مقدمه
وایو از کهن‌ترین و پیچیده‌ترین ایزدان سنت زرتشتی و ایرانی است؛ ایزد باد و جو، چهره‌ای با دو سرشت که جنبه‌ای نیک و روشن دارد و آفرینش نیک را یاری و محافظت می‌کند و جنبه‌ای هراس‌انگیز و تاریک که با مرگ و تندباد سرد پیوند دارد.
در نگرش زرتشتی، وایو در فضای میانی میان قلمروهای روشنایی و تاریکی سکونت دارد؛ بادی که میان جهان اهورامزدا در بالا و قلمرو اهریمن در پایین حرکت می‌کند. او ایزدی نیرومند و جنگاور است که در جنبهٔ نیک خود پهلوانان را یاری و از آفرینش محافظت می‌کند، اما از چهرهٔ دیگرش به‌عنوان بادی که جان محتضران را می‌برد هراس دارند. او در سرود کهن ویژهٔ خود ستوده می‌شود.
وایو مانند دیگر ایزدان مجموعهٔ ایزدان زرتشتی، به میراث مشترک دینی و اسطوره‌ای کهن مردمان ایرانی‌تبار تعلق دارد؛ سنتی که کردها همراه با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند و ریشه‌های ژرف هندوایرانی دارد. شناخت وایو، آشنایی با یکی از چشمگیرترین و مبهم‌ترین چهره‌های اسطورهٔ ایرانی است؛ ایزد باد که دو سرشتش فاصلهٔ میان نیکی و بدی را دربرمی‌گیرند.
فهرست مطالب
وایو کیست؟
وایو ایزد زرتشتی و ایرانی باد و جو است؛ ایزد یا موجود شایستهٔ پرستشی با دیرینگی بسیار و پیچیدگی چشمگیر. ویژگی تعیین‌کنندهٔ او سرشت دوگانه‌اش است؛ جنبه‌ای نیک و خیررسان دارد، وایوی نیک، که محافظ و یاور نیرومند آفرینش نیک است، و جنبه‌ای تاریک و هراس‌انگیز که با مرگ و ویرانی پیوند دارد. او پیوندی نزدیک با واته، نام و جنبهٔ دیگری از ایزد باد، دارد و گاه این دو را با هم بررسی می‌کنند. وایو در جنبهٔ نیک خود ایزدی جنگاور است که پهلوانان و شاهان را یاری می‌دهد، از آفرینش روح نیک محافظت می‌کند و برای پیروزی و یاری فراخوانده می‌شود. در جنبهٔ هراس‌انگیزش، از او به‌عنوان بادی که جان محتضران را می‌برد و نیرویی از مرگ هراس دارند. در این سنت، او در فضای میانی میان قلمرو اهورامزدا در بالا و قلمرو اهریمن در پایین سکونت دارد. وایو که در سرود ویژهٔ خود ستوده می‌شود، از کهن‌ترین و چندوجهی‌ترین چهره‌های تخیل دینی ایرانی است.
باد، جو و واته
وایو یکی از دو ایزد باد با پیوند نزدیک در سنت ایرانی است و دیگری واته نام دارد. هر دو نام به باد و جو اشاره دارند و گاه با هم یا به‌صورت ادغام‌شدهٔ وایو–واته به کار می‌روند، هرچند می‌توان آنها را از هم متمایز نیز کرد.
