المظفر غازی: میافارقین، سکه‌ها و شورش خانوادگی

پسر العادل در نیمه نخست سده سیزدهم میافارقین را در دست داشت. سکه‌ها، شورش علیه الاشرف و مذاکره با سلجوقیان مرزهای دگرگون‌شونده قدرت او را نشان می‌دهند.

امیری در شهری کهن‌تر

المظفر شهاب‌الدین غازی پسر العادل و برادر الاشرف موسی بود. دالمش او را در اداره اخلاط و میافارقین زیر نظر الاشرف قرار می‌دهد. [1] میافارقین همان سیلوان امروزی در مسیر دیاربکر–بدلیس است. ساوران نقش پیشین آن به‌عنوان پایتخت مروانیان و تغییر فرمانروایان را شرح می‌دهد. [2] ایوبیان شهر را بنیاد ننهادند.

چند نام بر یک سکه

دالمش چهار نمونه از اداره غازی در اخلاط، با تاریخ ۶۱۸ق/۱۲۲۱–۱۲۲۲ را بررسی می‌کند. نوشته‌ها از غازی و الاشرف و در سوی دیگر خلیفه الناصر و الکامل محمد نام می‌برند. [1] این ترکیب روابط سیاسی را نشان می‌دهد، نه لزوماً استقلال کامل. فعالیت پس از مرگ العادل در ۱۲۱۸ نیز روشن است؛ زندگی سیاسی او به دوره پدر محدود نبود.

شورش و ازدست‌دادن اخلاط

کایا می‌گوید المعظم عیسی غازی را علیه الاشرف برانگیخت. هنگام حرکت الاشرف به اخلاط، کوکبری به موصل حمله کرد و معظم آماده ورود به جزیره شد. کمک مورد انتظار موقعیت غازی را حفظ نکرد. در ۶۲۱ق/۱۲۲۴ اخلاط را تسلیم کرد؛ الاشرف همه نواحی دیگر جز میافارقین را گرفت. [3] قدرتش بسیار کاهش یافت. خویشاوندی همکاری یا تقسیم ثابت را تضمین نمی‌کرد.

مس و محدودیت تاریخ‌گذاری

آلبوم فلوس مسی را در نوع ۸۶۰ گرد می‌آورد: اخلاط ۶۱۸ق و میافارقین ۶۱۸–۶۴۱ق. تاریخ‌ها به‌ندرت خوانایند و ترتیب دست‌کم هفت نوع مشخص نیست. [4] این شواهد ضرابخانه و انتشار است، نه بازسازی سالانه مالیه. ضرب سکه به‌تنهایی رونق پیوسته، کارایی اداری یا حمایت همگانی را ثابت نمی‌کند.

سلجوقیان و فشار مغول

ساوران لشکرکشی سلجوقی ۶۳۹ق/۱۲۴۱ را شرح می‌دهد. با افزایش فشار مغول، خلیفه میانجی شد. غازی قاضی شهر را با هیئتی نزد کیخسرو دوم فرستاد و پذیرش برتری او را پیشنهاد کرد؛ توافق محاصره را پایان داد. به خواست مغول برای تسلیم و تخریب دیوارها پاسخی طفره‌آمیز داد. [2] این رویدادها با محاصره بعدی مغول در زمان جانشینش تفاوت دارند.

پیوند علمی و جانشین

عفاف خوجلی وهبی او را از شاگردان ابن عربی می‌داند و مرگش را ۶۴۲ق/۱۲۴۴ می‌دهد. [5] این ارتباطی مشخص است، بدون جعل جزئیات آموزش کودکی. آلبوم پسرش الکامل محمد را از ۶۴۲ق/۱۲۴۴ ثبت می‌کند. [4] او همان برادر غازی، الکامل مصر، نیست. عنوان قبلی آلبوم ۱۲۴۲ را کنار ۶۴۲ق چاپ کرده؛ تبدیل ناسازگار را نباید تاریخ قطعی مرگ دانست.

منابع و مطالعه بیشتر

1. Emin Dalmiş, Eyyûbîlerin Ahlat Dönemi Sikkeleri, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 4.2 (2021), p. 215. DOI: 10.48120/oad.1006271.
2. Ahmet Savran, Meyyâfârikīn, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 511–512; regional history and the Seljuk siege.
3. Önder Kaya, el-Melikü’l-Eşref, Mûsâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 64–66; Ghazi’s rebellion and 1224 settlement.
4. Stephen Album, Checklist of Islamic Coins, third edition (2011), p. 109, type 860; author’s free research edition distributed in 2020.
5. Affaf Khogali-Wahbi, Hadith and Sufism in Damascus, 627/1230–728/1328, King’s College London PhD (1994), p. 43, section 2.1.9.
6. Dûrzan cîrano, Farqîn, 23 June 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.