ئەییووبییەکانی حەسەنکێف کێ بوون؟
ئەییووبییەکانی حەسەنکێف دوا لقی ماوەی بنەماڵەی حوکمڕانی کوردیی ئەییووبی بوون کە سەلاحەدین دامەزراندبووی. لە قەڵا بەهێزەکەیان لە حەسەنکێف (حسنی کەیفا)، شارۆچکەیەکی قەڵابەندی کۆن لەسەر ڕووباری دیجلە لەو شوێنەی ئەمڕۆ باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیایە، ئەم لقە لاوەکییە لە 1232ەوە تا سەرەتای سەدەی شانزەهەم حوکمی میرنشینێکی بچووک، بەڵام بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بەردەوامی کرد؛ زیاتر لە دوو سەدە و نیو دوای سوڵتاننشینە گەورە ئەییووبییەکانی میسر و سووریا مایەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەییووبییەکانی حەسەنکێف لقێکی لاوەکیی بنەماڵەی حوکمڕانی کوردیی ئەییووبیی سەلاحەدین بوون.
• لە حەسەنکێف (حسنی کەیفا) حوکمیان دەکرد؛ شارۆچکەیەکی قەڵابەند لەسەر دیجلە لە پارێزگای باتمانی ئەمڕۆ، لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
• سوڵتانی ئەییووبی، ئەلکامل، لە 1232دا حسنی کەیفای لە ئەرتوقییەکان سەند و میرنشینەکەی دامەزراند.
• دوای ئەوەی ئیمپراتۆریەتە سەرەکییەکەی ئەییووبی لە مێژە ڕووخابوو، ئەم میرنشینە وەک ملکەچی مەغۆلەکان و پاشان ئاق‌قۆیونلوو مایەوە.
• لە هەر شوێنێکدا دوا بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی بوو و تا سەرەتای سەدەی شانزەهەم بەردەوام بوو (بەروارەکەی بە زۆری نزیکەی 1524 دیاری دەکرێت).
زانیارییە کورتەکان
ناو: ئەییووبییەکانی حەسەنکێف (حسنی کەیفا)
جۆر: میرنشینێکی کوردی؛ لقێکی لاوەکیی بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی
ناوەند: حەسەنکێف (حسنی کەیفا)، لەسەر دیجلە، پارێزگای باتمانی ئەمڕۆ، تورکیا
دامەزراندن: 1232 (داگیرکردن لەلایەن ئەییووبییەکانەوە و سەندنەوە لە ئەرتوقییەکان)
کۆتایی: سەرەتای سەدەی 16 (بەروارەکە بە زۆری نزیکەی 1524 دیاری دەکرێت)
بنەماڵەی سەرەکی: ئەییووبییەکان، کە سەلاحەدین (کورد) دامەزراندبوونی
دەسەڵاتە باڵادەستەکان: سەربەخۆ، پاشان باڵادەستیی مەغۆلە ئیلخانییەکان و ئاق‌قۆیونلوو
تایبەتمەندی: دوا بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبیی ماوە
ناسراوە بە: پردی حەسەنکێف، شاری ئەشکەوتەکان و شوێنە مێژووییەکانی دیجلە (لە 2020دا بەشی زۆریان بەهۆی بەنداوی ئیلیسووەوە چوونە ژێر ئاو)
ناوەڕۆک
ئەییووبییەکانی حەسەنکێف کێ بوون؟
داگیرکردن لەلایەن ئەییووبییەکانەوە (1232)
لقێکی لاوەکیی بنەماڵەی سەلاحەدین
مانەوە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکە
لە ژێر دەسەڵاتی ئاق‌قۆیونلوودا
حەسەنکێفی ئەمڕۆ: بەنداوی ئیلیسوو
حوکمڕانان و کەسایەتییە سەرەکییەکان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
حسنی کەیفا: قەڵاکەی سەر دیجلە
حەسەنکێف، کە لە عەرەبیی سەدەکانی ناوەڕاستدا بە حسنی کەیفا ناسراوە، یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی جیهان کە بە بەردەوامی خەڵکی تێدا نیشتەجێ بووە. لە پێچێکی بەرچاوی دیجلەدا هەڵکەوتووە، لەو شوێنەی ئەمڕۆ پارێزگای باتمانە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا. قەڵایەکی بەردینی بەرز بەسەر ڕووبارەکەدا سەری هەڵداوە، بە هەزاران ئەشکەوتی دەستکرد کون‌کون کراوە و بۆ هەزارەها ساڵ ئەو شوێنە کۆنترۆڵی پەڕینەوەیەکی گرنگی دیجلەی لە نێوان دیاربەکر و جەزیرەدا کردووە.
