پێشەکی
لە ناوەڕاستی بنەماڵە پیرۆزە مەزنەکەی ئێزدایەتیدا ژنێک هەیە: سیتیا زین، ئەو خاتونە نەجیبەی کە سەدان ساڵە ڕێز لە ناوی دەگیرێت. کچی پیرۆزە هەرە بەرزەکە بوو، شێخ عەدی؛ هاوسەری ئەم میرە بوو: ئێزدینە میر؛ و دایکی دوو برا پیرۆزەکەی خۆر و مانگ بوو. یەکێکە لە گرنگترین پیرۆزە ژنەکانی باوەڕەکە و ئەو دایکە مەزنەیە کە لە ڕێگەی ئەوەوە دوو ڕەچەڵەکە هەرە گرنگەکەی پێکەوە بەسترانەوە.
لە مێژوویەکی پیرۆزدا کە زۆرجار لە ڕێگەی باوک و کوڕەکانیەوە دەگێڕدرێتەوە، سیتیا زین یادمان دەخاتەوە کە پیرۆزە ژنەکان لە نەریتی ئێزدیدا شوێنێکی ناوەندییان هەیە. پردی نێوان ڕەچەڵەکی ئەو کەسایەتییە مەزنەیە کە باوەڕەکەی دووبارە بنیات نایەوە و ڕەچەڵەکی میرە کۆنەکانی؛ لە سکی ئەوەوە ئەو پیرۆزانە هاتن کە خۆر و مانگ تێیاندا بەرجەستە دەبن. هەر جارێک ڕەچەڵەکی بنەماڵەی پیرۆزە ئێزدییەکان بۆ سەرچاوەکەی بەدوادا دەچین، دووبارە و دووبارە دەگەینەوە بە ئەم خاتونە نەجیبە.
بەڵام، وەک زۆرێک لە ژنانی نەریتە پیرۆزە کۆنەکان، تۆماری نووسراوی ژیانی کەمە و دەبێت بە خاکەڕایی و ڕاستگۆییەوە باسی ئەوە بکەین کە چەند کەم لەبارەیەوە تۆمار کراوە. ئەوەی ماوەتەوە هێڵە سەرەکییەکانی شوێنی ئەون لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەدا، ئەو ڕێزەی لێی دەگیرێت و ڕووناکیی نەرمەکەی چرایەک کە لە پیرۆزترین پەرستگەی باوەڕەکەیدا بە ڕێزی ئەو داگیرساو ڕادەگیرێت. لەم نیشانانەوە دەتوانین وێنەی ژنێک بکێشین کە بە بێدەنگی لە بناغەی جیهانێکی ئایینیی تەواودا وەستاوە.
ناوەڕۆک
سیتیا زین کێ بوو؟
سیتیا زین، کە ناوە کوردییەکەی واتای خاتونی نەجیب زینە، پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی ئێزدی بوو کە لە سەدەی دوازدەدا ژیا. کچی ئەم پیرۆزە مەزنە بوو: شێخ عەدی؛ هاوسەری ئەم میرە بوو: ئێزدینە میر؛ و دایکی دوو لە چوار پیرۆزە شەمسانییەکە بوو: شێخ شەمس و شێخ فەخرەدین، بەرجەستەکەرانی خۆر و مانگ. لە ڕێگەی ئەوەوە ڕەچەڵەکی پیرۆزی شێخ عەدی و ڕەچەڵەکە میرییەکەی ئێزدینە میر پێکەوە بەسترانەوە. لە نێو گرنگترین کەسایەتییە ژنەکانی باوەڕی ئێزدیدا ڕێزی لێدەگیرێت و لە لالشدا چرایەکی پیرۆز بۆ ئەو تەرخان کراوە.
خاتونی نەجیب زین
خودی ناوەکەی پلە ڕێزلێگیراوەکەی دەردەخات. لە کوردیدا نازناوی سیتی، کە هەندێک جار بە سیت دەنووسرێت، نازناوێکی ڕێزگرتنە بە مانای خاتون یان ژنی نەجیب؛ زینیش ناوێکی کوردیی ژنانە کە لەم کولتوورەدا لە مێژە خۆشەویستە. ئەم دووانە پێکەوە سیتیا زین پێک دەهێنن، واتە خاتونی نەجیب زین؛ ناوێکی پڕناز و کەرامەت کە نزیکەی هەشت سەدەیە لە نێو ئێزدییەکاندا بە ڕێزەوە دەگوترێت.
