Kürt Dilleri, Lehçeleri ve Kadim Dilsel Kökleri
Kadim Zagros dil dünyasından ve Eski İran dili topluluklarından modern Kürt lehçe sürekliliğine uzanan kronolojik bir yolculuk; Kurmancî, Soranî, Güney Kürtçesi, Lekî, Zazakî, Goranî, Hewramî ve yerel alt lehçeleri kapsar.
Bu zaman çizelgesi nasıl düzenlendi?
Bu sayfa kronolojik olarak ilerler: önce İran dilleri öncesindeki ve kadim Zagros’taki dil katmanları, ardından Medler ve Ahamenişlerin Eski İran dönemi, sonra Partça ve Orta Farsça gibi Orta İran dilleri, son olarak modern Kürtçe ve Kürtçeyle bağlantılı dil kolları ele alınır. Her maddede kısa bir özet ve daha sonra bağlantı eklenebilecek, şimdilik yer tutucu olan “Makalenin Tamamını Oku” düğmesi bulunur.
İran Dilleri Öncesindeki Zagros ve Mezopotamya Dil Katmanları
Bu diller ve halklar, Kürtçenin tanınabilir bir dil olarak ortaya çıkmasından önceki kadim dağ ve Mezopotamya dünyasına aittir. Uzak geçmişin bağlamını anlamak için yararlıdırlar; ancak dikkatle adlandırılmalıdırlar.
Lullubice
Zagros bölgesinin kadim dağ halklarından biridir. Dilleri pek az bilinmektedir ve Kürtçe olarak değil, İran dilleri öncesindeki dağlık bölge arka planının bir parçası olarak ele alınmalıdır.
Makalenin Tamamını OkuGutice
Gutiler, Zagros ve Mezopotamya kayıtlarıyla ilişkilendirilir. Dilleri belirsizliğini korur ve Kürtçe yerine kadim bir bölgesel katman olarak tanımlanması daha uygundur.
Makalenin Tamamını OkuHurrice
Hurrice, kuzey Mezopotamya ve yakın bölgelerde konuşulan önemli bir kadim Yakın Doğu diliydi. İran dili veya Kürtçe değildi; ancak daha geniş tarihsel ortamı şekillendirdi.
Makalenin Tamamını OkuKassitçe
Kassitler, Babil’i yönetmiş ve Zagros dünyasıyla bağlantılı olmuştur. Dilleri yalnızca parçalar hâlinde bilinmektedir ve Kürtçe olarak sınıflandırılmaz; kadim bölgesel arka plana aittir.
Makalenin Tamamını OkuMannaca
Manna, İran’ın kuzeybatısında ve Zagros sınır bölgesinde yer alıyordu. Dili belirsizdir; açık bir İran hâkimiyetinden önceki komşu kadim katman olarak ele alınması daha uygundur.
Makalenin Tamamını OkuEski İran Dilleri ve Medce Sorusu
Eski İran dönemi, dil hikâyesinin Kürtlerin kökeniyle daha doğrudan ilişkili hâle geldiği evredir. Medce özellikle önemlidir; ancak dil tam metinlerle korunmadığından, doğrudan soy ilişkisi ihtiyatla ifade edilmelidir.
Proto-İranca
İran dillerinin yeniden yapılandırılmış atasıdır. Kürtçe, Farsça, Beluçça, Peştuca, Osetçe ve diğer İran dilleri, bu daha geniş dil soy ağacına aittir.
Makalenin Tamamını OkuAvestaca
Zerdüşt dinî metinleri aracılığıyla korunmuş kadim bir İran dilidir. Kürtçe değildir; ancak erken İran dillerinin söz varlığını ve dil bilgisini karşılaştırmak için hayati önemdedir.
Makalenin Tamamını OkuMedce
İran’ın kuzeybatısı ve Zagros’taki kadim Medlerin dilidir. Kürtçenin kökeniyle bağlantılı olarak sıkça tartışılır; ancak günümüze ulaşmış tam bir Medce metin yoktur.