پێش ئەییووبییەکان، حسنی کەیفا ناوەندێکی ئەرتوقییەکان بوو؛ بنەماڵەی حوکمڕانی تورکمان کە لە سەدەی دوازدەهەمدا بەشی زۆری ناوچەی دیاربەکری بەڕێوە دەبرد. ئەرتوقییەکان بوون کە پردە گەورەکەیان بەسەر دیجلەدا لە حەسەنکێف دروست کرد؛ لە سەردەمی خۆیدا یەکێک بوو لە گەورەترین پردە بەردینەکانی جیهان و پایە گەورە و وێرانەکانی تا سەردەمی نوێ هەر لە جێی خۆیاندا بوون. ئەو شارۆچکەیەی ئەییووبییەکان دواتر وەریان دەگرت، پێشتر کۆن، دەوڵەمەند و لە ڕووی ستراتیژییەوە نرخ‌هەڵنەگر بوو.
داگیرکردن لەلایەن ئەییووبییەکانەوە (1232)
لە 1232دا، سوڵتانی ئەییووبی ئەلکامل محەمەد، کە برازا یان خوشکەزای سەلاحەدین و کوڕی ئەلعادلی یەکەم بوو، حسنی کەیفای لە ئەرتوقییەکان سەندەوە و خستییە ناو ئیمپراتۆریەتی ئەییووبی. بە داگیرکردنەکە، قەڵاکە زیاد کرا بۆ کۆمەڵە دەسەڵاتە ئەییووبییانەی کە پێشتر لە سەرتاسەری جەزیرە و ناوچەی دیاربەکردا دامەزرابوون.
پاشان حسنی کەیفا بوو بە ناوەندی لقێکی بنەماڵەی ئەییووبی، کە وەک میرنشینی خۆیان گرتبوویان. هیچ کەسێک لەوانەی بەشداریی داگیرکردنەکەیان کردبوو نەیدەتوانی پێشبینی بکات ئەم قەڵا دوورەدەستەی دیجلە لە کۆتاییدا دوای هەموو دەسەڵاتەکانی دیکەی ئەییووبی بمێنێتەوە و بنەماڵەی سەلاحەدین بگەیەنێتە سەدەی شانزەهەم.
لقێکی لاوەکیی بنەماڵەی سەلاحەدین
ئیمپراتۆریەتی ئەییووبی زیاتر یەکێتییەکی بنەماڵەیی بوو تا دەوڵەتێکی ناوەندگەرا؛ لقەکانی بنەماڵەی سەلاحەدین حوکمی میسر، دیمەشق، حەلەب، حەما، حومس و زنجیرەیەک دەسەڵاتیان لە سەرتاسەری جەزیرەدا دەکرد. بە تایبەتی لە ناوچەی دیاربەکردا میرە ئەییووبییەکان زۆر بوون؛ لەوانە ئەڵئەوحەد ئەییووب، ئەڵئەشرەف موسا و ئەلموزەففەر غازیی مەیافارقین.
بنەماڵەی حوکمڕانی حسنی کەیفا سەر بە ئەم جیهانە ئەییووبییەی جەزیرە بوو. وەک خزمەکانیان، بە ڕەچەڵەک کورد بوون؛ نەوەی بنەماڵەی ئەییووب و شیرکۆ کە سەلاحەدین گەیاندبوویە شکۆی ئیمپراتۆریەت. وەک میراتی بنەماڵەیی حوکمی میرنشینە شاخاوی و ڕووبارییەکەیان دەکرد. ڕەچەڵەکی وردی لقی حسنی کەیفا و زنجیرەی تەواوی میرەکانی لە سەرچاوە جیاوازەکاندا بە شێوەیەکی یەکگرتوو تۆمار نەکراون و پێویستە بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ڕەچەڵەکە وردەکان بکرێت.