وەک پیرۆزە ژنێکی زۆر گرنگی ئێزدی باس دەکرێت و لە سەدەی دوازدەدا ژیا، لە سەردەمە بنیاتنەرەکەی باوەڕەکەدا، کە ئایینەکە ئەو شێوەیەی وەردەگرت کە لە سەدەکانی دواتردا دەیپاراست. هەرچەند وردەکارییەکانی ژیانی کەمن، پلەکەی ڕوونە: سەر بە ناوەڕۆکی بنەماڵە پیرۆزەکەیە، ژنێک کە شوێنی لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەدا کردی بە یەکێک لە کەسایەتییە چارەنووسسازەکانی تەواوی نەریتەکە. تێگەیشتن لە ئەو تێگەیشتنە لەوەی بنەماڵەی پیرۆزە ئێزدییەکان چەند پێکەوە گرێدرابوون و چەند پشتبەستوو بوون بە ژنەکانیان.
خاڵە سەرەکییەکان
سیتیا زین لە سەدەی 12دا پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی ئێزدی بوو.
ناوەکەی واتای خاتونی نەجیب زینە؛ لە نازناوی سیتی و ناوی زین پێک هاتووە.
کچی شێخ عەدی، پیرۆزە هەرە بەرزەکە، بوو.
هاوسەری ئێزدینە میر، میری ئێزدییەکان، بوو.
دایکی شێخ شەمس، خۆر، و شێخ فەخرەدین، مانگ، بوو.
لە پەرستگەی لالشدا چرایەکی پیرۆز بۆ ئەو تەرخان کراوە.
زانیارییە کورتەکان
ناو: سیتیا زین (بە کوردی: سیتیا زین)؛ خاتونی نەجیب زین
مانای ناو: سیتی واتای خاتون یان ژنی نەجیبە؛ زین ناوێکی کوردیی ژنانە
سەردەمی ژیان: سەدەی 12، کۆتایی سەردەمی عەبباسی
جۆر: پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی ئێزدی
باوک: شێخ عەدیی کوڕی موسافیر، پیرۆزە هەرە بەرزەکەی ئێزدی
هاوسەر: ئێزدینە میر، میری ئێزدییەکان
منداڵەکان: شێخ شەمس، خۆر، و شێخ فەخرەدین، مانگ
گرنگی: دایکی مەزن کە ڕەچەڵەکی شێخ عەدی بە ڕەچەڵەکە میرییەکەوە دەبەستێتەوە
ڕێزلێگرتن: لە لالشدا چرایەکی پیرۆز بۆ ئەو تەرخان کراوە
نەریت: یەکێک لە چەند پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی ئێزدایەتی
کچی شێخ عەدی
سیتیا زین لە پیرۆزترین ڕەچەڵەکی باوەڕی ئێزدیدا لەدایک بوو، چونکە کچی ئەم پیرۆزە بوو: شێخ عەدیی کوڕی موسافیر ؛ ئەو عارف و پیرۆزە مەزنەی کە ئایینەکە لە دەوری ئەودا شێوە کلاسیکییەکەی خۆی وەرگرت. شێخ عەدی بەرزترین کەسایەتیی پیرۆزیی ئێزدییە و گۆڕخانەکەی لە لالش ناوەندی هەموو زیارەتێکە؛ کچی ئەو بوون واتای وەستان لە سەرچاوەی پیرۆزیی باوەڕەکە بوو. سیتیا زین ئەو ڕەچەڵەکە پیرۆزەی لە بوونی خۆیدا هەڵگرتبوو.
