کوڕی عادڵ لە نیوەی یەکەمی سەدەی سێزدەهەمدا مەیافارقینی هەبوو. دراو و یاخیبوون دژی ئەشرەف و دانوسانی سەلجوقی سنووری گۆڕاوی دەسەڵاتی دەردەخەن.

خانووی هاوچەرخ و دار و منارەی باریکی سپی لە سلێڤان، لە پشتیان گردی گەورەی وشک و بەردین
سلێڤان/فارقین، مەیافارقینی مێژوویی؛ وێنەی دورزان جیرانۆ، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠. پاشخانی جوگرافیی ئێستایە، نە ناساندنی کۆشک یان نیشاندانی شاری سەدەکانی ناوەڕاست. © Dûrzan cîrano · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Reused at web resolution without creative changes.

میرێک لە شارێکی کۆن

موزەففەر شەهابەدین غازی کوڕی عادڵ و برای ئەشرەف موسا بوو. دالمش لە بەڕێوەبردنی ئەخڵات و مەیافارقین لەژێر ئەشرەف دایدەنێت. [1] مەیافارقین سلێڤانی ئێستایە لە ڕێی دیاربەکر–بەدلیس. ساڤران پایتەختیی پێشووی مەروانی و گۆڕانی حاکمان دەڵێت. [2] ئەیوبییەکان شارەکەیان دانەمەزراند.

چەند ناو لەسەر دراوێک

دالمش چوار نموونەی ئیدارەی غازی لە ئەخڵات بە ٦١٨ک/١٢٢١–١٢٢٢ دەخوێنێتەوە. ناوی غازی و ئەشرەف، لە ڕووی تر خەلیفە ناسر و کامیل محەممەد، هەیە. [1] ئەمانە پەیوەندیی دەسەڵاتن؛ ناوی میری ناوچەیی سەربەخۆیی تەواو ناسەلمێنێت. دوای مردنی عادڵ لە ١٢١٨یش چاڵاکی هەبوو؛ ژیانی سیاسیی لە سەردەمی باوکی تێناپەڕێت.

یاخیبوون و لەدەستدانی ئەخڵات

کایا دەڵێت موعەززەم عیسا غازیی دژی ئەشرەف هاندا. کاتێک ئەشرەف بەرەو ئەخڵات ڕۆیشت، کۆکبۆری هێرشی کردە مووسڵ و موعەززەم ئامادەی چوونە جەزیرە بوو. یارمەتیی چاوەڕوانکراو دەسەڵاتی غازیی نەپاراست. لە ٦٢١ک/١٢٢٤ ئەخڵاتی تەسلیم کرد؛ ئەشرەف هەموو ناوچەکانی تر جگە لە مەیافارقینی لێ وەرگرت. [3] خزمەتی هاوکاری و دابەشکردنی هەمیشەیی دڵنیا نەدەکرد.

مس و سنووری ساڵدانان

ئەلبوم فلوسی مسی لە جۆری ٨٦٠ کۆ دەکاتەوە: ئەخڵات ٦١٨ک، مەیافارقین ٦١٨–٦٤١ک. ساڵەکان بەدەگمەن خوێندراونەتەوە؛ ڕیزبەندیی لانیکەم حەوت جۆر نادیارە. [4] ئەمە بەڵگەی شوێنی لێدان و جۆری دراوە، نە بودجەی ساڵانە. دراو لێدان بەخۆی خۆشگوزەرانیی بەردەوام و ئیدارەی کارا یان پشتگیریی گشتی ناسەلمێنێت.

سەلجوقی و فشاری مەغۆل

ساڤران هەڵمەتی سەلجوقیی ٦٣٩ک/١٢٤١ دەڵێت. لە زیادبوونی فشاری مەغۆلدا خەلیفە ناوبژیوان بوو. غازی قازیی شارەکەی لەگەڵ شاند بۆ کەیخوسرەوی دووەم نارد و ناسینی باڵادەستیی پێشنیار کرد؛ ڕێککەوتن گەمارۆی وەستاند. داوای مەغۆل بۆ ملکەچی و ڕووخاندنی شوورا بە وەڵامی ناڕوون تێپەڕاند. [2] ئەمانە لە گەمارۆی دواتری مەغۆل لە سەردەمی جێنشینەکەی جیاوازن.

زانست و نەوەی دواتر

عەفاف خۆگەلی وەهبی لە شاگردەکانی ئیبن عەرەبی دەیژمێرێت و مردنی ٦٤٢ک/١٢٤٤ دەدات. [5] ئەمە پەیوەندییەکی ناودارە، نە داهێنانی وردەکاریی خوێندنی منداڵی. ئەلبوم کوڕی کامیل محەممەد لە ٦٤٢ک/١٢٤٤ تۆمار دەکات. [4] ئەو کەسێکی ترە لە کامیل، برای غازی و حاکمی میسر. سەردێڕی پێشووی ئەلبوم ١٢٤٢ لە تەنیشت ٦٤٢ک چاپ دەکات؛ ئەم گۆڕینە ناگونجاوە نابێت وەک ساڵی مردنی دڵنیا دووبارە بکرێتەوە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Emin Dalmiş, Eyyûbîlerin Ahlat Dönemi Sikkeleri, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 4.2 (2021), p. 215. DOI: 10.48120/oad.1006271.
  2. Ahmet Savran, Meyyâfârikīn, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 511–512; regional history and the Seljuk siege.
  3. Önder Kaya, el-Melikü’l-Eşref, Mûsâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 64–66; Ghazi’s rebellion and 1224 settlement.
  4. Stephen Album, Checklist of Islamic Coins, third edition (2011), p. 109, type 860; author’s free research edition distributed in 2020.
  5. Affaf Khogali-Wahbi, Hadith and Sufism in Damascus, 627/1230–728/1328, King’s College London PhD (1994), p. 43, section 2.1.9.
  6. Dûrzan cîrano, Farqîn, 23 June 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.