مانەوە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکە
ناوەڕاستی سەدەی سێزدەهەم ئیمپراتۆریەتی ئەییووبیی لەناو برد. لە 1250دا مەملووکەکان دەسەڵاتیان لە میسر گرت و لە 1260دا مەغۆلەکان بە سووریادا هەڵیانکوتا و سوڵتاننشینی ئەییووبیی دیمەشقیان لەناو برد. چیرۆکە گەورەکەی ڕووخانی ئەم بنەماڵەیە لە گێڕانەوەکەماندا دەربارەی شەڕە دواترەکانی ئەییووبی هاتووە. بەڵام لە ناو ئەم کارەساتەدا، میرنشینە بچووکی ئەییووبیی حسنی کەیفا مایەوە.
لە بەرزاییەکانی دیجلەدا کە دەکرا بەرگرییان لێ بکرێت، دوور لە ناوەندەکانی دەسەڵاتی مەملووک و مەغۆل، ئەییووبییەکانی حسنی کەیفا بە ملکەچبوون بۆ هەر هێزێک کە ناوچەکەی کۆنترۆڵ دەکرد بەردەوام بوون. باڵادەستیی مەغۆلە ئیلخانییەکان و جێنشینەکانیانیان قبووڵ کرد، باجی ملکەچییان دەدا و لەگەڵ ئاراستە سیاسییەکان دەگونجان، لە هەمان کاتدا حوکمڕانییە میراتییەکەیان دەپاراست. توانای تایبەتی ئەم بنەماڵەیە بوو بە مانەوە، نەک شکۆ.
لە ژێر دەسەڵاتی ئاق‌قۆیونلوودا
تا سەدەی پانزەهەم، هێزی باڵادەستی ناوچەکە ئاق‌قۆیونلوو بوو؛ یەکێتییەکی تورکمان کە لە ناوەندەکەی لە دیاربەکرەوە بەشی زۆری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ، جەزیرە و ڕۆژئاوای ئێرانی بەڕێوە دەبرد. ئەییووبییەکانی حەسەنکێف وەک خاوەندەسەڵاتانی ناوخۆ لە ژێر باڵادەستیی ئاق‌قۆیونلوودا بەردەوام بوون و میرنشینە بچووکەکەیان لە سێبەری دەوڵەتێکی تورکمانیی زۆر گەورەتردا مایەوە.
شوێنێکی مێژوویی سەرنجڕاکێشی ئەم سەردەمە هێشتا ماوەتەوە؛ گۆڕی زەینەل بەگ، مەزارێکی لوولەیی بە کاشیی شینی فیرووزەیی، کە بۆ کوڕێکی حوکمڕانی ئاق‌قۆیونلوو، ئوزون حەسەن، دروست کراوە. بیرخەرەوەی ئەوەیە حەسەنکێف چەند بە تەواوی لەگەڵ دەسەڵاتە تورکمانە باڵادەستەکەیدا تێکەڵ ببوو، لە هەمان کاتدا بنەماڵەی ئەییووبی هەر مانەوەی دەپاراست.
کۆتایی دوا ئەییووبییەکان
کۆتاییەکە لەگەڵ ململانێ گەورەکەی سەدەی شانزەهەمی عوسمانی و سەفەوی بۆ باڵادەستی بەسەر خاکە کوردییەکاندا هات. لە ئاژاوەکانی دوای سەرکەوتنی عوسمانی لە چاڵدێران لە 1514 و پاشان خستنەژێردەسەڵاتی عوسمانیی ناوچەی دیاربەکردا، میرنشینە کۆنەکەی حەسەنکێف لە کۆتاییدا لەناو برا.
ڕووخانی ئەییووبییەکانی حسنی کەیفا، کە بەروارەکەی بە زۆری نزیکەی 1524 دیاری دەکرێت، کۆتایی بە بەشێکی سەرنجڕاکێشی مێژوو هێنا؛ دوا بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی بوو کە لەناو چوو، نزیکەی سێ سەدە و نیو دوای ئەوەی سەلاحەدین بنەماڵەکەی دامەزراند و زیاتر لە 250 ساڵ دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتە سەرەکییەکە. پاشان حەسەنکێف ژیانی خۆی وەک شارۆچکەیەکی عوسمانی بەردەوام کرد.