ئەم ڕەچەڵەکە گرنگییەکی تایبەت بە ئەو دەبەخشێت، چونکە واتای ئەوەیە پیرۆزیی شێخ عەدی تەنها لە ڕێگەی ڕەچەڵەکی پیاوانەوە نەگوازرایەوە، بەڵکو لە ڕێگەی کچەکەشیەوە. خوێنی ئەو کەسایەتییە مەزنەی کە باوەڕەکەی دووبارە بنیات نایەوە، لە ڕێگەی سیتیا زینەوە گەیشتە منداڵەکانی و بەمەش بەو ڕەچەڵەکانەی لە نەوەکانیان پێک هاتن. لە نەریتێکدا کە پیرۆزی بە میراتی بنەماڵە پیرۆزەکان دەزانرێت، ئەو یەکێکە لە ڕێگا بنەڕەتییەکان کە پیرۆزیی شێخ عەدی لە ڕێگەیانەوە گەیشتە نەوەکانی دواتر؛ کچێک کە بوو بە دایکی پیرۆزان.
هاوسەری میر
سیتیا زین بوو بە هاوسەری ئێزدینە میر، ئەو میرەی کە لە سەردەمی دەوروبەری هاتنی شێخ عەدیدا فەرمانڕەواییی ئێزدییەکانی دەکرد و وەک نیای شێخە شەمسانییەکان ڕێزی لێدەگیرێت. هاوسەری یەکەمی بوو؛ دواتر هاوسەرگیرییەکی دووەمیشی لەگەڵ سیتیا عەرەب کرد. بە هاوسەرگیری لەگەڵ میر، کچی پیرۆزە مەزنەکە ڕەچەڵەکی پیرۆزی خۆی بە ڕەچەڵەکە میرییە کۆنەکەی ئێزدییەکانەوە بەستەوە.
گرنگیی ئەم هاوسەرگیرییە بە ئاسانی ناتوانرێت بە تەواوی دەرببڕدرێت، چونکە لە ڕێگەی سیتیا زینەوە دوو ڕەوتە مەزنەکەی مێژووی پیرۆزی ئێزدی پێکەوە بەسترانەوە: ڕەچەڵەکی پیرۆزی شێخ عەدی، کە باوەڕەکەی دووبارە بنیات نایەوە، و ڕەچەڵەکە میرییەکەی ئێزدینە میر، فەرمانڕەوای کۆمەڵگا کۆنەکە. لە بوونی ئەو و هاوسەرگیرییەکەیدا پیرۆزیی نوێ و فەرمانڕەواییی کۆن پێکەوە بەسترانەوە و لەو یەکگرتنەوە بەشێکی زۆری پێکهاتەی بەردەوامی باوەڕەکە هات. ئەو خاڵی یەکگەیشتن بوو؛ ئەو ژنەی کە دوو ڕەچەڵەکی پیرۆز تێیدا بوون بە یەک بنەماڵە.
دایکی خۆر و مانگ
لووتکەی شکۆی شوێنی سیتیا زین لە نەریتەکەدا دایکییەتیی ئەوە، چونکە دایکی دوو لە خۆشەویستترین پیرۆزەکانی تەواوی باوەڕەکە بوو. کوڕەکانی بریتی بوون لە شێخ شەمس، بەرجەستەکەری خۆر، و شێخ فەخرەدین، بەرجەستەکەری مانگ و شاعیری سروودە پیرۆزەکان. لەم یەک خاتونە نەجیبەوە ئەو برا پیرۆزانە هاتن کە دوو ڕووناکییە مەزنەکەی ئاسمان بەرجەستە دەکەن.
جوانییەکی قووڵ لەم وێنەیەدایە: خۆر و مانگ، فەرمانڕەوایانی ڕۆژ و شەو، دوو برا پیرۆزە ڕووناکەکەی ئێزدایەتی، هەردووکیان منداڵی یەک دایک بن. ئەمە سیتیا زین لە سەرچاوەی گەشاوەترین هێماکانی باوەڕەکەدا دادەنێت؛ ئەو ژنەی کە دوو ڕووناکییە مەزنەکە لە ئەوەوە لەدایک بوون. دوو کوڕەکەی دەبوون بە نیای ڕەچەڵەکە شەمسانییەکان و بە کەسایەتیی پلەی یەکەم لە نێو پیرۆزاندا؛ بە ژیان بەخشین بە ئەوان، هەندێک لە خۆشەویستترین پیرۆزییەکانی بە نەریتەکە بەخشی. ڕێزگرتن لە پیرۆزەکانی خۆر و مانگ بە ناچاری ڕێزگرتنە لەو دایکەی کە ئەوانی لەدایک کرد.
