گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «هونەر و کولتووری کوردی».
460 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ساوەر (ساوار) ناوە کوردییەکەی گەنمی پێشتر کوڵێنراو و وردکراوە کە لە جیهاندا بە بوڵگور ناسراوە. دانەوێڵەی بنەڕەتیی جوتیارانی کورد بۆ 4,500 ساڵ، کە بە هاوەنی جوڕن و ئاشی دەستار دروست دەکرێت و بنەمای چیگ کۆفتە و کوتلک و کەشکەیە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆرتو ئاشی شۆربایەکی ترشی زستانیی کوردییە لە گەڵای خەمیرکراوی شەلغەم، گەنمی وردکراو و گۆشتی ئێسکدار. بەشێکە لە ڕۆژژمێری کوردیی پاراستنی خۆراک؛ گرتنی سەوزەی وەرزێک بۆ مانەوە لە وەرزێکی دیکەدا.
وتارەکە بخوێنەوەکەشکە شۆلەیەکی کوردیی ساوەر و ماستی ترشە کە بە کەرەی تواوە پێشکەش دەکرێت. ناوەکەی لەگەڵ «کەشکەک» هاوبەشە، خواردنێکی تورکی کە لە ساڵی 2011ەوە لە لیستی میراتی یونسکۆدایە؛ بەڵام وەشانە ڕۆژانە کوردییەکە نادیارە.
وتارەکە بخوێنەوەکەپاری بەری کێویی کوردییە کە لە سرکەدا دەکرێتە ترشی. کۆکردنەوەی گیای کێویی بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانی تورکیا و نائارامیی سیاسییەوە لە مەترسیدایە. ترشیی ناو شووشەکە بەڵگەی ئەوەیە کە کەسێک بە شاخێکدا هەڵگەڕاوە و بە زیندوویی گەڕاوەتەوە بۆ ماڵەوە.
وتارەکە بخوێنەوەکەنگەرلی پڵاو خواردنێکی کوردیی بەهارە لە برنج لەگەڵ پەلەکانی کەنگەری کێویی (گوندیلیا). گیایەکە بەهۆی کۆکردنەوەی لەڕادەبەدەر لە کوردستان ڕووبەڕووی لەناوچوونە. خواردنێک کە ڕەنگە نەمێنێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەقەیماخ کرێمی ئەستوورکراوەی شیری کوردییە کە لە شیری بزنی شاخاوی دروست دەکرێت. لە هەموو نانی بەیانییەکی کوردیدا لەگەڵ هەنگوین و نانی تەخت پێشکەش دەکرێت. دوازدەهەمین بەرهەمی زنجیرە شیرییە کوردییەکە؛ دوازدە بەرهەم لە یەک مەڕوماڵات.
وتارەکە بخوێنەوەنانی هەورامی نانێکی کوردیی وەک کاغەز باریکە لە هەورامانەوە؛ دیمەنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆ بە نیشتەجێبوونی کورد لە 3000ی پێش زایینەوە. 700 نان بە هەر گوونییەک ئارد. زیندووبوونەوەیەکی هاوچەرخ بۆ تەندروستی بەخۆیەوە دەبینێت.
وتارەکە بخوێنەوەنۆکاو ئاوی نۆکی کوردییە کە لە بازاڕە زستانییەکان دەفرۆشرێت. نۆک بە کوردی واتە نۆک. هەرزانترین ژەمی گەرم لە کوردستان؛ نۆکی زێڕین لە ئاوی زەردەچەوەدا، کە لە بەرامبەر سەرما بە هەردوو دەست هەڵدەگیرێت.
وتارەکە بخوێنەوەنیسکێنە ناوی کوردیی شۆربای نیسکی سوورە. بلۆگنووسێکی خواردن لە ماڵێکی کوردی خواردی و پێی گوت «تورکی». پەنابەرێکی کورد وای کرد بە کوردی تۆمار بکرێت. ناونانەکە بەوەوە بەستراوە کێ تۆماری دەکات.
وتارەکە بخوێنەوەشیلاه و ماراگا پۆلی خورشتی ڕۆژانەی کوردین؛ بنەمایەکی سووکی تەماتە و پیاز بە سەوزەی وەرزی و ئاوی گۆشت. ڕێچکە بنەڕەتییەکە کە هەموو خورشتێکی کوردیی ناونراو گۆڕاوێکی ئەوە.
وتارەکە بخوێنەوەمەهەلەبی پودینگێکی شیری کوردی بە گوڵاو و هێلە کە ڕەگی دەگەڕێندرێتەوە بۆ میزۆپۆتامیای سەدەکانی ناوەڕاست. شێوە کوردییەکە بە نیشانەی بۆنخۆشیی هێل و گوڵ و فسقی سەرەوەی لە باخە شاخاوییەکان پێناسە دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەبۆرەکێ پەنێر پاستەیەکی کوردیی پەنیر و گیا بۆنخۆشەکانە کە بە پەنیری تازەی کوردی و گیا بۆنخۆشە کێوییە شاخاوییەکان دروست دەکرێت. لە کورت بۆرەگی جیاوازە؛ ئەمە بۆرەکەکەی نیشتمانی کوردستانە.
