Zimanên Kurdî, devok û rehên zimanî yên kevnar
Rêwîtiyeke kronolojîk ji cîhana zimanî ya Zagrosa kevnar û civakên axaftina Îranî ya kevnar heta berdewamiya devokên Kurdî yên nûjen; Kurmancî, Soranî, Kurdîya Başûr, Lakî, Zazakî, Goranî, Hewramî û bindevokên herêmî jî tê de ne.
Ev xeta demê çawa hatiye rêxistin?
Ev rûpel bi rêza demê pêş diçe: pêşî tebeqeyên zimanî yên berî Îranî û Zagrosa kevnar, paşê serdema Îranî ya kevnar a Med û Hexamenişiyan, dû re zimanên Îranî yên navîn wek Partî û Farisîya Navîn, û di dawiyê de şaxên zimanî yên Kurdî û bi Kurdî ve girêdayî yên nûjen. Her tomarek xwedî kurteyek û bişkojkeke cihgir a «Gotara tevahî bixwînin» e ku dikare paşê bi gotarekê ve were girêdan.
Tebeqeyên zimanî yên Zagros û Mezopotamyayê yên berî Îranî
Ev ziman û gel di nav cîhana kevnar a çiyayan û Mezopotamyayê de ne, berî ku Kurdî wek zimanekî nasbar hebû. Ew ji bo çarçoveya dîrokî ya kûr sûdmend in, lê divê bi baldarî bên binavkirin.
Lûlûbî
Gelekî kevnar ê herêmên bilind ên Zagrosê. Zimanê wan kêm tê zanîn û divê wek beşek ji paşxaneya çiyayî ya berî Îranî were dîtin, ne wek Kurdî.
Gotara tevahî bixwîninGûtî
Gûtî bi Zagrosê û tomarên Mezopotamyayê ve girêdayî bûn. Zimanê wan nezelal dimîne û çêtir e wek tebeqeyeke herêmî ya kevnar were danasîn, ne wek Kurdî.
Gotara tevahî bixwîninHûrî
Hûrî zimanekî mezin ê Rojhilata Nêzîk a kevnar bû ku li seranserê bakurê Mezopotamyayê û herêmên nêzîk dihat axaftin. Ew ne Îranî an Kurdî bû, lê dorûbera dîrokî ya berfirehtir şêwe da.
Gotara tevahî bixwîninKassîtî
Kassîtan li Babîlonyayê hukum kirin û bi cîhana Zagrosê ve girêdayî bûn. Zimanê wan tenê bi perçeyan maye û wek Kurdî nayê senifandin, lê beşek ji paşxaneya herêmî ya kevnar e.
Gotara tevahî bixwîninMannayî
Manna li dora bakurê rojavayê Îranê û sînorê Zagrosê bi cih bû. Zimanê wê nezelal e û çêtir e wek tebeqeyeke kevnar a cîran, berî serdestiya zelal a Îranî, were dîtin.
Gotara tevahî bixwîninZimanên Îranî yên kevnar û pirsa Medî
Di serdema Îranî ya kevnar de çîroka zimanî rasterasttir bi kokên Kurdî ve girêdayî dibe. Medî bi taybetî girîng e, lê divê behsa daketina rasterast bi ihtîyat were kirin, ji ber ku ziman bi tekstên tevahî nehatiye parastin.
Pêş-Îranî
Pêşiyê ji nû ve avakirî yê zimanên Îranî. Kurdî, Farisî, Belûçî, Peştû, Osetî û zimanên Îranî yên din hemû di nav vê dara berfirehtir a malbata zimanî de ne.
Gotara tevahî bixwîninAvestî
Zimanekî Îranî yê kevnar ku di tekstên olî yên Zerdeştî de hatiye parastin. Ew Kurdî nîne, lê ji bo berawirdkirina peyv û rêzimana Îranî ya destpêkê gelek girîng e.
Gotara tevahî bixwîninMedî
Zimanê Medên kevnar ên bakurê rojavayê Îranê û Zagrosê. Pir caran bi kokên Kurdî ve tê nîqaşkirin, lê tu tekstên tevahî yên Medî nemane.
Gotara tevahî bixwîninFarisîya kevnar
Zimanê împaratorî yê desthilatdarên Hexamenişî. Ew Îranîya Başûrê Rojava bû, ne Kurdî, lê ji bo cîhana Îranî ya berfirehtir a wê demê delîlên girîng dide.
