پێشەکی
کەهرەم جەنگاوەرێکی تورانیی شانامەیە، کتێبی فارسیی پاشاکان: کوڕی ئەرجاسپی پاشای دوژمن و ئەو فەرماندەیەی سوپا گەورەکەی هێرشی دووەم دژی ئێرانی سەرکردایەتی کرد، شارە پیرۆزەکەی بەڵخی داگیر کرد و لوهراسپی پاشای بەساڵاچووی لە ژیانی خانەنشینی و پەرستندا کوشت.
کردارەکانی کەهرەم سەر بە قۆناغە تاریکە دووەمەکەی شەڕە پیرۆزەکەن لەسەر ئایینە نوێیەکە. کاتێک گوشتاسپی پاشای ئێران خودی کوڕەکەی، ئەسفەندیاری شازادەی گەورەی، زیندانی کردبوو و لە پایتەختەکەی دوور بوو، ئەرجاسپ دەرفەتەکەی قۆستەوە و کەهرەمی کوڕی لەگەڵ سوپایەکی گەورە ناردە سەر شاری بێ بەرگریی بەڵخ. کەهرەم شارە پیرۆزەکەی داگیر کرد، لوهراسپی بەساڵاچوو و زۆرێک لە پیاوانی ئایینیی ئایینەکەی کوشت و وێرانکاریی گەورەی کرد، تا لە کۆتاییدا لەگەڵ باوک و براکەی بە دەستی ئەسفەندیاری بریندارنەکراو کوژرا.
وەک هەموو کەسایەتییەکانی کتێبی پاشاکان، کەهرەم سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە. ناسینی کەهرەم واتە ئاشنابوون بە فەرماندەی تاڵانکردنی بەڵخ، ئەنجامدەری یەکێک لە تاریکترین کردارەکانی شەڕە پیرۆزەکە؛ ئەو شازادە تورانییەی وێرانکردنی شارە پیرۆزەکە لەلایەن ئەوەوە نیشانەی قووڵترین مەترسیی ئێرانە پێش گۆڕانی ڕەوتی شەڕ.
ناوەڕۆک
کەهرەم کێیە؟
کەهرەم، کە بە کۆهرەم یان گۆهرەمیش دەنووسرێت، جەنگاوەر و فەرماندەیەکی تورانیی شانامەیە؛ کوڕی ئەرجاسپی پاشای دوژمن و کەسایەتییەکی پێشەنگی لایەنی توران لە شەڕە پیرۆزە گەورەکە لەسەر ئایینە نوێیەکە. پێش هەموو شتێک وەک ئەو فەرماندەیە لە یادەکاندا ماوەتەوە کە سوپا گەورەکەی هێرشی دووەم دژی ئێرانی سەرکردایەتی کرد، لە کاتێکدا گوشتاسپی پاشای ئێران خودی کوڕەکەی، ئەسفەندیاری، زیندانی کردبوو و لە پایتەختەکەی ئامادە نەبوو. کەهرەم شارە پیرۆزەکەی بەڵخی داگیر کرد، لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچووی لە ژیانی خانەنشینی و پەرستندا کوشت، زۆرێک لە پیاوانی ئایینیی کوشت و وێرانکاریی گەورەی بە شارەکە و ئایینەکە گەیاند. لە کۆتاییدا لەگەڵ ئەرجاسپی باوکی و براکەی بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کوژرا، کاتێک شازادەکە بۆ ڕزگارکردنی پاشایەتییەکە لە زیندان ئازاد کرا. ئەو یەکێکە لە فەرماندە دیارەکانی دوژمن لەم بەشەی حەماسەکەدا، ئەنجامدەری تاڵانکردنی بەڵخ.
کوڕی ئەرجاسپ
کەهرەم کوڕی ئەرجاسپ بوو، پاشای بەهێزی توران و دوژمنی گەورەی گوشتاسپی پاشای ئێران و ئایینە نوێیەکە. کەهرەم وەک کوڕی پاشای دوژمن، شازادەیەکی بنەماڵەی پاشایەتیی توران و فەرماندەیەکی پێشەنگی هێزە تورانییەکان لە شەڕ دژی ئێران بوو.