دایکی مەزنی ڕەچەڵەکە پیرۆزەکە
کاتێک تارەکانی ژیانی سیتیا زین پێکەوە دەبینین، وەک دایکێکی مەزنی ڕاستەقینەی ڕێکخستنی پیرۆزی ئێزدی دەردەکەوێت. کچی پیرۆزە هەرە بەرزەکە، هاوسەری نیای میری و دایکی پیرۆزەکانی خۆر و مانگە؛ لە خاڵی یەکگەیشتنی پیرۆزترین ڕەچەڵەکەکانی باوەڕەکەدا وەستاوە. تەواوی ڕەچەڵەکی شێخە شەمسانییەکان، کە لە نەوەکانی کوڕەکانی ئەو و براکانیانن، یەکێک لە ڕەگە سەرەکییەکانی لە ئەودایە. لە ڕێگەی نەوەکانیشیەوە بنەماڵە پیرۆزەکە کاریگەریی خۆی بە جیهانی ئێزدیدا بڵاو کردەوە؛ لەوانە کەسایەتییەکانی ڕێزلێگیراو لە نێو حەوت بوونەوەرە خوداییەکانی باوەڕەکەدا.
لە مێژوویەکی پیرۆزدا کە زۆرجار وەک زنجیرەیەک لە پیرۆزە پیاوان دەگێڕدرێتەوە، سیتیا زین یادمان دەخاتەوە کە ڕەچەڵەکی پیرۆزان بە هەمان ئەندازە پشتبەستوو بوو بە ژنەکانی و دایکێکی مەزنی وەک ئەو دەیتوانی ناوەندی ئەوە بێت کە تەواوی پێکهاتەکە لە دەوریدا دەسووڕایەوە. لە چیرۆکەکاندا کەمتر لە باوک و کوڕە بەناوبانگەکانی ستایش دەکرێت، بەڵام بەبێ ئەو پەیوەندیی نێوانیان نەدەبوو، چونکە لە ڕێگەی ئەوەوە پێکەوە بەستراون. گرنگیی ئەو، گرنگیی بێدەنگ و بنەڕەتیی دایکە لە ناوەڕاستی دارە ڕەچەڵەکدا؛ ئەو خاڵە ئارامەی کە نەوەکانی پیرۆزان لە دەوریدا ڕێکخراون.
چرای لالش
ڕێزگرتن لە سیتیا زین لە دۆڵە پیرۆزەکەدا بە شێوەیەکی جوان و زیندوو دەردەبڕدرێت: لالش، ناوەندی ڕۆحیی جیهانی ئێزدی. لە ناو پەرستگەکەدا چرایەکی پیرۆز، کە بە چرا ناسراوە، بۆ ئەو تەرخان کراوە و لە شوێنێکی دیاریکراودا بە ڕێزی ئەو داگیرساو ڕادەگیرێت. داگیرساندنی ئەم چرا و پڵیتانە بۆ پیرۆزان یەکێکە لە ناوەندیترین و خۆشەویستترین نەریتەکانی نیایش لە ئێزدایەتیدا؛ ئەو بڵێسە نەرمانەی شوێنە پیرۆزەکان ڕووناک دەکەنەوە، لە کاریگەرترین وێنەکانی باوەڕەکەن.
داگیرساو ڕاگرتنی چرایەک بۆ سیتیا زین ڕێزێکی گونجاوە بۆ دایکی پیرۆزی خۆر؛ ئەو خاتونەی ڕووناکییەکان لە ئەوەوە لەدایک بوون، بە ڕووناکییەکی تایبەت بە خۆی یاد دەکرێتەوە. لەم بڵێسە بچووکەدا بیرەوەریی ئەو لە کتێب یان یادگارە مەزنەکاندا زیندوو ڕاناگیرێت، بەڵکو لە نیایشی ڕۆژانەی گەلەکەیدا و لەو تیشکە گەرمەدا کە زیارەتکاران کاتێک دێنە دۆڵە پیرۆزەکە دەیبینن. ڕێزلێگرتنێکی بێدەنگ و ناسکە و نیشانەی ئەوەیە کە هەرچەند لە ژیانی ئەوەوە کەم نووسراوە، سیتیا زین لە کردە زیندووەکانی باوەڕەکەدا هەر ئامادە و ڕێزلێگیراوە.