شوێنە مێژووییەکانی حەسەنکێف
حوکمڕانیی چەندین سەدەی ئەرتوقی، ئەییووبی، ئاق‌قۆیونلوو و عوسمانی حەسەنکێفی کرد بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین دیمەنە شارستانییە مێژووییەکانی ناوچەکە. گەنجینەکانی بریتی بوون لە پایە زەبەلاحەکانی پردی دیجلەی سەدەکانی ناوەڕاست، قەڵا بەردینەکە و شارە فراوانەکەی ئەشکەوتەکان، مزگەوتەکانی کەناری ڕووبار وەک مزگەوتی ئەلڕزق، گۆڕەکانی سەدەکانی ناوەڕاست لەوانە مەزارە کاشیپۆشەکەی زەینەل بەگ، و پاشماوەی کۆشکەکان کە لە هەڵدێرەکاندا هەڵکۆڵرابوون و لەسەریان دروست کرابوون.
ئەم شوێنە مێژووییانە بەیەکەوە مێژوویەکی چین‌لەسەرچینیان تۆمار دەکرد کە بۆ هەزارەها ساڵ پێشتر دەگەڕایەوە؛ ڕۆمانی، بیزەنتی، ئەرتوقی، ئەییووبی، ئاق‌قۆیونلوو و عوسمانی. ئەمە حەسەنکێفی کردبوو بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەکانی میرات لە سەرتاسەری کوردستان و ئەنادۆڵ.
حەسەنکێفی ئەمڕۆ: بەنداوی ئیلیسوو
لە کۆتاییەکی تراژیدیی سەردەمی نوێدا، بەشی زۆری حەسەنکێفی مێژوویی بە ئەنقەست خرایە ژێر ئاو. بەنداوی ئیلیسوو، کە لە بەشی خوارەوەی دیجلە دروست کرا، دەریاچەیەکی بەنداوی پێک هێنا کە بە بەرزبوونەوەی ئاو لە 2019–2020دا شارۆچکە کۆنەکە و بەشە گەورەکانی دیمەنە شوێنەوارییەکەی نوقم کرد. خستنەژێرئاوەکە بۆ ساڵان بابەتی ناڕەزایی نێودەوڵەتی و تانەی یاسایی بوو.
چەند شوێنێک لە بەناوبانگترین شوێنە مێژووییەکان، لەوانە گۆڕی زەینەل بەگ و مزگەوتی ئەلڕزق، بە جەستەی خۆیانەوە هەڵگیران و بە ئامێری گواستنەوەی زەبەلاح گوازرانەوە بۆ پارکێکی کەلتووریی نوێ لە زەوییەکی بەرزتر، لە کاتێکدا شاری ئەشکەوتەکان و زۆر شتی دیکە لە ژێر دەریاچەکەدا ون بوون. بەم شێوەیە، لە سەردەمی ئێمەدا ناوەندی دوا بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی بە زۆری چووە ژێر ئاو؛ خەسارێک کە زۆر لە سنوورەکانی کوردستانیش ئەوبەرتر خەڵک شینی بۆ گێڕا.
هێڵی کات
سەدەی 12 — حسنی کەیفا لە ژێر دەسەڵاتی ئەرتوقییەکاندا گەشە دەکات؛ ئەوان پردە گەورەکەی دیجلە دروست دەکەن. 1232 — سوڵتانی ئەییووبی ئەلکامل حسنی کەیفا لە ئەرتوقییەکان دەسەنێت و میرنشینە ئەییووبییەکە دادەمەزرێنێت. 1250 — مەملووکەکان ئەییووبییەکان لە میسر دەڕووخێنن. 1260 — مەغۆلەکان سوڵتاننشینی ئەییووبیی سووریا لەناو دەبەن؛ حسنی کەیفا وەک ملکەچێکی دوورەدەست دەمێنێتەوە. سەدەی 15 — ئەییووبییەکانی حەسەنکێف لە ژێر باڵادەستیی ئاق‌قۆیونلوودا حوکم دەکەن؛ گۆڕی زەینەل بەگ دروست دەکرێت. 1514 — سەرکەوتنی عوسمانی لە چاڵدێران خاکە کوردییەکان دووبارە ڕێک دەخاتەوە. نزیکەی 1524 — میرنشینەکە لەناو دەبرێت؛ دوا بنەماڵەی ئەییووبییە کە دەڕووخێت و حەسەنکێف دەبێتە شارۆچکەیەکی عوسمانی. 2019–2020 — دەریاچەی بەنداوی ئیلیسوو حەسەنکێفی مێژوویی دەخاتە ژێر ئاو؛ شوێنە مێژووییە سەرەکییەکان دەگوازرێنەوە.