لە نەریتەکەدا ئەرجاسپ چەند کوڕێکی هەبوو کە لە شەڕەکانیدا دژی ئێران وەک فەرماندە خزمەتیان دەکرد. کەهرەم دیارترینیانە، ئەو کوڕەی فەرماندەییی سوپا گەورەکەی هێرشی دووەمی پێ سپێردرا. ئەندەریمانی براکەشی لەنێو ئەو کوڕانەی ئەرجاسپدا ناو دەبرێت کە لە شەڕەکەدا جەنگان و بە دەستی ئەسفەندیار کوژران. کەهرەم وەک کوڕی ئەرجاسپ و فەرماندەی هێزەکانی سەر بە سەرکردایەتیی دۆزی توران دژی ئایین بوو، شازادەیەکی بنەماڵەی پاشایەتیی دوژمن کە شەڕی باوکی دژی ئێرانی ئەنجام دەدا. پێگەکەی وەک کوڕی پاشای دوژمن و فەرماندەی سوپا گەورە هێرشبەرەکە کەسایەتییەکی گرنگی لایەنی تورانی لێ دەکات؛ ئەنجامدەری سەرەکیی هێرشە نوێیەکەی باوکی بۆ سەر ئێران. کەهرەم وەک کوڕی ئەرجاسپ، شازادە و فەرماندە تورانییەکە کە هێرشە گەورەکەی پێ سپێردراوە، دەچێتە ناو حەماسەکە؛ کەسایەتییە پێشەنگەکەی دوژمن لە قۆناغی دووەمی شەڕەکەدا، کە کردارەکانی، پێش هەموویان تاڵانکردنی بەڵخ، پێگەیەکی دیار و تاریکی لە چیرۆکەکەدا بۆ دەهێنن، پێش ڕووخانی بە دەستی ئەسفەندیاری بریندارنەکراو.
خاڵە سەرەکییەکان
کەهرەم لە شانامەدا کوڕی ئەرجاسپی پاشای تورانە.
ئەو فەرماندەییی سوپا گەورەکەی هێرشی دووەمی بۆ سەر ئێران کرد.
لە کاتێکدا هێرشی کرد کە گوشتاسپ دوور بوو و ئەسفەندیار زیندانی کرابوو.
شارە پیرۆزەکەی بەڵخی داگیر کرد و وێرانکاریی گەورەی کرد.
لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچووی لە ژیانی خانەنشینی و پەرستندا کوشت.
ئەسفەندیاری شازادە ئەوی لەگەڵ باوک و براکەی کەهرەم کوشت.
زانیارییە خێراکان
ناو: کەهرەم (هەروەها کۆهرەم، گۆهرەم)
ڕۆڵ: فەرماندەی تورانی؛ کوڕی ئەرجاسپ
باوک: ئەرجاسپ، پاشای توران
برا: ئەندەریمان، کە ئەویش فەرماندەی تورانییە
کردەوەی بەناوبانگ: سەرکردایەتیی ئەو سوپایەی بەڵخی تاڵان کرد
قوربانی: لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچوو
بۆنە: هێرشی دووەم، لە ماوەی زیندانیکردنی ئەسفەندیاردا
کوژرا بە دەستی: ئەسفەندیار، شازادە بریندارنەکراوەکە
چوارچێوە: شەڕە پیرۆزەکە لەسەر ئایین
میرات: نەریتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان
هێرشی دووەم
کردارە گەورەکانی کەهرەم سەر بە هێرشی دووەمی تورانییەکان بۆ سەر ئێرانن، هێرشێکی نوێ کە لە ساتێکی زۆر لاوازی پاشایەتییەکەدا هات. دوای ئەوەی بە ئازایەتیی ئەسفەندیار شەڕی یەکەم پاشەکشەی پێ کرا، دابڕانێکی تاڵ لەنێوان شازادەکە و گوشتاسپی باوکیدا دروست بوو؛ ئەو کە لە کوڕە پاڵەوانەکەی دەترسا یان ڕقی لێ بوو، زیندانیی کرد.