Makalenin Tamamını OkuEski Farsça
Ahameniş hükümdarlarının imparatorluk dilidir. Kürtçe değil, Güneybatı İran diliydi; ancak dönemin daha geniş İran dünyası için önemli kanıtlar sunar.
Makalenin Tamamını Okuİskitçe / Sakaca
Bozkır ve Orta Asya halklarıyla bağlantılı Doğu İran dilleridir. Kürtçe değildiler; ancak daha geniş İran dil ailesine aittirler.
Makalenin Tamamını OkuModern Kürtçeden Önceki Orta İran Dilleri
Antik ve Orta Çağ dönemleri arasında İran dilleri büyük değişimler geçirdi. Partça, Orta Farsça ve komşu Kuzeybatı İran dili çeşitleri, daha sonra Kürtçeyle bağlantılı konuşur topluluklarının ortaya çıktığı arka planı oluşturur.
Partça
Arşaklılar döneminin önemli bir Kuzeybatı İran dilidir. Kürtçe değildir; ancak kuzeybatı İran dil bölgesini anlamak açısından önemlidir.
Makalenin Tamamını OkuOrta Farsça / Pehlevice
Sasani İmparatorluğu’nun dilidir. Güneybatı İran diliydi; ancak siyasi, dinî ve edebî etkisi pek çok komşu İran topluluğunu etkiledi.
Makalenin Tamamını OkuEski Azerice / Âzerîce
Türkçe hâkim olmadan önce Azerbaycan’ın bazı kesimlerinde konuşulan bir Kuzeybatı İran dilidir. Kürtçe değildi; ancak bölgenin eski İran dili haritasını açıklamaya yardımcı olur.
Makalenin Tamamını OkuErken Kürtçe Konuşma Dilleri
Orta Çağ’a gelindiğinde Kürtçe konuşan topluluklar tarihî kaynaklarda giderek daha görünür hâle gelir; yine de Kürtçe, belgelenmiş tek bir anda ortaya çıkmamıştır.
Makalenin Tamamını OkuEdebî Kürtçe ve Bölgesel Standartlar
Kürt kimliği ve edebiyatı, birkaç bölgesel dil ve yazı geleneği aracılığıyla gelişti. Goranî/Hewramî, Kurmancî ve Soranî; din, şiir, yönetim ve kimlik alanlarında farklı roller oynadı.
Goranî Edebiyat Geleneği
Goranî, özellikle Hewraman’da ve Yarsanî/Kakaî bağlamlarında, Kürt toplulukları arasında önemli bir edebî ve dinî dil hâline geldi.
Makalenin Tamamını OkuKlasik Kurmancî
Kurmancî, özellikle Kuzey Kürdistan ve çevre bölgelerdeki şairler ve âlimler aracılığıyla önemli bir edebî Kürtçe çeşidi hâline geldi.
Makalenin Tamamını OkuKlasik Soranî
Soranî, özellikle Baban Beyliği çevresinde ve Süleymaniye kültür alanında güçlü bir yazı ve edebiyat standardı olarak yükseldi.
Makalenin Tamamını OkuKuzey Kürtçesi / Kurmancî Lehçeleri
Yaygın olarak Kurmancî denen Kuzey Kürtçesi, Kürtçenin en büyük kollarından biridir. Türkiye, Suriye, Irak’ın kuzeyi, İran’ın bazı kesimleri, Kafkasya ve Horasan’a yayılır.
Kuzey Kürtçesi / Kurmancî
Kürtçenin en büyük kuzey koludur. Günümüzde Türkiye ve Suriye’de ağırlıklı olarak Latin kökenli Hawar alfabesiyle yazılır ve diasporada da kullanılır.