Gotara tevahî bixwîninSkîtî / Saka
Zimanên Îranî yên rojhilatî ku bi gelên deştên fireh û Asyaya Navendî ve girêdayî ne. Ew Kurdî nebûn, lê di nav malbata berfirehtir a zimanên Îranî de ne.
Gotara tevahî bixwîninZimanên Îranî yên navîn berî Kurdîya nûjen
Di navbera serdemên kevnar û Serdema Navîn de, zimanên Îranî gelek guherîn. Partî, Farisîya Navîn û cureyên cîran ên Îranîya Bakurê Rojava paşxaneya ku civakên axaftinê yên paşîn ên bi Kurdî ve girêdayî jê derketin peyda dikin.
Partî
Zimanekî mezin ê Îranîya Bakurê Rojava yê serdema Eşkaniyan. Ew Kurdî nîne, lê ji bo têgihiştina herêma zimanî ya Îranîya Bakurê Rojava girîng e.
Gotara tevahî bixwîninFarisîya Navîn / Pehlewî
Zimanê Împaratoriya Sasanî. Ew Îranîya Başûrê Rojava bû, lê bandora wî ya siyasî, olî û edebî li gelek civakên Îranî yên cîran bû.
Gotara tevahî bixwîninAzerîya kevnar / Adharî
Zimanekî Îranî yê bakurê rojava ku berê li beşên Azerbaycanê dihat axaftin, berî ku Tirkî serdest bibe. Ew Kurdî nebû, lê ji bo ravekirina nexşeya kevntir a Îranî ya herêmê alîkar e.
Gotara tevahî bixwîninDevokên Kurdî yên destpêkê
Di Serdema Navîn de civakên axaftina Kurdî di çavkaniyên dîrokî de her ku diçû zelaltir dibin, her çend Kurdî di kêliyeke tenê ya tomarkirî de derneket.
Gotara tevahî bixwîninKurdîya edebî û standardên herêmî
Nasname û edebiyata Kurdî bi çend zimanên herêmî û kevneşopiyên nivîsî pêş ketin. Goranî/Hewramî, Kurmancî û Soranî her yek di ol, helbest, rêveberî û nasnameyê de rolên cuda lîstin.
Kevneşopiya edebî ya Goranî
Goranî di nav civakên Kurd de bû zimanekî mezin ê edebî û olî, bi taybetî li Hewramanê û di çarçoveyên Yarsanî/Kakaî de.
Gotara tevahî bixwîninKurmancîya klasîk
Kurmancî bû cureyeke mezin a Kurdîya edebî, bi taybetî bi rêya helbestvan û zanyarên li bakurê Kurdistanê û herêmên derdorê.
Gotara tevahî bixwîninSoranîya klasîk
Soranî bi xurtî wek standardeke nivîsî û edebî pêş ket, bi taybetî li dora Mîrektiya Baban û qada çandî ya Silêmaniyê.
Gotara tevahî bixwîninDevokên Kurdîya Bakur / Kurmancî
Kurdîya Bakur, ku bi gelemperî Kurmancî tê gotin, yek ji şaxên herî mezin ên Kurdî ye. Ew Tirkiye, Sûriye, bakurê Îraqê, beşên Îranê, Qefqasya û Xorasanê digire.
Kurdîya Bakur / Kurmancî
Şaxa bakurî ya herî mezin a Kurdî, ku îro li Tirkiye û Sûriyeyê bi piranî bi alfabeya Hawarê ya bi bingehê Latînî tê nivîsandin û li seranserê diyasporayê jî tê bikaranîn.
Gotara tevahî bixwîninBadînî / Behdînî
Cureyeke mezin a Kurmancî ku li dora Dihok, Amedî û herêma Behdînanê ya Kurdistana Îraqê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninBotanî
Cureya Cizîr/Botanê, ku di dîrokê de girîng e ji ber ku bandoreke xurt li Kurmancîya standard a nivîsî kiriye.
Gotara tevahî bixwîninHekarî / Hakari
Cureyeke Kurmancî ku bi herêma çiyayî ya Hekariyê û herêmên sînorî yên di navbera Tirkiye, Îraq û Îranê de ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninSerhedî
Li bakurê rojhilatê Tirkiyeyê tê axaftin, bi taybetî li dora Agirî, Erzurûm, Qers û herêmên cîran.