لە کاتێکدا ئەسفەندیار، پاڵەوانە گەورەکەی ئایین، لە زینداندا دەناڵاند و گوشتاسپ پاشا لە پایتەختەکەی دوور بوو لە خاکێکی دوورەدەست، ناوەندی پاشایەتییەکە بێ بەرگری مایەوە. ئەرجاسپی پاشای دوژمن کە ئەم ڕووداوانەی زانی، زیندانیکردنی شازادە ترسناکەکە و نەبوونی پاشا، دەرفەتەکەی بینی و بڕیاری هێرشێکی نوێی دا. ئەو کەهرەمی کوڕی لەگەڵ سوپایەکی گەورە بەرەو پایتەختی ئێران نارد تا لە کاتێکدا پاشایەتییەکە لاوازە مەبەستی تۆڵەکردنەوە و داگیرکاریی ئەو ئەنجام بدات. کەواتە هێرشی دووەم بە سەرکردایەتیی کەهرەم لە ساتی گەورەترین لاوازیی ئێراندا هات، کاتێک بەهێزترین بەرگریکەرەکەی لە کۆتدا بوو و پاشاکەی لە دوور بوو. ئەم بارودۆخە، زیندانیکردنی ئەسفەندیار و نەبوونی گوشتاسپ، بۆ چیرۆکەکە سەرەکییە، چونکە ڕوون دەکاتەوە چۆن دوژمن توانی ئەوەندە قووڵ هێرش بکات و شارە پیرۆزەکەی بەڵخ داگیر بکات. هێرشی دووەم بە سەرکردایەتیی کوڕی پاشای دوژمن، وەرچەرخانە تاریکەکەی شەڕەکەیە؛ ئەو هێرشە نوێیەی لاوازیی پاشایەتییەکەی قۆستەوە و دوژمنی گەیاندە خودی دڵی ئێران. کەهرەم وەک فەرماندەی ئەم هێرشە دووەمە دیارترین و ترسناکترین کردارەکانی ئەنجام دەدات.
تاڵانکردنی بەڵخ
کردارە ناوەندییەکەی کەهرەم و ئەوەی بە تایبەتی پێی دەناسرێتەوە، تاڵانکردنی شارە پیرۆزەکەی بەڵخە؛ ناوەندێکی ئایینە نوێیەکە و نیشتەجێگەی لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچوو. کەهرەم بە سەرکردایەتیی سوپا گەورەکەی هێرشی دووەم هێرشی کردە سەر شارە بێ بەرگرییەکە و داگیری کرد.
