گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
بەهمەن قوبادی (لەدایکبووی 1969)، فیلمسازی کوردی ئێرانی، کاتێک بۆ مەستیی ئەسپەکان (2000)ی دروست کرد؛ یەکەم فیلم بە زمانی کوردی کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ستایش کرا، و بوو بە دەنگی پێشەنگی سینەمای کوردی لە سەرانسەری جیهاندا.
وتارەکە بخوێنەوە یڵماز ئەردۆغان (لەدایکبووی 1967)، ئەکتەر و دەرهێنەر و شانۆنووسی کوردی تورکیا و خەڵکی ئادیامان، فیلمە خۆشەویستەکەی ڤیزۆنتێلەی دروست کرد و یەکێکە لە ستایشکراوترین کەسایەتییە کولتوورییە فرەبەهرەکانی تورکیا.
وتارەکە بخوێنەوە هولیا ئەڤشار (لەدایکبووی 1963)، ئەکتەر و گۆرانیبێژی کوردی تورکیا و خەڵکی ئەدیرنە، یەکێکە لە گەورەترین ئەستێرەکانی کەرتی کات بەسەربردنی تورکیا؛ هێمایەکی چەند دەیەیی سینەما و موزیکی پۆپ و تەلەڤیزیۆنی تورکی.
وتارەکە بخوێنەوە سەیران ئاتەش (لەدایکبووی 1963)، پارێزەر و چالاکوانی کوردی ئەڵمانی لە بواری مافەکانی ژناندا، لە 2017 مزگەوتی ئیبن ڕوشد–گۆتەی لە بەرلین دامەزراند؛ مزگەوتێکی لیبڕاڵ کە بەبێ ڕەچاوکردنی ڕەگەز یان ئاراستەی سێکسی پێشوازی لە هەموو موسڵمانێک دەکات.
وتارەکە بخوێنەوە کەیهان کەڵهوڕ (لەدایکبووی 1963)، مامۆستای کوردی ئێرانیی کەمانچە، یەکێکە لە گەورەترین موزیکژەنە زیندووەکانی جیهان؛ هونەرمەندێک کە بۆ خەڵاتی گرامی پاڵێوراوە و موزیکی کلاسیکیی کوردی و فارسیی گەیاندووەتە جەماوەرێکی جیهانی.
وتارەکە بخوێنەوە ئیبراهیم تاتلیسەس (لەدایکبووی 1952)، گۆرانیبێژی کوردی تورکیا و خەڵکی ئورفا، یەکێک لە گەورەترین ئەستێرەکانی پۆپ لە هەموو مێژووی تورکیادایە؛ دیاردەیەک کە بە پشتبەستن بە خۆی گەیشتە لوتکە و بە شێوازی عەرەبێسک هەست و تامی موزیکیی کوردیی گەیاندە دەیان ملیۆن گوێگر.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد کایا (1957-2000)، موزیکژەنی ڕۆکی کوردی تورکیا و خەڵکی مەلاتیا، یەکێک لە گەورەترین گۆرانیبێژانی تورکیا بوو؛ دوای ڕاگەیاندنی ئەوەی بە کوردی گۆرانی دەڵێت، ناچار کرا بچێتە تاراوگە و تەنها چەند مانگێک دواتر لە پاریس کۆچی دوایی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە شڤان پەروەر (لەدایکبووی 1955)، گۆرانیبێژی کوردی خەڵکی ئورفا، خۆشەویستترین موزیکژەنی کوردی زیندووە؛ «دەنگی کوردستان» کە گۆرانییە فۆلکلۆری و نەتەوەخوازییەکانی لە ماوەی پەنجا ساڵ تاراوگەدا ناسنامەی کوردیان بە زیندوویی هێشتووەتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە مەحمەد ئوزون (1953-2007)، ڕۆماننووسی کوردی خەڵکی سیوەرەک، ڕۆمانی گەورەی لە تاراوگەی سوید بە کوردیی کرمانجی نووسی؛ پێشەنگی چیرۆکنووسیی پەخشانی کوردی بوو و گەیاندییە خوێنەرانی نێودەوڵەتی.
وتارەکە بخوێنەوە هۆشیار زێباری، سیاسەتمەدار و دیپلۆماتی کوردی پارتی دیموکراتی کوردستان، بۆ زیاتر لە دەیەیەک (2003-2014) وەزیری دەرەوەی عێراق بوو؛ خاوەن درێژترین ماوەی خزمەت لەم پۆستەدا لە مێژووی عێراق و ڕووخساری عێراقی دوای سەددام بۆ جیهان.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد عارف (1927-1991)، شاعیری کوردی تورکیای خەڵکی دیاربەکر، Hasretinden Prangalar Eskittimی نووسی؛ یەکێک لە ناسراوترین کۆمەڵە شیعرەکانی ئەدەبی تورکی کە ڕەنجی کورد لەگەڵ مرۆڤخوازیی چەپخوازانە تێکەڵ دەکات.