در این سنت، وایو و واته هر دو نمایندهٔ باد و هوای در حرکت‌اند و برخی منابع آنان را متمایز می‌کنند؛ واته باد در حرکت، باد طبیعیِ وزان، و وایو ایزد هوا و جو، به‌ویژه هوا در حالت آرام یا جنبهٔ کیهانی آن است. این نام‌ها کهن‌اند و ریشه‌های ژرف هندوایرانی دارند؛ زیرا ایزد باد با سنت ودایی خویشاوند هند مشترک است که در آن ایزدی با همین نام و سرشت حضور دارد. از میان این دو، وایو چهرهٔ برجسته‌تر و پیچیده‌تر و برخوردار از شخصیت تکامل‌یافتهٔ دو سرشت است و واته بیشتر خود باد به‌عنوان نیرویی طبیعی و الهی است. وایو و واته در کنار هم نمایندهٔ حرمت‌گذاری ایرانی به باد و جو به‌عنوان نیرویی الهی‌اند؛ هوای در حرکت که فضای میان آسمان و زمین را پر می‌کند. این پیوند وایو با باد و جو و رابطهٔ نزدیکش با واته، بنیاد طبیعی شخصیت اوست؛ ایزد هوای در حرکت که سرشت دوگانه‌اش جنبه‌های متضاد خود باد، زندگی‌بخش و ویرانگر، ملایم و خروشان، را بازمی‌تاباند. وایو در مقام ایزد باد و جو، در پیوند با واته، در مجموعهٔ ایزدان ایرانی جای می‌گیرد؛ ایزد کهن هوای در حرکت با دو سرشت چشمگیرش.
نکات کلیدی
وایو ایزد کهن زرتشتی باد و جو است.
دو سرشت دارد؛ جنبه‌ای نیک و محافظ و جنبه‌ای هراس‌انگیز و تاریک.
وایوی نیک پهلوانان را یاری و از آفرینش نیک محافظت می‌کند.
وایوی هراس‌انگیز با مرگ و تندباد سرد پیوند دارد.
پیوندی نزدیک با واته، جنبهٔ دیگری از ایزد باد، دارد.
در فضای میانی میان قلمروهای نیکی و بدی سکونت دارد.
اطلاعات کوتاه
نام: وایو (همچنین وای، وَی)؛ در پیوند با واته به‌صورت وایو–واته
قلمرو: باد، جو، فضای میانی
سرشت: دوگانه؛ جنبه‌ای نیک و جنبه‌ای هراس‌انگیز
وایوی نیک: محافظ آفرینش، یاور پهلوانان
وایوی هراس‌انگیز: در پیوند با مرگ و تندباد سرد
سرود او: رام‌یشت (یشت 15)، ویژهٔ وایو
ریشه‌ها: هندوایرانی کهن؛ هم‌ریشه با وایوی ودایی
در زروان‌گرایی: واته–وایو نمایندهٔ فضا بود، در کنار زروان به‌عنوان زمان
محل سکونت: فضای میان قلمروهای نیکی و بدی
میراث: سنت مشترک دینی و اسطوره‌ای ایرانی
دو سرشت وایو
متمایزترین ویژگی وایو، سرشت دوگانه، دو چهره یا دو جنبهٔ اوست که سنت متأخر آنها را به‌روشنی به وایوی نیک و وایوی بد، سویه‌های روشن و تاریک ایزد باد، تفکیک کرد.
در سنت تکامل‌یافته، به‌ویژه در کتاب‌های متأخر پهلوی، تمایزی روشن میان وایوی نیک، جنبهٔ خیررسانی که به آفرینش نیک تعلق دارد و آن را یاری می‌کند، و وایوی بد، جنبهٔ تاریک و هراس‌انگیز مرتبط با آسیب و مرگ، برقرار می‌شود. وایوی نیک باد هوای فرازین و نسیم روشن و خیررسانی است که به قلمرو نور تعلق دارد و نیکی را یاری می‌کند؛ وایوی بد باد تاریک، سرد و ویرانگر است که با قلمرو تاریکی و مرگ پیوند دارد. این دوگانگی سرشت متضاد خود باد را بازمی‌تاباند که می‌تواند ملایم و زندگی‌بخش یا خروشان و ویرانگر باشد و وایو را به چهره‌ای بدل می‌کند که به شیوه‌ای نامعمول در میان ایزدان، شکاف میان نیکی و بدی را دربرمی‌گیرد. دو سرشت وایو، ابهام نیرویی را بیان می‌کنند که میان قلمروها حرکت می‌کند و از هر دو بهره دارد؛ بادی که هم‌زمان دم زندگی و تندباد مرگ است. این سرشت دوگانه، ویژگی تعیین‌کننده و چشمگیرترین ویژگی وایوست؛ ایزد دوچهره‌ای که جنبه‌های روشن و تاریکش سرشت متضاد باد و فضای میانی محل سکونتش را بازمی‌تابانند. این امر او را به یکی از پیچیده‌ترین و مبهم‌ترین چهره‌های تخیل دینی ایرانی بدل می‌کند؛ ایزد باد که میان قلمروهای نیکی و بدی ایستاده است.