پیرۆزە ژنەکانی ئێزدایەتی
سیتیا زین لە نێو ژنە ڕێزلێگیراوەکانی باوەڕی ئێزدیدا تەنها نییە؛ لە پێشەنگی کۆمەڵێک پیرۆزە ژنی بەرچاودا وەستاوە. لە نێویاندا نەوەی خودی ئەویش هەیە، خاتوونا فەخرا، کچی شێخ فەخرەدین، کە وەک پارێزەری منداڵبوون و ژنان و منداڵان ڕێزی لێدەگیرێت؛ سیتیا عەرەب، هاوسەری دووەمی ئێزدینە میر، هەیە و کچە پیرۆزەکانی شێخ شەمسیش هەن. جیهانە پیرۆزەکەی ئێزدی لە پاڵ باوک و کوڕەکانی، دایک و کچ و خاتونەکانیشی هەیە.
ئەم ڕێزگرتنە لە پیرۆزە ژنەکان تایبەتمەندییەکی گرنگ و جوانی نەریتی ئێزدییە. لە باوەڕێکدا کە لە ڕێگەی پیرۆزەکانیەوە چاودێریی هەموو بوارەکانی ژیان دەکات، ژنان شوێنی ڕاستەقینە و خۆشەویستیان لە ڕێکخستنە پیرۆزەکەدا هەیە؛ وەک دایکی مەزن، پارێزەری لەدایکبوون و کەسانی لاواز و وەک کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراو بە خۆیان. سیتیا زین، دایکە مەزنەکە لە ڕەگی بنەماڵە پیرۆزەکەدا، دەکرێت بە پێشەنگی ئەم پیرۆزە ژنانە ببینرێت؛ ئەو خاتونە نەجیبەی بەشێکی زۆری ڕەچەڵەکە پیرۆزەکە لە ئەوەوە هاتووە. بیرەوەریی ڕێزلێگیراوی ئەو کەرامەتی ژنان لە ژیانی ڕۆحیی گەلەکەیدا پشتڕاست دەکاتەوە.
ژیانێک کە کەم تۆمار کراوە
ڕاستگۆیی پێویست دەکات دان بەوەدا بنێین کە لە ژیانی سیتیا زینەوە چەند کەم بە ڕاستی تۆمار کراوە. وەک زۆرجار بۆ پیرۆزە ئێزدییەکان، بە تایبەتی ژنەکانیان، ڕوودەدات، نەریتە نووسراوەکان دەربارەی ئەو کەمن. سەرچاوەکان زیاتر لە کار، قسە و ڕووداوەکانی ژیانی، باسی شوێنی لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەدا دەکەن. دەزانین کچی کێ، هاوسەری کێ و دایکی کێ بوو و دەزانین ڕێزی لێدەگیرێت؛ بەڵام تۆمارەکە لەبارەی چۆنیەتیی ژیانیەوە بە گشتی بێدەنگە.
ئەم بێدەنگییە خۆیشی بەشێکە لە چیرۆکی ئەو و دەبێت ڕێزی لێ بگیرێت، نە بە داهێنان پڕ بکرێتەوە. سروشتی نەریتێک دەردەخات کە لە زۆربەی مێژوویدا بیرەوەریی خۆی بە زارەکی پاراست و لە سەدەکانی چەوساندنەوەدا لەدەستدانی مەزنی بە خۆیەوە بینی؛ بەمەش زۆر لەوەی کە پێشتر دەزانرا، نەگەیشتووەتە ئێمە. لە جیاتی ڕازاندنەوەی ژیانی بە وردەکارییەک کە ناتوانرێت پشتڕاست بکرێتەوە، وەفادارترە ڕێز لەوە بگرین کە بە ڕاستی یاد دەکرێتەوە: ڕەچەڵەکی پیرۆزی، شوێنە چارەنووسسازەکەی لە بنەماڵە پیرۆزەکەدا و ئەو ڕێزگرتنەی چرایەک بە ناوی ئەو داگیرساو ڕادەگرێت. لە بۆشاییەکانی تۆمارەکەدا دەتوانین تەنها دان بە سنووری ئەوەدا بنێین کە دەکرێت بزانرێت.
