Kurê el-Adil di nîveka yekem a sedsala 13an de Meyafarqîn girt. Pere, serhildana li dijî el-Eşref û danûstandinên Selçûqî sînorên hêza wî nîşan didin.

Xanî, dar û minareyeke spî ya nûjen li Farqînê, çiyayên fireh ên ziwa û kevirî li paş bajar
Farqîn/Silvan, Meyafarqîna dîrokî; Dûrzan cîrano, 23 Hezîrana 2010an. Dîmeneke erdnîgarî ya nûjen e, ne nasandina qesra el-Muzeffer an xêzkirina bajarê navîn. © Dûrzan cîrano · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Reused at web resolution without creative changes.

Mîr û bajarê kevn

El-Muzeffer Şihabeddîn Xazî kurê el-Adil û birayê el-Eşref Mûsa bû. Dalmiş wî di rêveberiya Exlat û Meyafarqînê ya di bin el-Eşref de datîne. [1] Meyafarqîn îro Farqîn/Silvan e, li ser rêya Diyarbekir–Bedlîsê. Savran navenda berê ya Merwaniyan û guherîna serweran rave dike. [2] Bajar ji berî Eyûbiyan hebû.

Çend nav li ser pereyekê

Dalmiş çar mînakên 618 Hicrî/1221–1222yî yên rêveberiya Xazî li Exlatê dinirxîne. Navên el-Muzeffer û el-Eşref li aliyekî, xelîfe el-Nasir û el-Kamil Muhammed li aliyê din in. [1] Ev têkiliyên desthilatê nîşan didin; navê mîrê herêmî ne her tim serxwebûna temam e. Pere piştî mirina el-Adil di 1218an de jî çalakiya wî nîşan didin.

Serhildan û windakirina Exlatê

Kaya dibêje el-Muezzem Îsa Xazî li dijî el-Eşref teşwîq kir. Dema el-Eşref ber bi Exlatê çû, Kokborî li Mûsilê xist û el-Muezzem ji bo Cezîreyê amade bû. Piştgiriya hêvîkirî nehat. Di 621 H/1224an de Xazî Exlat teslîm kir; el-Eşref hemû deverên din jê girt, Meyafarqîn ji wî re hişt. [3] Malbatîbûn hevkariyê an sînorên neguherbar garantî nedikir.

Pereyên sifir û sînorên dîrokê

Album falsên sifir bi tîpa 860 kom dike: Exlat 618 H û Meyafarqîn 618–641 H. Dîrok kêm caran têne xwendin û rêza herî kêm heft tîpan nehat diyarkirin. [4] Ev belgeya darbxane û cûreyên pereyan e, ne çîroka salane ya darayî. Çêkirina pere bi xwe refaha domdar, rêveberiya bêkêmasî an piştgiriya hemû gel naselmîne.

Selçûqî û fişara Mongolan

Savran êrîşa Selçûqiyan a 639 H/1241an rave dike. Di zêdebûna fişara Mongolan de xelîfe navbeynkar bû. Xazî qadiyê bajar bi heyetê şand cem Keyxusrew II û nasandina serweriya wî pêşkêş kir; peymanê dorpêç rawestand. Herwiha daxwaza Mongolan a îtaet û hilweşandina sûran bi bersiveke nezelal hat derbaskirin. [2] Ev ji dorpêça paşê ya dema cîgirê wî cuda ye.

Zanyarî û nifşa paşê

Khogali-Wahbi wî di xwendekarên Îbn Erebî de dihejmêre û mirinê 642 H/1244 dide. [5] Ev girêdaneke bi nav e, ne hûrgiliyên çêkirî yên perwerdeya zarokatiyê. Album kurê wî el-Kamil Muhammed ji 642 H/1244an ve dide. [4] Ew ne birayê Xazî yê Misirê ye. Sernavê berê yê Album 1242 li rex 642 H çap dike; vê lihevneanîna salan wek mirineke teqez dubare nekin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Emin Dalmiş, Eyyûbîlerin Ahlat Dönemi Sikkeleri, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 4.2 (2021), p. 215. DOI: 10.48120/oad.1006271.
  2. Ahmet Savran, Meyyâfârikīn, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 511–512; regional history and the Seljuk siege.
  3. Önder Kaya, el-Melikü’l-Eşref, Mûsâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 64–66; Ghazi’s rebellion and 1224 settlement.
  4. Stephen Album, Checklist of Islamic Coins, third edition (2011), p. 109, type 860; author’s free research edition distributed in 2020.
  5. Affaf Khogali-Wahbi, Hadith and Sufism in Damascus, 627/1230–728/1328, King’s College London PhD (1994), p. 43, section 2.1.9.
  6. Dûrzan cîrano, Farqîn, 23 June 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.