وایوی نیک، محافظ آفرینش
وایو در جنبهٔ نیک و خیررسان خود، ایزدی نیرومند و جنگاور، محافظ آفرینش نیک اهورامزدا و یاور پهلوانان، شاهان و درستکاران است که برای پیروزی و یاری فراخوانده می‌شود.
در سرود ویژهٔ خود و دیگر بخش‌های این سنت، وایوی نیک به‌عنوان ایزدی جنگاور، نیرومند، تندرو و توانا ستوده می‌شود که کسانی را که برایش قربانی می‌کنند یاری می‌دهد و از آفرینش روح نیک محافظت می‌کند. پهلوانان و شاهان سنت حماسی و اسطوره‌ای او را برای یاری و پیروزی فرامی‌خوانند و او نیروی خود را در راه نیکی علیه نیروهای بدی به کار می‌گیرد. وایو در این جنبه، در میان ایزدان روشن و جنگاور، در کنار چهره‌هایی چون ورثرغنه، پیروزی، و تیشتر، باران‌آور، جای دارد؛ نیروهایی که آفرینش نیک و درستکاران را در مبارزاتشان یاری می‌دهند. وایوی نیک در مقام محافظ و یاور، جنبهٔ خیررسان و زندگی‌بخش باد را بیان می‌کند؛ نسیم روشن هوای فرازین که به قلمرو نور تعلق دارد و در خدمت نیکی است. این نقش محافظ و جنگاور، چهرهٔ مثبت وایوست؛ ایزد نیرومندی که پهلوانان را یاری می‌دهد و نگهبان آفرینش است و برای توان و پیروزی در راه نیکی فراخوانده می‌شود. در همین جنبه است که وایو به کامل‌ترین معنا ایزد، موجود شایستهٔ پرستش آفرینش نیک، است؛ محافظ نیرومندی که درستکاران یاری‌اش را می‌طلبند. بدین ترتیب وایوی نیک نمایندهٔ سویهٔ روشن و خیررسان ایزد باد، محافظ آفرینش و یاور پهلوانان است.
وایوی هراس‌انگیز و مرگ
جنبهٔ تاریک‌تر وایو با مرگ پیوند دارد؛ باد هراس‌انگیزی که جان محتضران را می‌برد و تندباد سردی که با قلمرو تاریکی مرتبط است. این چهرهٔ ترس‌آور ایزد باد است.