Gotara tevahî bixwîninTorî
Cureyeke Kurmancî ku bi Mêrdîn û herêma Tûr Ebdînê ve girêdayî ye û bi têkiliya xurt bi civakên axêverên Erebî, Suryanî û Tirkî re şêwe girtiye.
Gotara tevahî bixwîninXorasanî / Kurdîya Xorasanê
Navendeke veqetandî ya Kurdî ya bi Kurmancî ve girêdayî li bakurê rojhilatê Îranê, ku bi niştecihbûna dîrokî ya Kurdan li Xorasanê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninMereşî / Kurmancîya Rojava
Cureyeke rojavayî ya Kurmancî ku li dora Mereş, Entab û herêmên nêzîk ên başûrê Tirkiyeyê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninBayezidî / Bazîdî
Cureyeke Kurmancî ku bi herêma Bayezid/Doğubayazıt û axaftina Kurdî ya girêdayî li bakurê rojhilatê Anatolyayê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninVanî
Cureyeke herêmî ya Kurmancî ku bi Wan û civakên Kurdîaxêv ên derdora wê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninBitlisî
Devokeke Kurmancî ku bi Bidlîs û herêmên nêzîk ve girêdayî ye û beşek ji berdewamiya Kurdî ya rojhilatê Anatolyayê pêk tîne.
Gotara tevahî bixwîninMuşî
Formeke herêmî ya Kurmancî ku li dora Mûşê tê axaftin û di navbera cureyên din ên Kurdî yên rojhilatê Anatolyayê de cih digire.
Gotara tevahî bixwîninAmedî / Kurmancîya Amedê
Cureyeke navdar a Kurmancî ji herêma Diyarbakır/Amedê, ku di jiyana çandî û siyasî ya nûjen a Kurdî de navendî ye.
Gotara tevahî bixwîninAfrînî
Cureyeke Kurmancî ya Kurdên Sûriyeyê ku bi Efrîn û civakên rojavayî yên Kurdî li Sûriyeyê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKurmancîya Kobanî
Cureyeke Kurmancî ya Sûriyeyê ku bi Kobanî û civakên Kurdîaxêv ên derdorê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninErevanî / Kurmancîya Qefqasyayê
Cureyên Kurmancî ku di dîrokê de ji aliyê civakên Kurd ên Ermenistan, Gurcistan û Qefqasyaya berfirehtir ve hatine axaftin.
Gotara tevahî bixwîninŞikakî
Cureyeke axaftina eşîrî û herêmî ya bi Kurmancî ve girêdayî, ku bi civakên Kurd ên dora bakurê rojavayê Îranê û rojhilatê Anatolyayê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninBarwarî
Cureyeke Kurmancî ji herêma Berwarê, ku pir caran bi herêma berfirehtir a Behdînîaxêv ve tê girêdan.
Gotara tevahî bixwîninAkrêyî
Cureyeke herêmî ya Kurmancî ku bi Akrê û herêmên nêzîk ên Kurdistana Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninÊzdîkî / Kurdîya Êzidiyan
Bi gelemperî axaftina bi bingehê Kurmancî ya bi civakên Êzidî ve girêdayî ye. Pir caran çêtir e wek cureyeke civakî an şêweyeke olî-edebî were dîtin, ne wek zimanekî cuda.
Gotara tevahî bixwîninDevokên Kurdîya Navendî / Soranî
Kurdîya Navendî, ku bi gelemperî Soranî tê gotin, yek ji standardên mezin ên nivîsî yên nûjen ên Kurdî ye, bi taybetî li Kurdistana Îraqê û rojavayê Îranê.
Kurdîya Navendî / Soranî
Şax û standardeke mezin a nivîsî ya Kurdî, ku bi gelemperî bi nivîsa Farisî-Erebî ya guherandî tê nivîsandin.
Gotara tevahî bixwîninBabanî
Cureya Silêmanî/Babanê, ku di dîrokê de di pêşketina nivîsandina standard a Soranî de navendî bû.