Makalenin Tamamını OkuBadinî / Behdinî
Duhok, Amedî ve Irak Kürdistanı’nın Bahdinan bölgesi çevresinde konuşulan önemli bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBotanî
Standart yazılı Kurmancîyi güçlü biçimde etkilediği için tarihsel önem taşıyan Cizre/Botan çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuHekarî / Hakkarî
Hakkâri’nin dağlık bölgesi ve Türkiye, Irak ve İran arasındaki sınır bölgeleriyle bağlantılı bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuSerhedî
Türkiye’nin kuzeydoğusunda, özellikle Ağrı, Erzurum, Kars ve komşu yörelerde konuşulur.
Makalenin Tamamını OkuTorî
Mardin ve Tur Abdin bölgesiyle bağlantılı, Arapça, Süryanice ve Türkçe konuşan topluluklarla yoğun temas içinde şekillenmiş bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuXorasanî / Horasan Kürtçesi
İran’ın kuzeydoğusunda, Kürtlerin Horasan’a tarihî yerleşimiyle bağlantılı, coğrafi olarak ayrılmış Kurmancîyle ilişkili bir Kürtçe alanıdır.
Makalenin Tamamını OkuMaraş / Batı Kurmancîsi
Maraş, Antep ve Türkiye’nin güneyindeki yakın yörelerde konuşulan bir Batı Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBayezidî / Bazîdî
Bayezid/Doğubayazıt bölgesi ve bununla ilişkili kuzeydoğu Anadolu Kürtçesiyle bağlantılı bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuVanî
Van ve çevresindeki Kürtçe konuşan topluluklarla bağlantılı bölgesel bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBitlisî
Bitlis ve yakın yörelerle bağlantılı, Doğu Anadolu Kürtçe sürekliliğinin bir parçasını oluşturan bir Kurmancî lehçesidir.
Makalenin Tamamını OkuMuşî
Muş çevresinde konuşulan, diğer Doğu Anadolu Kürtçe çeşitleri arasında yer alan bölgesel bir Kurmancî biçimidir.
Makalenin Tamamını OkuAmedî / Diyarbakır Kurmancîsi
Diyarbakır/Amed bölgesinin, modern Kürt kültür ve siyaset yaşamında merkezi yer tutan belirgin bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuAfrînî
Efrîn ve Suriye’deki batı Kürt topluluklarıyla bağlantılı bir Suriye Kürt Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKobanî Kurmancîsi
Kobanê ve çevresindeki Kürtçe konuşan topluluklarla bağlantılı bir Suriye Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuErevanî / Kafkas Kurmancîsi
Tarihsel olarak Ermenistan, Gürcistan ve daha geniş Kafkasya’daki Kürt topluluklarının konuştuğu Kurmancî çeşitleridir.
Makalenin Tamamını OkuŞikakî
İran’ın kuzeybatısı ve Doğu Anadolu çevresindeki Kürt topluluklarıyla bağlantılı, Kurmancîyle ilişkili aşiretsel ve bölgesel bir konuşma çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBarwarî
Barwar bölgesinin, çoğu zaman daha geniş Bahdinan konuşma alanıyla ilişkilendirilen bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuAkrêyî
Irak Kürdistanı’ndaki Akrê ve yakın yörelerle bağlantılı yerel bir Kurmancî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuÊzdîkî / Êzidî Kürtçesi
Genellikle Êzidî topluluklarla bağlantılı, Kurmancî temelli bir konuşma biçimidir. Çoğu zaman ayrı bir dil olarak değil, topluluğa özgü bir çeşit veya dinî-edebî kullanım biçimi olarak ele alınması daha uygundur.
Makalenin Tamamını OkuOrta Kürtçe / Soranî Lehçeleri
Genellikle Soranî denen Orta Kürtçe, özellikle Irak Kürdistanı ve İran’ın batısında modern Kürtçenin başlıca yazı standartlarından biridir.
Orta Kürtçe / Soranî
Kürtçenin önemli bir kolu ve yazı standardıdır; yaygın olarak uyarlanmış Fars-Arap alfabesiyle yazılır.