بەڵخ شارێکی پیرۆز و ناوەندێکی ئایینی زەردەشت بوو. لە کاتی هێرشی کەهرەمدا بەرگریکەرێکی گونجاوی نەبوو، ئەسفەندیاری پاڵەوانە گەورەکەی زیندانی کرابوو و پاشاکەی دوور بوو. خەڵکی شارەکە، لە نیگەرانییەکی گەورەدا و بێ سەرکردە، نەیانتوانی بەرگەی سوپا گەورەکەی دوژمن بگرن. کەهرەم شارەکەی داگیر کرد و وێرانکاریی گەورەی تێدا کرد: لە نەریتەکەدا هێرشبەران زۆرێک لە پیاوانی ئایینیی ئایینەکەیان کوشت، ئاتەشکەدەکەیان وێران کرد و سووتاند، تەنانەت کتێبە پیرۆزەکە، ئەڤێستا، دەقە پیرۆزەکەی ئایینەکەشیان سووتاند. کەواتە تاڵانکردنی بەڵخ لەلایەن کەهرەمەوە تەنها داگیرکارییەکی سەربازی نەبوو، بەڵکو هێرشێک بوو بۆ سەر خودی ئایین؛ وێرانکردنی شارێکی پیرۆز و شتە پیرۆزەکانی بە دەستی دوژمنی ئایین. ئەم کردارە تاریکترین کاتی شەڕە پیرۆزەکە نیشان دەدات، قووڵترین چوونەناوی دوژمن و قورسترین لێدان بۆ ئێران و ئایینەکەی. تاڵانکردنی بەڵخ کردارە ناوەندی و ترسناکترینەکەی کەهرەمە؛ ئەو کردارەی وەک ئەنجامدەری هێرشی دوژمن بۆ سەر شارە پیرۆزەکە و ئایین دەیناسێنێت و زەمینە بۆ دژەهێرشە گەورەکەی ئێران، ئازادکردنی ئەسفەندیار و گۆڕانی ڕەوتی شەڕ ئامادە دەکات. کەهرەم پێش هەموو شتێک بەهۆی تاڵانکردنی بەڵخەوە پێگە تاریکەکەی لە حەماسەکەدا هەیە.
کوشتنی لوهراسپ
لەناو کردارەکانی کەهرەم لە تاڵانکردنی بەڵخدا، خەمبارترینیان کوشتنی لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچوو بوو، باوکی گوشتاسپ، کە لە تەخت دوور کەوتبووەوە و ڕووی کردبووە ژیانێکی پەرستن و دڵبەستگیی ئایینی.
لوهراسپ، پاشا پیرەکە، تەختەکەی بە گوشتاسپی کوڕی سپاردبوو و لە بەڵخ بۆ ژیانی خانەنشینیی ئایینی کشابووەوە، خۆی بۆ پەرستنی خودا تەرخان کردبوو. کاتێک دوژمن هێرشی کردە سەر شارەکە، خەڵک لە ناڕەحەتیدا تکایان لە پاشا پیرەکە کرد سەرکردایەتییان بکات، بەڵام وەڵامی دایەوە کە وازی لە هەموو کاروبارە دنیاییەکان هێناوە و خۆی بە خودا سپاردووە و ناتوانێت جارێکی دیکە چەک هەڵبگرێت. بەڵام کاتێک هێرش کرایە سەر شارەکە، لوهراسپی بەساڵاچوو کێشرایە ناو شەڕ و لەوێ، لە تاڵانکردنی بەڵخدا، بە دەستی هێزەکانی هێرشبەران کوژرا. کوشتنی لوهراسپی بەساڵاچوو، پاشایەکی پێشوو کە بووبووە پیاوێکی خاوەن دڵبەستگیی ئایینی و پەرستن، یەکێکە لە خەمبارترین کردارەکانی شەڕەکە کە شیوەنی بۆ کرا؛ کوشتنی پیاوێکی پیر و پیرۆز لە وێرانکردنی شارە پیرۆزەکەدا. کەهرەم وەک فەرماندەی ئەو هێرشەی بەڵخی داگیر کرد، بەرپرسیارێتیی ئەم کردارە ترسناکەی لە ئەستۆیە، کوشتنی پاشای بەساڵاچوو لە ژیانی خانەنشینی و پەرستندا. مردنی لوهراسپ تراژیدیای تاڵانکردنی بەڵخی قووڵتر کرد و ناوبەدنامیی هێرشەکەی زیاتر کرد؛ کوشتنی پاشایەکی پێشووی جێی ڕێز کە بۆ پەرستنی خودا وازی لە دنیا هێنابوو. کوشتنی لوهراسپ یەکێکە لە تاریکترین کردارە پەیوەستەکان بە کەهرەم و هێرشی دووەمەوە؛ لەدەستدانێکی خەمبار کە پێش هاتنی ڕزگاری، مەترسی و خەمی ئێرانی توندتر کرد.