هێما و مانا
کەسایەتیی سیتیا زین هێمایەکی بێدەنگ بەڵام قووڵ کۆدەکاتەوە. بوونی ژنانەی پیرۆز لە ناوەڕۆکی نەریتی ئێزدیدا بەرجەستە دەکات؛ ئەو دایکە مەزنەی ڕەچەڵەکە پیرۆزەکان تێیدا یەک دەگرن و لە ئەوەوە بەردەوام دەبن. وەک دایکی پیرۆزەکانی خۆر و مانگ بە سەرچاوەی گەشاوەترین هێماکانی باوەڕەکەوە پەیوەستە؛ ئەو خاتونەی ڕووناکییە مەزنەکان لە ئەوەوە لەدایک بوون. وەک کچی شێخ عەدی کە بە ئێزدینە میرەوە بەستراوەتەوە، یەکگرتنی پیرۆزی و فەرمانڕەوایی، نوێ و کۆن، لە یەک کەسایەتیدا بەرجەستە دەکات.
چرای پیرۆزی ئەو لە لالش هێمایەکی گونجاوی پێ دەبەخشێت: ڕووناکییەکی نەرم و بەردەوام کە بە وەفاداری زیندوو ڕادەگیرێت، بێدەنگە بەڵام هەرگیز ناکوژێتەوە. بەمە هێمای ئەوەیە کە کەسایەتییە بنیاتنەرەکانی نەریتێک ڕەنگە کەمتر لە پیرۆزە بەناوبانگەکانیان ستایش بکرێن، بەڵام هەر بنەڕەتی و خۆشەویست دەمێننەوە و بیرەوەرییان وەک بڵێسەیەک چاودێری دەکرێت. تێڕامان لە سیتیا زین ڕێزگرتنە لە دایکان لە ڕەگی هەر مێژوویەکی پیرۆزدا و لە کەرامەتی ئەو ژنانەی کە بەبێ ئەوان ڕەچەڵەکی پیرۆزان نەدەبوو.
سیتیا زین و کوردەکان
سیتیا زین لە میراتی کوردەکاندا شوێنێکی ڕێزلێگیراوی هەیە، پێش هەموو شتێک لە نێو ئێزدییەکاندا، شوێنکەوتووانی یەکێک لە کۆنترین باوەڕەکانی جیهانی کورد. وەک کچی شێخ عەدی، هاوسەری ئێزدینە میر و دایکی پیرۆزەکانی خۆر و مانگ، لە خودی بناغەی ڕێکخستنی پیرۆزی ئێزدیدا وەستاوە و ڕێزگرتن لە ئەو شوێنی پیرۆزە ژنەکان لە ناویدا پشتڕاست دەکاتەوە.