Makalenin Tamamını OkuBabanî
Standart Soranî yazısının gelişiminde tarihsel olarak merkezi yer tutan Süleymaniye/Baban çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuMukriyanî
Mahabad, Pîranşar ve İran Kürdistanı’nın daha geniş Mukriyan bölgesi çevresinde konuşulan bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuArdalanî / Sine’î
Sine/Sanandaj ve İran Kürdistanı’nın Ardalan bölgesiyle bağlantılı, Soranîyle ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuHewlêrî / Erbil Kürtçesi
Erbil/Hewlêr ve çevresinde konuşulan, kendine özgü telaffuzu ve yerel söz varlığı bulunan bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuCafî
Caf konfederasyonu ve Irak ile İran’daki alanlarla bağlantılı, önemli bir aşiretsel ve bölgesel Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuPişderî / Pizhdari
Irak-İran Kürt sınır bölgelerine yakın Pişder bölgesiyle bağlantılı bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuRewandizî / Rwandzî
Rewanduz ve Irak Kürdistanı’nın dağlık kuzeydoğusuyla bağlantılı bir Soranî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKoyî / Koya Kürtçesi
Koya/Köysancak ve çevre bölgeyle bağlantılı yerel bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuQeredaxî / Qaradaghi
Qeredax/Karadağ ve Irak Kürdistanı’nın komşu kesimleriyle bağlantılı bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuGermiyanî / Garmiyani
Germiyan/Garmian alanında, çoğu zaman Kelar ve yakın ilçelerde konuşulan bölgesel bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKirkukî
Kerkük ve onun çok dilli çevresiyle bağlantılı, kentsel ve bölgesel bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuHalabjayî
Halepçe ve İran sınırına yakın çevre yöreyle bağlantılı bir Soranî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuWarmawa
Bölgesel Soranî alanındaki konuşma biçimleri arasında sıkça sayılan yerel bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBingird
Soranî sürekliliğinin daha küçük kollarını belgelemek açısından yararlı, daha az bilinen yerel bir Orta Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuGüney Kürtçesi / Xwarîn / Pehlewanî Lehçeleri
Güney Kürtçesi ağırlıklı olarak İran’ın batısı ve Irak’ın doğusunda, özellikle Kirmanşah, İlam, Hanekin, Mendeli ve yakın bölgelerde konuşulur.
Güney Kürtçesi / Xwarîn
Kirmanşah, İlam, Irak’ın doğusu ve çevre yörelerde pek çok çeşidi kapsayan önemli bir Kürtçe koludur.
Makalenin Tamamını OkuKalhorî / Kelhurrî
Güney Kürtçesinin en bilinen çeşitlerinden biridir; özellikle Kirmanşah ve çevresinde belirgindir.
Makalenin Tamamını OkuFeylî / Fayli
İran-Irak sınır bölgelerindeki topluluklarla bağlantılı bir Güney Kürt kimlik ve konuşma alanıdır.
Makalenin Tamamını Okuİlamî
İlam eyaletinde ve yakın sınır bölgelerinde konuşulan bölgesel bir Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKirmanşahî
Farsça ve komşu Kürtçe çeşitleriyle temastan etkilenen, Kirmanşah’ın kentsel ve bölgesel Kürtçe konuşma biçimidir.
Makalenin Tamamını OkuGerrûsî / Bicarî
İran’ın batısındaki Bicar/Gerrûs ile bağlantılı, çoğu zaman Güney Kürtçesi veya geçiş alanında konumlandırılan bir Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKolyayî
Kirmanşah eyaletinin kuzeydoğusunda ve yakın yörelerde konuşulan bir Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuMalekşahî
Malekşahî topluluğu ve İlam-Kirmanşah sınır bölgeleriyle bağlantılı bir Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuSencabî
İran’ın batısındaki Sencabî Kürtleriyle bağlantılı aşiretsel ve bölgesel bir Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuZangana / Zengene
Kirmanşah-Irak sınır alanındaki topluluklarla bağlantılı, Kürtlerin aşiretsel ve bölgesel bir konuşma adıdır.