ڕووخانی کەهرەم
سەرکەوتنی کەهرەم و هێرشی دووەم بەردەوام نەبوو، چونکە تاڵانکردنی بەڵخ و کوشتنی لوهراسپ بوونە هۆی ئازادکردنی ئەسفەندیاری پاڵەوانی زیندانیکراو، کە ڕەوتی شەڕ دەگۆڕێت و دوژمن، لەوانە کەهرەم، دەکوژێت.
کاتێک هەواڵی کارەساتەکە بە گوشتاسپ پاشا گەیشت، هەواڵی تاڵانکردنی بەڵخ، مردنی لوهراسپی باوکی و مەترسیی پاشایەتییەکە، بە ناچاری کوڕە زیندانیکراوەکەی، ئەسفەندیاری پاڵەوانە گەورەکەی ئایین، ئازاد کرد و داوای لێ کرد پاشایەتییەکە ڕزگار بکات و تۆڵەی ئەم نادادپەروەرییە خەمبارانە بکاتەوە. ئەسفەندیار، کە لە کۆتەکانی ئازاد کرابوو، بەرگری لە ئێرانی گرتە ئەستۆ و ڕەوتی شەڕەکەی گۆڕی. لە شەڕ و هەڵمەتی دواتردا شازادەکە هێزە تورانییەکانی بەزاند و دوژمنی کوشت، لەوانە ئەرجاسپ پاشا و کوڕەکانی. کەهرەم، فەرماندەی تاڵانکردنی بەڵخ، لەگەڵ ئەرجاسپی باوکی و ئەندەریمانی براکەی بە دەستی ئەسفەندیاری بریندارنەکراو کوژرا، وەک سزایەکی دادپەروەرانە بۆ ئەو وێرانکارییەی کردبوویان. ڕووخانی کەهرەم چارەسەری کۆتاییی چیرۆکەکەیە؛ ڕووخانی ئەنجامدەری تاڵانکردنی بەڵخ بە دەستی پاڵەوانە گەورەکەی ئایین، بۆ تۆڵەکردنەوەی شارە پیرۆزەکە و پاشای بەساڵاچوو. کەهرەم لە ڕووخانی خۆیدا بە چارەنووسی ئەو فەرماندەیەی دوژمن دەگات کە پاڵەوانەکە دەیبەزێنێت؛ شازادە تورانییەکە کە کردارە ترسناکەکانی بە مردنی بە دەستی ئەسفەندیاری بریندارنەکراو وەڵام دەدرێنەوە. ڕووخانی کەهرەم، لەگەڵ بەزاندنی هێرشی دووەم و کوشتنی دوژمن، نیشانەی گۆڕانی ڕەوتی شەڕ و ڕزگاربوونی ئێرانە لە قووڵترین مەترسیی شەڕە پیرۆزەکە.
هێما و واتا
کەهرەم، پێش هەموو شتێک، دوژمنە وێرانکەرەکەی ئایین بەرجەستە دەکات، ئەنجامدەری هێرش بۆ سەر شارە پیرۆزەکە و شتە پیرۆزەکانی ئایینەکە. وەک ئەو فەرماندەیەی بەڵخی تاڵان کرد، لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت و ئاتەشکەدە و کتێبە پیرۆزەکەی وێران کرد، نوێنەرایەتیی هێرشی دوژمن دەکات کە تەنها بۆ سەر پاشایەتییەکە نییە، بەڵکو بۆ سەر خودی ئایینە؛ وێرانکەری پیرۆزی و شتە پیرۆزەکان.