وتارەکە بخوێنەوە محەممەد ساڵح دیلان شاعیرێکی کوردی سۆرانی بوو کە لە ساڵی 1927دا لەدایک بوو. ئەو لە ناوەڕاستی سەدەی 20دا بەشداریی لە نەریتی ئەدەبیی کوردستانی عێراقدا کرد و نوێنەرایەتیی نەوەیەکی کرد کە ئەدەبی کلاسیکی سۆرانیی بە کاریگەریی نوێگەریی عەبدوڵڵا گۆرانەوە بەستەوە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیدریس بارزانی (1944-1987)، کوڕی مستەفا بارزانی و برای مەسعوود بارزانی، دوای مردنی باوکیان لەگەڵ مەسعوود سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستانی (KDP) کرد و داڕێژەری سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستانی نوێ بوو.
وتارەکە بخوێنەوە مەهدی زانا (لەدایکبووی 1940)، سەرۆکی کوردی شارەوانیی دیاربەکر، بۆ چەندین ساڵ لە لایەن دەوڵەتی تورکیاوە بەهۆی داکۆکیکردنی لە مافەکانی کورد زیندانی کرا و بوو بە هێمایەکی نێودەوڵەتیی زیندانییە سیاسییە کوردەکان.
وتارەکە بخوێنەوە مەحموود عوسمان (لەدایکبووی 1938)، سیاسەتمەدارێکی کوردی عێراق، یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین دەنگە سەربەخۆکانی سیاسەتی کوردی؛ کەسایەتییەکی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK) کە بوو بە لێکدەرەوەیەکی سەربەخۆ و ڕێزلێگیراو.
وتارەکە بخوێنەوە فوئاد مەعسووم (لەدایکبووی 1938)، سیاسەتمەدارێکی کورد و ئەندامی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK)، لە 2014 تا 2018 سەرۆککۆماری عێراق بوو؛ دووەم کەسی کورد کە بەرزترین پێگەی دەوڵەتی عێراقی گرتە دەست.
وتارەکە بخوێنەوە یڵماز گونەی (1937-1984)، ئەکتەر و فیلمسازی کوردی تورکیا، لە زیندانەوە دەرهێنانی «یۆڵ»ی (1982) کرد؛ پالمی زێڕینی لە کان بردەوە و بوو بە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتیی کورد لە سینەمای جیهانیدا.
وتارەکە بخوێنەوە محەممەد سەعید ڕەمەزان ئەلبووتی (1929-2013)، بە بنەچە کورد لە ناوچەی بۆتان، ڕێزلێگیراوترین زانای ئیسلامیی سوننەی سووریا بوو؛ نووسەری «فیقهی سیرە»، کە لە تەقینەوەی مزگەوتێک لە دیمەشق لە 2013 کوژرا.
وتارەکە بخوێنەوە تورگوت ئۆزاڵ (1927-1993)، بە بنەچە کورد، سەرۆکوەزیران و سەرۆککۆماری تورکیا بوو. بە ئازادکردنی ئابووری، ئابوورییەکەی گۆڕی و یەکەم گفتوگۆی ئاشکرای لەسەر مافەکانی کورد لە مێژووی تورکیادا دەست پێ کرد.
وتارەکە بخوێنەوە شێرکۆ بێکەس (1940-2013)، شاعیرێکی کورد لە سلێمانی، زیاتر لە 30 کۆمەڵەی بڵاو کردەوە و وەک گەورەترین شاعیری کورد لە کۆتایی سەدەی 20دا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ دەنگی زاڵی شیعری سۆرانی.
وتارەکە بخوێنەوە شەرەفەدین ئەلچی (1938-2012)، سیاسەتمەدارێکی کوردی تورکیا لە جزیرە، لە 1979 وەک وەزیری حکومەت بە ئاشکرا ڕایگەیاند 'من کوردم'؛ ئازایانەترین کردەوەی خۆناسێناندنی کوردی لە مێژووی سیاسیی تورکیادا.
وتارەکە بخوێنەوە سادقی شەرەفکەندی (1938–1992)، سکرتێری گشتیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، لە 1992 لە چێشتخانەی میکۆنۆسی بەرلین لەلایەن دەستەکانی ئێرانەوە تیرۆر کرا. ئەم ڕووداوە بووە هۆی حوکمێکی مێژوویی دادگای ئەڵمانیا دەربارەی تیرۆری دەوڵەتیی ئێران.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد موفتیزادە (1933-1993) زانایەکی ئیسلامیی کوردی سوننە لە سنە بوو. بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی دامەزراند، پشتگیریی شۆڕشی 1979ی کرد و دواتر بۆ 10 ساڵ لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە زیندانی کرا.
وتارەکە بخوێنەوە نادر نادیڕۆڤ (1932-2021) زانایەکی کوردی سەردەمی سۆڤیەت و دوای سۆڤیەت بوو کە نەریتی لێکۆڵینەوە زانستییە زمانەوانی و ئەدەبییە کوردییەکانی لە قەفقازدا بەردەوام کرد و سەردەمی سۆڤیەت و سەردەمی نوێی لێکۆڵینەوە کوردییەکانی پێکەوە بەستەوە.
وتارەکە بخوێنەوە