Gotara tevahî bixwîninMukriyanî
Cureyeke Kurdîya Navendî ku li dora Mehabad, Pîranşehr û herêma berfirehtir a Mukriyanê ya Kurdistana Îranê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninArdalanî / Sine’î
Cureyeke bi Soranî ve girêdayî ku bi Senendec/Sine û herêma Erdelanê ya Kurdistana Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninHewlêrî / Kurdîya Hewlêrê
Cureyeke Kurdîya Navendî ku li Hewlêrê û derdora wê tê axaftin, bi bilêvkirin û peyvên herêmî yên xwe.
Gotara tevahî bixwîninJafî
Cureyeke mezin a eşîrî û herêmî ya Kurdîya Navendî ku bi konfederasyona Caf û herêmên Îraq û Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninPişderî / Pizhdari
Cureyeke Kurdîya Navendî ku bi herêma Pişdarê ve girêdayî ye, li nêzîkî herêmên sînorî yên Kurdî yên Îraq-Îranê.
Gotara tevahî bixwîninRewandizî / Rwandzî
Cureyeke Soranî ku bi Rewandiz û bakurê rojhilatê çiyayî yê Kurdistana Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKoyî / Kurdîya Koyê
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Navendî ku bi Koye/Koysincaq û herêma derdorê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninQeredaxî / Qaradaghi
Cureyeke Kurdîya Navendî ku bi Qeredax û beşên cîran ên Kurdistana Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninGermiyanî / Garmiyani
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Navendî ku li herêma Germiyanê tê axaftin, pir caran li dora Kelarê û navçeyên nêzîk.
Gotara tevahî bixwîninKirkukî
Cureyeke bajarî û herêmî ya Kurdîya Navendî ku bi Kerkûk û dorûbera wê ya pirzimanî ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninHalabjayî
Cureyeke Soranî ku bi Helebçe û herêma derdorê ya li nêzîkî sînorê Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninWarmawa
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Navendî ku pir caran di nav formên axaftina herêmî yên herêma Soranî de tê lîstekirin.
Gotara tevahî bixwîninBingird
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Navendî ya kêmtir naskirî, ku ji bo tomarkirina şaxên piçûktir ên berdewamiya Soranî sûdmend e.
Gotara tevahî bixwîninDevokên Kurdîya Başûr / Xwarîn / Pehlewanî
Kurdîya Başûr bi piranî li rojavayê Îranê û rojhilatê Îraqê tê axaftin, bi taybetî li dora Kirmanşan, Îlam, Xaniqîn, Mendelî û herêmên nêzîk.
Kurdîya Başûr / Xwarîn
Şaxeke mezin a Kurdî ku gelek cureyên li Kirmanşan, Îlam, rojhilatê Îraqê û herêmên derdorê digire.
Gotara tevahî bixwîninKalhorî / Kelhurrî
Yek ji cureyên herî naskirî yên Kurdîya Başûr, bi taybetî li Kirmanşan û derdora wê navdar e.
Gotara tevahî bixwîninFeylî / Fayli
Herêmeke nasname û axaftina Kurdîya Başûr ku bi civakên li dirêjahiya herêmên sînorî yên Îran-Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninÎlamî
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Başûr ku li parêzgeha Îlamê û herêmên sînorî yên nêzîk tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninKirmanşanî
Axaftina Kurdî ya bajarî û herêmî ya Kirmanşanê, ku têkilî bi Farisî û cureyên Kurdî yên cîran re bandor li wê kiriye.
Gotara tevahî bixwîninGerrûsî / Bicarî
Cureyeke Kurdî ku bi Bîcar/Gerrûs a rojavayê Îranê ve girêdayî ye û pir caran di herêma başûrî an navberî ya Kurdî de tê bi cihkirin.
Gotara tevahî bixwîninKolyayî
Cureyeke Kurdîya Başûr ku li bakurê rojhilatê parêzgeha Kirmanşanê û herêmên nêzîk tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninMelekşahî
Cureyeke Kurdîya Başûr ku bi civaka Melekşahî û herêmên sînorî yên Îlam-Kirmanşanê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninSanjabî
Cureyeke eşîrî û herêmî ya Kurdîya Başûr ku bi Kurdên Sencabî yên rojavayê Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninZengana / Zengene
Navekî axaftina eşîrî û herêmî ya Kurdî ku bi civakên herêma sînorî ya Kirmanşan-Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKordalî / Kurdalî / Palai
Cureyeke bi Kurdîya Başûr ve girêdayî ku pir caran li nêzîkî sînorê Kurdî û formên axaftina Îranî yên cîran tê nîqaşkirin.