کەهرەم هەروەها بابەتی ئەو مەترسییە بەرجەستە دەکات کە لە ساتی لاوازیدا دێت، چونکە هێرشەکەی لە کاتێکدا لە ئێرانی دا کە لە لاوازترین دۆخیدا بوو، پاڵەوانەکەی زیندانی کرابوو و پاشاکەی دوور بوو. کەهرەم بەمە نوێنەرایەتیی ئەو مەترسییە دەکات کە دابەشبوون و لاوازی دەقۆستێتەوە، ئەو دوژمنەی لە کاتێکدا هێرش دەکات کە پاشایەتییەکە کەمترین توانای بەرگری لە خۆی هەیە. وەک کوڕی ئەرجاسپ کە ئەسفەندیار کوشتی، کەهرەم ئەو شێوازە بەرجەستە دەکات کە کردارە ترسناکەکانی فەرماندەی دوژمن بە ڕووخانی بە دەستی پاڵەوانەکە وەڵام دەدرێنەوە، وێرانکەرەکە بە سزای دادپەروەرانە ڕووخێنراوە. لە هەموو ئەمانەدا کەهرەم کەسایەتییەکی گرنگی شەڕە پیرۆزەکەیە، کە دوژمنە وێرانکەرەکەی ئایین، مەترسیی ساتی لاوازی و ئەو فەرماندەیەی دوژمن بەرجەستە دەکات کە کردارەکانی بە ڕووخانی وەڵام دەدرێنەوە. ئەو ئەنجامدەری تاڵانکردنی بەڵخە، یەکێک لە تاریکترین کەسایەتییەکانی شەڕەکە لەسەر ئایین؛ کردارە ترسناکەکانی نیشانەی قووڵترین مەترسیی ئێرانن و ڕووخانی نیشانەی ڕزگاربوونی ئەوە.
کەهرەم و کورد
کەهرەم، وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، سەر بە میراتە حەماسی و ئەفسانەییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە. حەماسە گەورەکەی فیردەوسی بە شەڕ و کەسایەتییەکانیەوە میراتی هاوبەشی ئەم گەلانەیە، کە بەشدارن لە نەریتە کۆنە ئێرانییەکە کە حەماسەکە لێیەوە سەرچاوە دەگرێت.
بۆ کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، کەسایەتی و چیرۆکەکانی شانامە بەشێکن لە جیهانی فراوانتری کەلتووری و ئەفسانەیی کە کورد سەر بەوەن. حەماسەکە و کەسایەتییەکانی، چ هی ئێران و چ هی توران، پێگەیەکیان لە میراتە فراوانەکەی گەلە ئێرانییەکاندا هەیە کە کورد بەشداری تێدایە. کەسایەتیی کەهرەم، فەرماندە تورانییەکەی تاڵانکردنی بەڵخ، بەشێکە لە گەنجینە هاوبەشەکەی نەریتی حەماسیی ئێرانی کە لە سەرانسەری خاکە ئێرانییەکاندا ناسراوە. ڕاستگۆیانە و وردە کە کەهرەم وەک بەشێک لە ئەم میراتە هاوبەشەی گەلە ئێرانییەکان تێبگەین، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد؛ بەڕاستی ئەو فەرماندەیەکی لایەنی دوژمنی تورانییە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشدارە لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا، کە کەسایەتییەکانی، پاڵەوان و دوژمن بە یەکەوە، بەشێکن لە نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کورد شان بە شانی دراوسێکانی میراتگری ئەوەیە. هەروەها دەبێت بە یاد بهێنینەوە کە تورانییەکانی حەماسەکە گەلێکی ئەفسانەیین و شەڕەکانی ئێران و توران ململانێی ناوەندی و دووبارەبووەوەی نەریتەکەن، کە نابێت بە سادەیی لەگەڵ هیچ نەتەوەیەکی نوێی سەردەمدا یەکسان بکرێن. کەواتە بە ناساندنی کەهرەم کەسایەتییەکی میراتە حەماسییە هاوبەشە ئێرانییەکە دەناسێنین کە کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، شان بە شانی دراوسێکانی میراتگری ئەوەیە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
کەهرەم بەڵخی تاڵان کرد یان خودی ئەرجاسپ؟ نەریتەکە تاڵانکردنی بەڵخ وەک کاری کەهرەم پیشان دەدات، کوڕی ئەرجاسپ، کە پاشا لەگەڵ سوپا گەورەکەی هێرشی دووەم ناردی بۆ ئەنجامدانی مەبەستەکەی. هەرچەند فەرمانی هێرشەکە لەلایەن ئەرجاسپەوە درا و خزمەتی دۆزەکەی دەکرد، کەهرەمی کوڕی بوو کە سەرکردایەتیی ئەو سوپایەی کرد کە شارەکەی داگیر کرد، لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت و وێرانکارییەکەی کرد. هەندێک پوختە باس لە هێرشی ئەرجاسپ بۆ سەر بەڵخ دەکەن، چونکە شەڕ و فەرمانی ئەو بوو؛ بەڵام سەرکردایەتیی سوپا و خودی کردارەکە دەدرێنە پاڵ کەهرەمی کوڕی. بەم پێیە باوک و کوڕ هەردووکیان بە تاڵانکردنی بەڵخەوە پەیوەستن، یەکێکیان وەک پاشا کە فەرمانی دا و ئەوی دیکە وەک فەرماندە کە ئەنجامی دا.