وتارەکە بخوێنەوەبرنج بی ماش برنجی کوردییە لەگەڵ ماش؛ خواردنێکی سادەی ماڵەوە لە یەک مەنجەڵدا. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە «ماش پڵۆی فارسی» ناو دەبرێت و ناوە کوردییەکە نادیارە. هەرزانترین ژەمی ئێوارە کە هێشتا خێزانێک تێر دەکات.
وتارەکە بخوێنەوەنانی شەکری نانێکی شیرینی زەعفەرانداری کوردییە لە کرماشان. ویکیپیدیا ڕەگی لەم شارە کوردییە پشتڕاست دەکاتەوە، بەڵام هەموو سەرچاوەیەک پێی دەڵێت «ئێرانی». دووەم خواردنی کرماشانی کە بە «فارسی» پۆلێن کراوە.
وتارەکە بخوێنەوەئەیران ئاشی شۆربای ساردی ماستی هاوینەی کوردییە، لە گەنم و نۆک لە ماستی سیردار و خوێداردا. هەموو ڕێچکەیەک پێی دەڵێت «تورکی». ناوە کوردییەکانی ماستاو، قوڕاو و دانەدوا لە ئینتەرنێتدا نادیارن.
وتارەکە بخوێنەوەنانێ ساجی نانێکی کوردیی وەک کاغەز باریکە کە لەسەر تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسا دەبرژێنرێت. ویکیپیدیا ناوە سۆرانییەکە بە «نانی کوردی» تۆمار دەکات — بە واتای ڕاستەوخۆ «نانی کوردی». میدیای نێودەوڵەتی پێی دەڵێت یوفکای تورکی.
وتارەکە بخوێنەوەتاپلامای جگەر خواردنی زەماوەندی کوردیی بەتلیسە — جگەرەی بەرخ لەگەڵ ساڤار قیمە دەکرێت و دەکرێتە کۆفتەی تەخت کە ناوەڕاستیان بە پەنجەگەورە فشار پێ دراوە؛ دەکوڵێنرێن و سۆسی لەسەر دەڕژێنرێت. میدیای تورکی ناوی «ئەنادۆڵیی کۆن»ی لێ ناوە.
وتارەکە بخوێنەوەگلول شۆلەیەکی کوردیی نانی بەیانییە کە برنج لە ماستدا لێ دەندرێت — گەرمە، وەک کرێم نەرمە و ترشییەکی نەرم هەیە. خواردنە سەرەکییەکەی بەیانی کە ڕۆژی کوردی پێی دەست پێ دەکات، لە هەمان نەریتی بەرهەمەکانی شیرە کە بەربەسەل هیەتی.
وتارەکە بخوێنەوەئەجین خواردنە کوردییەکەی گۆشتی خاو و ساڤارە کە جیهان پێی دەڵێت چیغ کۆفتە. ناوە ئارامییەکەی، ئاجین، لە تورکی کۆنترە. پێکهاتەی ڕۆحی خواردنەکەی، ئیسۆت، بیبەرێکی کوردیی ڕیهایە.
وتارەکە بخوێنەوەئاڤا کشمێش خواردنەوەیەکی کوردیی مێوژە — مێوژی وشک لەگەڵ هێڵ دەکوڵێنرێت و بە ساردی دوای ژەمە قورسەکان پێشکەش دەکرێت. حەوتەمین بەرهەمی دارمێوی کوردییە.
وتارەکە بخوێنەوەخۆشاڤ کۆمپۆتێکی ساردی کوردییە لە قەیسی، هەنجیر، هەڵوژە و مێوژی وشک لە شەربەتی هێڵدا. بەشی کۆتایی هەر خوانێکی بۆنەی کوردییە — بە ساردی دوای ژەمە قورسەکان پێشکەش دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەکوکی پایە نەشیرینە کوردییەکانن — پڕکراوەی گۆشت، سەوزە یان گیاوگژ لە ناو هەویری ئارددا، کە لە تەنوری گڵ دەبرژێنرێن. بە خواردنێکی سەرەکیی ناسێنەری چێشتی کوردی ناویان هاتووە.
وتارەکە بخوێنەوەبرنجا سۆر برنجی سووری کوردییە — باسماتی لە ئاوی تەماتە و ئاوی گۆشتدا لێ دەندرێت. برنجی ڕۆژانەی ماڵە کوردییەکانە کە لە پاڵ هەر خواردنێکی کوڵێنراو، کەباب و دۆڵمە پێشکەش دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەچچما شۆلەیەکی کوردیی گەنمی وردکراوەیە کە بە تایبەتی بە هەولێرەوە ناسراوە. گەنمی زبر لەگەڵ گۆشتی بەرخ لێ دەندرێت و دەبێتە خواردنێکی چڕ و تێرکەرەوە لە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیهانەوە.
وتارەکە بخوێنەوە