بۆ گەلێک کە باوەڕ و ناسنامەکەی بە درێژایی سەدەکانی تەنگانە پاراستووە، دایکە مەزنەکانی بنەماڵە پیرۆزەکان کەسایەتیی کەرامەت و بەردەوامین؛ کۆمەڵگاکە بە ڕابردوویەکی نەجیب و پیرۆزەوە گرێ دەدەن. سیتیا زین یاد ئێزدییەکان و جیهانی فراوانتری کورد دەخاتەوە کە ژنەکانیش بە هەمان شێوەی پیاوەکان میراتەکەیان گواستەوە؛ لە ڕەگی ڕەچەڵەکە مەزنەکانی پیرۆزاندا خاتونێکی نەجیب وەستاوە کە بە ڕووناکییەکی بێدەنگ و بەردەوام ڕێزی لێدەگیرێت. یادی ئەو کردنەوە ڕێزگرتنە لە بوونی ژنانەی پیرۆز لە ناوەڕۆکی نەریتی ئێزدیدا.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
بە ڕاستی چەند دەربارەی سیتیا زین دەزانین؟ بە ڕاستگۆییەوە، کەم لە ژیانی ئەو تۆمار کراوە. بە سەرەکی لە ڕێگەی شوێنی لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەدا وەک کچ و هاوسەر و دایک و لە ڕێگەی ڕێزلێگرتنیەوە ناسراوە، نە لە ڕێگەی گێڕانەوەیەکی وردی ژیان یان کارەکانیەوە. وەفادارترین شێوە ئەوەیە بەو مانایانە پێشکەش بکرێت و خۆمان لە ئارەزووی داهێنانی ژیاننامەیەکی پڕتر لەوەی سەرچاوەکان پشتگیری دەکەن بپارێزین. گرنگیی ئەو ڕاستەقینەیە و ڕێزلێگرتنەکەشی هەیە، بەڵام تۆماری ژیانی کەمە و ڕاستگۆیی دەخوازێت ئەمە بگوترێت.
ئایا سیتیا زین هەمان زینی چیرۆکە بەناوبانگەکەی خۆشەویستییە؟ نەخێر. زین ناوێکی خۆشەویستی کوردیی ژنانە؛ ئەم پیرۆزە ئێزدییە و پاڵەوانە ژنەکەی داستانە مەزنەکەی خۆشەویستی، مەم و زین ، هەردووکیان ئەو ناوەیان هەیە. بەڵام ئەمانە کەسایەتیی تەواو جیاوازن لە دوو جیهانی جیاواز. سیتیا زین کەسایەتییەکی پیرۆزی بنەماڵە پیرۆزەکەی ئێزدییە؛ زینی چیرۆکی خۆشەویستی پاڵەوانە ژنە کارەساتبارەکەی داستانێکی ئەدەبیی کوردییە. هاوبەشیی ناوەکە نابێت ببێتە هۆی تێکەڵکردنیان.
ڕێزلێگرتن لە ئەو چیمان لەبارەی ژنان لە ئێزدایەتیدا پێ دەڵێت؟ ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە باوەڕەکە لە پاڵ پیرۆزە پیاواندا ڕێز لە پیرۆزە ژنانیش دەگرێت؛ چەند پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی هەیە، لەوانە سیتیا زین و نەوەکەی کە پارێزەری منداڵبوونە. دەبێت ئەمە لە ناو خودی باوەڕەکەدا بە پێوەرەکانی خۆی لێک بدرێتەوە: ئێزدایەتی ئایینێکی یەکتاپەرستانەیە کە تێیدا خودای تاک چاودێریی جیهانی سپاردووە بە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە ژێر سەرکردایەتیی فریشتەی تاووسدا. لە ڕێکخستنە پیرۆزەکەیدا ژنانی وەک سیتیا زین شوێنی خۆشەویست و پڕکەرامەتیان هەیە وەک دایکی مەزن و پیرۆز.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
شێخ عەدی: پیرۆزە هەرە بەرزەکەی ئێزدی و باوکی سیتیا زین
ئێزدینە میر: میری ئێزدییەکان و هاوسەری سیتیا زین
شێخ شەمس: پیرۆزی خۆر، کوڕی سیتیا زین
شێخ فەخرەدین: پیرۆزی مانگ و شاعیری قەولەکان، کوڕی سیتیا زین
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە کە چرایەکی پیرۆز بۆ سیتیا زین تەرخان کراوە
خاتوونا فەخرا: پیرۆزە ژنەکە و پارێزەری منداڵبوون، نەوەی سیتیا زین
پرسیارە باوەکان
سیتیا زین کێ بوو؟
سیتیا زین، کە واتای خاتونی نەجیب زینە، پیرۆزە ژنێکی ڕێزلێگیراوی ئێزدی بوو کە لە سەدەی دوازدەدا ژیا. کچی شێخ عەدی، پیرۆزە مەزنەکە، هاوسەری ئێزدینە میر و دایکی دوو لە چوار پیرۆزە شەمسانییەکە بوو: شێخ شەمس و شێخ فەخرەدین، بەرجەستەکەرانی خۆر و مانگ. لە نێو گرنگترین کەسایەتییە ژنەکانی باوەڕەکەدا ڕێزی لێدەگیرێت.