حوکمڕانان و کەسایەتییە سەرەکییەکان
ئەو کەسایەتییەی پەیوەندییەکەی بە دامەزراندنی میرنشینەکەوە زیاتر پشتڕاست کراوەتەوە، سوڵتانی ئەییووبی ئەلکامل محەمەدە، کە لە 1232دا حسنی کەیفای داگیر کرد. دواتر زنجیرەیەکی میراتی لە میرە ئەییووبییەکان بۆ نزیکەی سێ سەدە حوکمی شارۆچکەکەیان کرد، بەڵام زنجیرەی تەواوی جێنشینی و بەروارەکانی حوکمڕانیی ئەم حوکمڕانە ناوخۆییانە لە سەرچاوە بەردەستەکاندا بە تەواوی نەپارێزراون. خوێنەران پێویستە بە وریاییەکی گونجاوەوە مامەڵە لەگەڵ لیستە وردەکانی میرە ئەییووبییەکانی حسنی کەیفا بکەن؛ ئەوەی دڵنیایە ئەوەیە کە بنەماڵەکە نەوە دوای نەوە تا سەرەتای سەدەی شانزەهەم بەردەوام بوو.
مشتومڕەکان و خاڵە نادیارەکان
دوو بوار پێویستیان بە وریایی هەیە. یەکەم، مێژووی ناوخۆیی میرنشینەکە، واتە ناو و ڕیزبەندی و بەروارەکانی میرەکانی لە ماوەی نزیکەی 300 ساڵدا، تەنها بەشێکی لێ بە بەڵگە تۆمار کراوە؛ زۆر کەمتر لە مێژووی دەربارە گەورە ئەییووبییەکانی میسر و سووریا. دووەم، بەرواری وردی کۆتایی بنەماڵەکە لە سەرچاوەکاندا بە شێوەی جیاواز هاتووە؛ بەرواری نزیکەی 1524، لە ناو ململانێی عوسمانی و سەفەوی بۆ ناوچەکەدا، زۆرترین جار دەگوێزرێتەوە، بەڵام پرۆسەی خستنەناو دەسەڵاتی نوێ بە هێواشی بوو.
جێگەی لە مێژووی کورددا
ئەییووبییەکانی حەسەنکێف وەک دوا پاشماوەی زیندووی گەورەترین بنەماڵەی حوکمڕانی کوردیی جیهانی سەدەکانی ناوەڕاست، جێگەیەکی تایبەتیان لە مێژووی کورددا هەیە. ئەم ئیمپراتۆریەتە ئەییووبییەی سەلاحەدین جارێک لە یەمەنەوە تا جەزیرە درێژ ببووەوە؛ لە حسنی کەیفا، پارچەیەکی ئەو ئیمپراتۆریەتە و بنەماڵە کوردییە حوکمڕانەکەی تا سەردەمی عوسمانی و سەفەوی مایەوە.
چیرۆکیان هەروەها نموونەیەکی پەندئامێزە لەوەی دەسەڵاتی کورد چۆن لە شاخەکاندا بەردەوام بوو؛ لە ڕێگەی مانەوەی ئارام و بەردەوامی میرنشینێکی قەڵابەند کە دوای جەنگاوەرەکانی شەڕە خاچییەکان، مەغۆلەکان، مەملووکەکان و یەکێتییە تورکمانییەکانیش مایەوە، نەک لە ڕێگەی شکۆی پایتەختە گەورەکان. ئەوەی ناوەندی دوا ئەییووبییەکان لە سەدەی بیست‌ویەکەمدا لە ژێر دەریاچەیەکی بەنداو ون بێت، کۆتاییەکی بە تایبەتی دڵتەزێن بە مێژووە درێژەکەیان دەبەخشێت.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
لە Kurdish-History.com مێژووی پەیوەندیدار بخوێنەوە: بابەتی ئیمپراتۆریەتی ئەییووبیی سەلاحەدین، خودی سەلاحەدین، ئەلعادلی یەکەم، میرە ئەییووبییەکانی جەزیرە ئەڵئەوحەد ئەییووب و ئەلموزەففەر غازی، و بابەتی شەڕە دواترەکانی ئەییووبی.
