1996.
P.M. Holt, Het tijdperk van de kruistochten: het Nabije Oosten van de elfde eeuw tot 1517, Longman, 1986.
Encyclopædia Iranica en Encyclopaedia of Islam, lemma’s over ‘Ajjoebiden’ en ‘Abuʼ’l-Fidā’.
Abuʼl-Fida, Taqwim al-Buldan (ca. 1321): primair geografisch werk van de vader van Al-Afdal.