ناوی سیتیا زین چی دەگەیەنێت؟
ناوەکە نازناوێکی ڕێزگرتن و ناوێکی کەسی پێکەوە کۆدەکاتەوە. سیتی، کە هەندێک جار بە سیت دەنووسرێت، نازناوێکی کوردیی ڕێزگرتنە بە مانای خاتون یان ژنی نەجیب؛ زینیش ناوێکی خۆشەویستی کوردیی ژنانە. پێکەوە سیتیا زین واتای خاتونی نەجیب زینە؛ ناوێکی پڕناز و کەرامەت کە سەدان ساڵە لە نێو ئێزدییەکاندا ڕێزی لێدەگیرێت.
منداڵەکانی سیتیا زین کێ بوون؟
سیتیا زین دایکی دوو لە خۆشەویستترین پیرۆزەکانی ئێزدایەتی بوو: شێخ شەمس، بەرجەستەکەری خۆر، و شێخ فەخرەدین، بەرجەستەکەری مانگ و شاعیری سروودە پیرۆزەکان. ئەم دووانە لە نێو ئەو چوار کوڕەدا بوون کە بوون بە نیای ڕەچەڵەکە شێخایەتییە شەمسانییەکان؛ بەمە لەم یەک خاتونە نەجیبەوە پیرۆزەکانی دوو ڕووناکییە مەزنەکە هاتن.
بۆچی سیتیا زین گرنگە؟
وەک دایکێکی مەزنی بنەماڵە پیرۆزەکەی ئێزدی گرنگە. وەک کچی شێخ عەدی و هاوسەری ئێزدینە میر، ڕەچەڵەکی پیرۆزی ئەو کەسایەتییەی کە باوەڕەکەی دووبارە بنیات نایەوە بە ڕەچەڵەکە میرییە کۆنەکەوە بەستەوە؛ وەک دایکی پیرۆزەکانی خۆر و مانگیش لە سەرچاوەی بەشێکی زۆری پیرۆزیی باوەڕەکەدا وەستاوە. لە ڕێگەی ئەوەوە ڕەچەڵەکی پیرۆزە مەزنەکان پێکەوە بەستراون.
چۆن ڕێز لە سیتیا زین دەگیرێت؟
لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، ناوەندی ڕۆحیی ئێزدایەتی، چرایەکی پیرۆز کە بە چرا ناسراوە بۆ سیتیا زین تەرخان کراوە و بە ڕێزی ئەو داگیرساو ڕادەگیرێت. داگیرساندنی چرا بۆ پیرۆزان یەکێکە لە نەریتە ناوەندییەکانی نیایشی باوەڕەکە؛ چرا تەرخانکراوەکەی بیرەوەریی ئەو لە کردە ڕۆژانەکانی گەلەکەیدا زیندوو ڕادەگرێت، ڕێزێکی نەرم و بەردەوام بۆ دایکی پیرۆزی خۆر.
ئایا سیتیا زین هەمان زینی مەم و زینە؟
نەخێر. زین ناوێکی باو و خۆشەویستی کوردیی ژنانە؛ هەم پاڵەوانە ژنەکەی داستانە بەناوبانگەکەی خۆشەویستی، مەم و زین، و هەم ئەم پیرۆزە ئێزدییە ئەو ناوەیان هەیە، بەڵام کەسایەتیی تەواو جیاوازن. سیتیا زین کەسایەتییەکی پیرۆزی بنەماڵە پیرۆزەکەی ئێزدییە؛ زینی داستانەکە پاڵەوانە ژنە کارەساتبارەکەی داستانێکی ئەدەبیی کوردیی خۆشەویستییە. هاوبەشیی ناوەکە نابێت ببێتە هۆی تێکەڵکردنیان.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
فەخرەدین (شێخ فەخرەدین) ـ ویکیپیدیا
شێخ عەدیی کوڕی موسافیر ـ ویکیپیدیا