پرسیارە باوەکان
ئایا ئەییووبییەکانی حەسەنکێف کورد بوون؟
بەڵێ. لقێکی بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی بوون کە سەلاحەدین دامەزراندبووی و بنەماڵەکەی کورد بوون. وەک بەشەکانی دیکەی بنەماڵەی ئەییووبی، بنەماڵەی حوکمڕانی حەسەنکێف بە ڕەچەڵەک کورد بوو.
حەسەنکێف لە کوێیە؟
حەسەنکێف (حسنی کەیفای سەدەکانی ناوەڕاست) لەسەر دیجلە، لە پارێزگای باتمانی ئەمڕۆ لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە نێوان دیاربەکر و جەزیرەدا هەڵکەوتووە. بەشی زۆری شارۆچکە مێژووییەکە لە 2019–2020دا بە دەریاچەی بەنداوی ئیلیسوو خرایە ژێر ئاو.
بۆچی ئەییووبییەکانی حەسەنکێف گرنگ بوون؟
دوا بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبیی ماوە بوون. لە کاتێکدا سوڵتاننشینە گەورە ئەییووبییەکانی میسر و سووریا لە 1250 و 1260دا ڕووخان، لقی حەسەنکێف تا سەرەتای سەدەی شانزەهەم بەردەوام بوو؛ بنەماڵەی سەلاحەدینی زۆر دوای کۆتایی ژیانی ئەو ئیمپراتۆریەتەی کە دامەزراندبووی پاراست.
میرنشینەکە کەی دەستی پێ کرد و کەی کۆتایی هات؟
لە 1232دا دەستی پێ کرد، کاتێک سوڵتانی ئەییووبی ئەلکامل حسنی کەیفای لە ئەرتوقییەکان سەند، و لە سەرەتای سەدەی شانزەهەمدا کۆتایی هات؛ بەروارەکە بە زۆری نزیکەی 1524 دیاری دەکرێت، لە ناو ململانێی عوسمانی و سەفەوی بۆ خاکە کوردییەکاندا.
چی بەسەر شوێنە مێژووییەکانی حەسەنکێفدا هات؟
حەسەنکێفی مێژوویی شوێنی مێژوویی زۆری تێدا بوو، لەوانە پردێکی گەورەی دیجلە لە سەدەکانی ناوەڕاست، شاری ئەشکەوتەکان، مزگەوت و گۆڕەکان. کاتێک دەریاچەی بەنداوی ئیلیسوو نزیکەی 2020 شارۆچکەکەی خستە ژێر ئاو، چەند شوێنێکی مێژوویی سەرەکی، وەک گۆڕی زەینەل بەگ، گوازرانەوە بۆ زەوییەکی بەرزتر، لە کاتێکدا بەشی زۆری شوێنەکانی دیکە نوقم بوون.
پەیوەندییان بە سەلاحەدینەوە چییە؟
لقەکە ئەوکات دامەزرا کە ئەلکامل، برازا یان خوشکەزای سەلاحەدین و کوڕی ئەلعادلی یەکەم، لە 1232دا حسنی کەیفای داگیر کرد. کەواتە میرەکانی حەسەنکێف بەشێک بوون لە بنەماڵە فراوانترەکەی ئەییووبی کە نەوەی خزمەکانی سەلاحەدین بوون.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ڕ. ستیڤن هەمفریز، From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260 (SUNY Press, 1977)؛ بەرهەمێک دەربارەی ئەییووبییەکانی دیمەشق، لە سەلاحەدینەوە تا مەغۆلەکان.
Encyclopaedia of Islam (ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام)، وتارەکانی دەربارەی «حسنی کەیفا» و بنەماڵەی حوکمڕانی ئەییووبی.
ڕاپۆرت و بەڵگەنامەکانی سەردەم دەربارەی بەنداوی ئیلیسوو و خستنەژێرئاوی حەسەنکێف (2019–2020).
Kurdish-History.com — خوێندنەوەی پەیوەندیدار دەربارەی ئیمپراتۆریەتی ئەییووبیی سەلاحەدین و شەڕە دواترەکانی ئەییووبی.