Gotara tevahî bixwîninBadre’î / Badra’i
Cureyeke herêmî ya Kurdîya Başûr ku bi Bedra û herêmên derdorê yên nêzîkî sînorê Îran-Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKakavandî
Cureyeke eşîrî û herêmî ya Kurdî ku bi civakên herêma Kirmanşan-Lûristanê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKurdîya Qesra Şîrînê
Cureyeke sînorî ya Kurdîya Başûr ku bi Qesra Şîrînê û civakên Kurdîaxêv ên nêzîk ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKurdîya Mendelî
Cureyeke bi Kurdîya Başûr/Feylî ve girêdayî ku bi Mendelî û civakên Kurdî yên rojhilatê Îraqê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninXanaqînî / Khanaqini
Cureyeke sînorî ya Kurdî li dora Xaniqînê, li cihê ku bandorên Kurdîya Başûr, Feylî û Kurdîya Navendî li hev dicivin.
Gotara tevahî bixwîninCureyên Lakî / Lekî
Lakî pir caran wek zimanekî cuda yê bi Kurdî ve girêdayî an şaxa çarem a Kurdî tê dîtin, lê senifandina wê ya tam nîqaşbar e ji ber ku li nêzîkî herêmên Kurdîaxêv û Lûrîaxêv cih digire.
Lakî / Lekî
Cureyeke zimanî ya mezin û nîqaşbar a bi Kurdî ve girêdayî ku di navbera Lûristan, Kirmanşan û herêmên nêzîk de tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninDelfanî
Cureyeke Lakî ku bi herêmên Delfan û Nûrabadê ve girêdayî ye û ji bo tomarkirina pirrengiya herêmî ya Lakî girîng e.
Gotara tevahî bixwîninLakîya Selsele / Aleştarê
Cureyeke herêmî ya Lakî ku li dora Selsele û Aleştara Lûristanê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninKûhdeştî
Cureyeke herêmî ya bi Lakî ve girêdayî ku bi Kûhdeşt û beşên cîran ên Lûristanê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninHarsinî
Cureyeke Lakî ku bi Hersîn û herêma navberî ya Kirmanşan-Lûristanê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninCureyên Zazakî / Dimilkî / Kirmanckî
Zazakî ji aliyê gelek civakên ku xwe Kurd dibînin ve tê axaftin, lê zimannas pir caran wê ji Kurdî bi wateya teng a zimanî cuda senif dikin. Ji bo malpereke dîroka Kurdî, çêtir e bi gotinên baldar were têxistin.
Zazakî / Zaza
Zimanekî Îranî yê bakurê rojava ku bi piranî li rojhilatê Tirkiyeyê ji aliyê gelek civakên bi nasname û dîroka Kurdî ve girêdayî ve tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninZazakîya Bakur / Kirmanckî
Cureyeke Zazakî ku bi Dersim/Tunceli, Erzîngan û herêmên cîran ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninZazakîya Navendî
Cureyeke Zazakî ku li dora Palo, Çewlig, Elezîz û herêmên derdorê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninZazakîya Başûr / Dimilkî
Cureyeke başûrî ya Zazakî ku bi Sêwreg, Amed, Çermûg û herêmên nêzîk ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninKirdkî
Navek ku pir caran ji bo cureyên Zazakî/Kirmanckî tê bikaranîn, bi taybetî di hin civakên axêveran de.
Gotara tevahî bixwîninDersimkî
Cureyeke Zazakî ya bi Dersimê ve girêdayî ku di dîroka Kurdên Elewî de xwedî girîngiyeke xurt a çandî ye.
Gotara tevahî bixwîninÇewligî / Zazakîya Çewligê
Cureyeke Zazakî ku bi Bingöl/Çewlig û herêmên nêzîk ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninSiverekî
Cureyeke başûrî ya Zazakî ku bi Sêwreg û dorûbera Kurdîaxêv a derdorê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninZazakîya Gimgimê
Cureyeke Zazakî ku bi Gimgim û civakên cîran ên rojhilatê Anatolyayê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninCureyên Goranî / Guranî / Hewramî
Goranî û Hewramî di dîroka olî, edebî û çandî ya Kurdî de xwedî girîngiyeke kûr in, lê gelek zimannas wan ji Kurdî bi wateya teng a zimanî cuda dikin.