ئایا کەهرەم هەمان جادووگەرە کە زەریری کوشت؟ نەخێر؛ ئەمانە دوو کەسایەتیی جیاوازن. ئەو جادووگەرەی لە شەڕی یەکەمدا بە ناپاکی زەریری نەجیبی کوشت، کە مامی ئەسفەندیار بوو، بیدەڕەفش بوو، جەنگاوەرێکی دیکەی دوژمن. کەهرەم کوڕی ئەرجاسپە کە سەرکردایەتیی هێرشی دووەمی کرد و بەڵخی تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت. هەردووکیان سەر بە قۆناغی جیاوازی شەڕەکەن و کەسایەتیی جیاوازن، هەرچەند هەردووکیان دوژمنی ئێران و ئایینن. نابێت تێکەڵ بکرێن.
ئایا کەهرەم کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڕاستی ئەو فەرماندەیەکی لایەنی دوژمنی تورانییە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشدارە لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا، کە کەسایەتییەکانی، پاڵەوان و دوژمن بە یەکەوە، بەشێکن لە نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کورد شان بە شانی دراوسێکانی میراتگری ئەوەیە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەرجاسپ: پاشای توران و باوکی کەهرەم
لوهراسپ: پاشای پێشووی بەساڵاچوو کە لە تاڵانکردنی بەڵخدا کوژرا
گوشتاسپ: ئەو پاشای ئێرانەی کەهرەم نەبوونی ئەوی قۆستەوە
ئەسفەندیار: شازادە بریندارنەکراوەکە کە کەهرەمی کوشت
بیدەڕەفش: جادووگەرەکەی شەڕی یەکەم، دوژمنێکی جیاواز
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی سوپای کەهرەم ئایین و کتێبەکەی سووتاند
ئەفراسیاب: پاشا گەورەکەی توران لە شەڕە پێشووترەکاندا
شانامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسە گەورەکەی ئێران
پرسیارە باوەکان
کەهرەم لە شانامەدا کێیە؟
کەهرەم، کە بە کۆهرەم یان گۆهرەمیش دەنووسرێت، جەنگاوەر و فەرماندەیەکی تورانیی شانامەیە، کوڕی ئەرجاسپی پاشای دوژمن. پێش هەموو شتێک وەک ئەو فەرماندەیە لە یادەکاندا ماوەتەوە کە سەرکردایەتیی سوپا گەورەکەی هێرشی دووەم دژی ئێرانی کرد، شارە پیرۆزەکەی بەڵخی داگیر کرد، لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچووی لە ژیانی خانەنشینی و پەرستندا کوشت و وێرانکاریی گەورەی بە شارەکە و ئایینەکە گەیاند. لە کۆتاییدا لەگەڵ باوک و براکەی بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کوژرا.