Makalenin Tamamını OkuKordalî / Kurdalî / Palai
Kürtçe ile komşu İran konuşma biçimleri arasındaki sınıra yakın konumuyla sıkça tartışılan, Güney Kürtçesiyle ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuBadre’î / Badra’i
İran-Irak sınırına yakın Badra ve çevre yörelerle bağlantılı yerel bir Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKakavandî
Kirmanşah-Luristan alanındaki topluluklarla bağlantılı aşiretsel ve bölgesel bir Kürtçe çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKasr-ı Şirin Kürtçesi
Kasr-ı Şirin ve yakınındaki Kürtçe konuşan topluluklarla bağlantılı bir sınır bölgesi Güney Kürtçesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuMendeli Kürtçesi
Mendeli ve Irak’ın doğusundaki Kürt topluluklarıyla bağlantılı, Güney Kürtçesi/Feylî ile ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuXanaqînî / Hanekinî
Hanekin çevresinde, Güney Kürtçesi, Feylî ve Orta Kürtçe etkilerinin buluştuğu bir Kürt sınır bölgesi çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuLekî / Lakî Çeşitleri
Lekî çoğu zaman Kürtçeyle ilişkili ayrı bir dil veya Kürtçenin dördüncü kolu olarak ele alınır; ancak Kürtçe ve Lurice konuşulan bölgelere yakınlığı nedeniyle kesin sınıflandırılması tartışmalıdır.
Lekî / Lakî
Luristan, Kirmanşah ve yakın bölgeler arasında konuşulan, sınıflandırılması tartışmalı, Kürtçeyle ilişkili önemli bir dil çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuDelfanî
Delfan ve Nurabad alanlarıyla bağlantılı, Lekînin yerel çeşitliliğini belgelemek açısından önemli bir Lekî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuSelsele / Aleşter Lekîsi
Luristan’da Selsele ve Aleşter çevresinde konuşulan bölgesel bir Lekî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKuhdeştî
Kuhdeşt ve Luristan’ın komşu kesimleriyle bağlantılı, Lekîyle ilişkili yerel bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuHarsinî
Harsin ve Kirmanşah-Luristan geçiş alanıyla bağlantılı bir Lekî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuZazakî / Dimilkî / Kirmanckî Çeşitleri
Zazakî, kendini Kürt olarak tanımlayan pek çok topluluk tarafından konuşulur; ancak dil bilimciler onu çoğu zaman dar anlamda Kürtçeden ayrı sınıflandırır. Bir Kürt tarihi sitesinde, dikkatli bir ifadeyle dâhil edilmesi en uygun yaklaşımdır.
Zazakî / Zazaca
Ağırlıklı olarak Türkiye’nin doğusunda, Kürt kimliği ve tarihiyle bağlantılı pek çok topluluk tarafından konuşulan bir Kuzeybatı İran dilidir.
Makalenin Tamamını OkuKuzey Zazakîsi / Kirmanckî
Dersim/Tunceli, Erzincan ve komşu bölgelerle bağlantılı bir Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuOrta Zazakî
Palu, Bingöl, Elazığ ve çevre yörelerde konuşulan bir Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuGüney Zazakîsi / Dimilkî
Siverek, Diyarbakır, Çermik ve yakın bölgelerle bağlantılı bir Güney Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuKirdkî
Özellikle bazı konuşur topluluklarında Zazakî/Kirmanckî çeşitleri için sıkça kullanılan bir addır.
Makalenin Tamamını OkuDersimkî
Alevi Kürt tarihinde güçlü kültürel önem taşıyan, Dersim’le bağlantılı bir Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuÇewlîgî / Bingöl Zazakîsi
Bingöl/Çewlîg ve yakın yörelerle bağlantılı bir Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuSiverekî
Siverek ve çevresindeki Kürtçe konuşulan ortamla bağlantılı bir Güney Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuVarto Zazakîsi
Varto ve komşu Doğu Anadolu topluluklarıyla bağlantılı bir Zazakî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuGoranî / Guranî / Hewramî Çeşitleri
Pek çok dil bilimci bunları dar anlamda Kürtçeden ayırsa da Goranî ve Hewramî, Kürtlerin dinî, edebî ve kültürel tarihinde derin bir öneme sahiptir.