Goranî / Guranî
Komeke zimanî ya Îranîya Bakurê Rojava ku bi kûrahî bi dîroka olî û edebî ya Kurdî ve girêdayî ye, bi taybetî di nav kevneşopiyên Yarsanî/Kakaî de.
Gotara tevahî bixwîninHewramî / Hawrami
Cureya herî naskirî ya bi Goranî ve girêdayî, ku li Hewraman/Avromanê li her du aliyên herêmên sînorî yên Îran-Îraqê tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninHewramî-Takht / Taxt
Cureyeke Hewramî ku bi herêma Hewraman Text ve girêdayî ye û bi nasnameya xwe ya xurt a çandî tê naskirin.
Gotara tevahî bixwîninHewramî-Luhon / Luhoni
Cureyeke herêmî ya Hewramî ji herêma Luhon/Lahonê, ku beşek ji berdewamiya axaftina berfirehtir a Hewramanê ye.
Gotara tevahî bixwîninShabakî
Cureyeke axaftinê ya bi Kurdî ve girêdayî ku ji aliyê civaka Şebek a Deştên Nînewayê li Îraqê ve tê bikaranîn.
Gotara tevahî bixwîninBecelanî
Cureyeke bi Goranî ve girêdayî ku di bin xetereya windabûnê de ye û di dîrokê de li nêzîkî Mûsil, Xaniqîn û herêmên nêzîk hatiye axaftin.
Gotara tevahî bixwîninSarlî / Sarli
Cureyeke kêmtir naskirî ya bi Goranî ve girêdayî ku ji aliyê civakên piçûk ên li bakurê Îraqê ve tê axaftin.
Gotara tevahî bixwîninKandulaî / Kandulai
Cureyeke bi Goranî ve girêdayî ku bi Kendûla/Kendûle û beşên nêzîk ên rojavayê Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninGawrajûyî
Cureyeke herêmî ya bi Goranî ve girêdayî ku bi herêma berfirehtir a Gewrecû/Goranîaxêv ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninGahvareyî
Cureyeke bi Goranî ve girêdayî ku bi Gehvareh/Gehvare û herêma çandî ya Kurdî ya rojavayê Îranê ve girêdayî ye.
Gotara tevahî bixwîninZardayanî
Cureyeke piçûktir a bi Goranî ve girêdayî, ku ji bo nexşekirina şaxên herêmî yên hûrtir ên cîhana Goranîaxêv sûdmend e.
Gotara tevahî bixwîninCureyên axaftina Kakaî / Yarsanî
Civakên Kakaî/Yarsanî di dîrokê de cureyên Goranî, Hewramî û Kurdî di jiyana olî û rojane de bi kar anîne.
Gotara tevahî bixwîninZimanên Îranî yên cîran ku pir caran bi Kurdî re tên tevlihevkirin
Ev ziman bi rêya malbata berfirehtir a Îranî bi Kurdî ve girêdayî ne, lê divê wek devokên Kurdî neyên lîstekirin, ji bilî dema ku behsa têkilî, cografya an dîroka hevpar tê kirin.
Lûrî / Lorî
Komeke zimanî ya Îranîya Rojavayî ya cîran ku li rojavayê Îranê tê axaftin. Ew bi Kurdî re xizm e, lê divê wek Kurdî bi wateya teng a zimanî neyê binavkirin.
Gotara tevahî bixwîninBextiyarî
Cureyeke zimanî ya Îranîya Başûrê Rojava ku bi gelê Bextiyarî ve girêdayî ye. Ew li nêzîkî Lûrî/Farisî cih digire, ne li nêzîkî Kurdî bi wateya teng a zimanî.
Gotara tevahî bixwîninBelûçî
Zimanekî Îranî yê bakurê rojava bi xizmayetiyeke dûr bi Kurdî re, lê devokeke Kurdî nîne.
Gotara tevahî bixwîninFarisî
Zimanekî Îranî yê başûrê rojava. Farisî bi rêya edebiyat, rêveberî û dîroka dewletê bandoreke mezin li Kurdî kiriye, lê ew Kurdî nîne.
Gotara tevahî bixwîninTalişî
Zimanekî Îranî yê bakurê rojava yê herêma Xezera. Ew di nav malbata Îranî de xizm e, lê Kurdî nîne.
Gotara tevahî bixwînin