کەهرەم لە بەڵخ چی کرد؟
کەهرەم سەرکردایەتیی ئەو سوپایەی کرد کە لە هێرشی دووەمدا شارە پیرۆزەکەی بەڵخی تاڵان کرد، لە کاتێکدا گوشتاسپی پاشای ئێران دوور بوو و ئەسفەندیاری شازادە زیندانی کرابوو. شارە بێ بەرگرییەکەی داگیر کرد و وێرانکاریی گەورەی کرد: لە نەریتەکەدا هێرشبەران زۆرێک لە پیاوانی ئایینیی ئایینەکەیان کوشت، ئاتەشکەدەکەیان وێران کرد و سووتاند و تەنانەت کتێبە پیرۆزەکە، ئەڤێستاشیان سووتاند. هەروەها لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچووی کوشت. تاڵانکردنی بەڵخ هێرشێک بوو بۆ سەر خودی ئایین، تاریکترین کاتی شەڕەکە.
کەهرەم چۆن لوهراسپی کوشت؟
لە تاڵانکردنی بەڵخدا، لوهراسپی پاشای پێشووی بەساڵاچوو کە لە تەخت دوور کەوتبووەوە و ڕووی کردبووە ژیانێکی پەرستن، بە دەستی هێزە هێرشبەرەکانی ژێر فەرمانی کەهرەم کوژرا. کاتێک دوژمن هێرشی کردە سەر شارەکە، خەڵک تکایان لە پاشا پیرەکە کرد سەرکردایەتییان بکات، بەڵام ئەو وازی لە کاروبارە دنیاییەکان هێنابوو؛ بەڵام کاتێک هێرش کرایە سەر شارەکە کێشرایە ناو شەڕ و کوژرا. کەهرەم وەک فەرماندەی هێرشەکە بەرپرسیارێتیی کوشتنی پاشای پێشووی جێی ڕێزی لە ئەستۆیە.
کەهرەم چۆن مرد؟
کەهرەم بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کوژرا. کاتێک هەواڵی تاڵانکردنی بەڵخ و مردنی لوهراسپی باوکی بە گوشتاسپ پاشا گەیشت، ناچار بوو ئەسفەندیاری زیندانیکراو ئازاد بکات تا پاشایەتییەکە ڕزگار بکات. شازادە ئازادکراوەکە ڕەوتی شەڕی گۆڕی، تورانییەکانی بەزاند و دوژمنی کوشت، لەوانە ئەرجاسپ پاشا و کەهرەم و ئەندەریمانی کوڕەکانی، وەک سزایەکی دادپەروەرانە بۆ ئەو وێرانکارییەی کردبوویان.
ئایا کەهرەم هەمان بیدەڕەفش بوو؟
نەخێر؛ ئەوان کەسایەتیی جیاوازن. بیدەڕەفش ئەو جادووگەرە بوو کە لە شەڕی یەکەمدا بە ناپاکی زەریری نەجیبی کوشت. کەهرەم کوڕی ئەرجاسپە کە سەرکردایەتیی هێرشی دووەمی کرد و بەڵخی تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت. هەردووکیان سەر بە قۆناغی جیاوازی شەڕەکەن و کەسایەتیی جیاوازن، هەرچەند هەردووکیان دوژمنی ئێران و ئایینن. نابێت لەگەڵ یەکدی تێکەڵ بکرێن.
ئایا کەهرەم کەسایەتییەکی کوردە؟
کەهرەم سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیان تێدایە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڕاستی ئەو فەرماندەیەکی لایەنی دوژمنی تورانییە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشدارە لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا، کە کەسایەتییەکانی، پاڵەوان و دوژمن بە یەکەوە، بەشێکن لە نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کورد شان بە شانی دراوسێکانی میراتگری ئەوەیە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
کەسایەتییەکانی شانامەی فیردەوسی - ئیرەج بەشیری
ئەفسانەی ئەسفەندیار - World Mythology (ئەفسانەناسیی جیهان)
ئەسفەندیار - Encyclopaedia Iranica