Goranî / Guranî
Özellikle Yarsanî/Kakaî geleneklerinde Kürtlerin dinî ve edebî tarihiyle derinden bağlantılı bir Kuzeybatı İran dili grubudur.
Makalenin Tamamını OkuHewramî / Hawrami
İran-Irak sınır bölgelerindeki Hewraman/Avroman’da konuşulan, Goranîyle ilişkili en bilinen çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuHewramî-Taxt / Takht
Güçlü kültürel kimliğiyle tanınan Hewraman Taxt alanıyla bağlantılı bir Hewramî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuHewramî-Luhon / Luhonî
Daha geniş Hewraman konuşma sürekliliğinin bir parçası olan, Luhon/Lahon alanına ait yerel bir Hewramî çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuŞebekçe
Irak’taki Ninova Ovası’nın Şebek topluluğu tarafından kullanılan, Kürtçeyle bağlantılı bir konuşma çeşididir.
Makalenin Tamamını OkuBecelanî
Tarihsel olarak Musul, Hanekin ve yakın yörelerde konuşulan, Goranîyle ilişkili, yok olma tehlikesi altındaki bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuSarlî / Sarli
Irak’ın kuzeyindeki küçük topluluklar tarafından konuşulan, daha az bilinen, Goranîyle ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuKandulaî / Kandulai
Kandula/Kandule ve İran’ın batısındaki yakın kesimlerle bağlantılı, Goranîyle ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuGawrajûyî
Daha geniş Gawraju/Guranî konuşma alanıyla bağlantılı, Goranîyle ilişkili yerel bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuGahvareyî
Gahvareh/Gahvare ve İran’ın batısındaki Kürt kültür alanıyla bağlantılı, Goranîyle ilişkili bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuZardayanî
Goranî konuşulan dünyanın daha ayrıntılı yerel kollarını haritalandırmak için yararlı, Goranîyle ilişkili küçük bir çeşittir.
Makalenin Tamamını OkuKakaî / Yarsanî Konuşma Çeşitleri
Kakaî/Yarsanî toplulukları, tarihsel olarak dinî ve gündelik yaşamlarında Goranî, Hewramî ve Kürtçe çeşitlerini kullanmıştır.
Makalenin Tamamını OkuKürtçeyle Sıkça Karıştırılan Komşu İran Dilleri
Bu diller, daha geniş İran ailesi üzerinden Kürtçeyle akrabadır; ancak temas, coğrafya veya ortak tarih tartışılmadıkça Kürtçe lehçeleri olarak listelenmemelidir.
Lurice / Lorî
İran’ın batısında konuşulan komşu bir Batı İran dili grubudur. Kürtçeyle akrabadır; ancak dar anlamda Kürtçe olarak adlandırılmamalıdır.
Makalenin Tamamını OkuBahtiyarice
Bahtiyari halkıyla bağlantılı bir Güneybatı İran dili çeşididir. Dar anlamda Kürtçeden ziyade Lurice/Farsça yakınında yer alır.
Makalenin Tamamını OkuBeluçça
Kürtçeyle uzak akrabalığı bulunan bir Kuzeybatı İran dilidir; ancak Kürtçe lehçesi değildir.
Makalenin Tamamını OkuFarsça / Farsi
Bir Güneybatı İran dilidir. Farsça, edebiyat, yönetim ve devlet tarihi yoluyla Kürtçeyi güçlü biçimde etkilemiştir; ancak Kürtçe değildir.
Makalenin Tamamını OkuTalışça
Hazar bölgesinin bir Kuzeybatı İran dilidir. İran ailesi içinde akrabadır; ancak Kürtçe değildir.
Makalenin Tamamını Oku