در این سنت، وایوی تاریک یا بد نیروی مرگ و ویرانی است؛ باد هراس‌انگیزی که با پایان زندگی و قلمرو روح بد پیوند دارد. از این جنبه هراس دارند و آن را نمی‌پرستند؛ سویهٔ ویرانگر و مرگبار باد، تندباد سرد و زیان‌آوری که آسیب می‌رساند و جان زندگان را می‌برد. پیوند باد و مرگ، پیوندی کهن و طبیعی است؛ نیروی نادیدنی‌ای که نفس زندگی را می‌گیرد، و در وایو این پیوند در قالب جنبهٔ هراس‌انگیزش نمود می‌یابد. فهم این جنبهٔ تاریک در نگرش گسترده‌تر اهمیت دارد؛ وایوی هراس‌انگیز نمایندهٔ ظرفیت ویرانگر باد و چهرهٔ ترس‌آور نیرویی است که قلمروها را دربرمی‌گیرد، در حالی که وایوی نیک همچنان محافظی خیررسان می‌ماند. این دو در چهرهٔ پیچیدهٔ وایو کنار هم قرار دارند؛ ایزدی که دو سرشتش هم جنبهٔ زندگی‌بخش و هم جنبهٔ مرگ‌آور باد را دربرمی‌گیرند. وایوی هراس‌انگیز و پیوندش با مرگ، سویهٔ ترس‌آور این ایزد مبهم را بیان می‌کنند؛ چهرهٔ تاریک باد که این سنت در کنار جنبهٔ روشن و خیررسانش به رسمیت می‌شناسد. همین دوگانگیِ محافظ و آورندهٔ مرگ است که وایو را به چهره‌ای چنین چشمگیر و پیچیده بدل می‌کند؛ ایزد باد که هم دم زندگی و هم تندباد مرگ را در خود دارد.
وایو در فضای میانی
از ویژگی‌های متمایز وایو در این سنت آن است که در فضای میانی سکونت دارد و عمل می‌کند؛ قلمرو هوا و جو که میان جهان روشنایی در بالا، قلمرو اهورامزدا، و جهان تاریکی در پایین، قلمرو اهریمن، قرار دارد.
وایو در مقام ایزد جو و هوای در حرکت، فضای میان قلمروها را اشغال می‌کند؛ ناحیهٔ میانی که باد در آن می‌وزد. این جایگاه در فضای میانی با سرشت دوگانه‌اش پیوند دارد؛ زیرا در مقام نیروی ناحیهٔ میانی، هم از قلمرو نور در بالا و هم از قلمرو تاریکی در پایین بهره دارد و این بخشی از دلیل برخورداری او از جنبه‌ای نیک و جنبه‌ای تاریک است. در اندیشه‌پردازی زروان‌گرایی، جریانی ویژه و اکنون ازمیان‌رفته در این سنت که با چهرهٔ زروان، زمان، پیوند داشت، باد واته–وایو با فضا، به‌عنوان همتای زمان، مرتبط بود و این دو در کنار هم چارچوب کیهان را شکل می‌دادند. این اندیشه برداشت وایو به‌عنوان نیروی فضای میانی، جو میان آسمان و زمین، را بازمی‌تاباند. بنابراین جایگاه وایو در فضای میانی، جنبه‌ای مهم از شخصیت اوست؛ ایزد ناحیهٔ میانی که سرشت دوگانه و شخصیت مبهمش موقعیت او میان قلمروهای نیکی و بدی را بازمی‌تابانند. وایو در مقام نیروی فضای میانی، باد جو که میان جهان‌ها حرکت می‌کند، جایگاه متمایز خود را در تخیل کیهان‌شناختی ایرانی دارد؛ ایزد ناحیهٔ میانی که میان روشنایی و تاریکی ایستاده است.
نمادپردازی و معنا
وایو بیش از هر چیز تجسم سرشت مبهم و دوگانهٔ باد است؛ نیرویی که هم‌زمان زندگی‌بخش و ویرانگر، ملایم و خروشان، دم زندگی و تندباد مرگ است. او در دو سرشت خود نمایندهٔ جنبه‌های متضاد یک نیرو و ابهام قدرتی است که شکاف میان نیکی و بدی را دربرمی‌گیرد.
وایو همچنین تجسم اندیشهٔ فضای میانی، قلمرو جو میان آسمان و زمین، روشنایی و تاریکی، و نیروهایی است که در آن ناحیهٔ میانی حرکت و عمل می‌کنند. از این رو، نمایندهٔ اهمیت کیهانی هوا و باد به‌عنوان واسطهٔ میان قلمروهاست. در جنبهٔ نیکش نیز نیروی خیررسان و محافظ باد را تجسم می‌بخشد؛ ایزد نیرومندی که پهلوانان را یاری می‌دهد و از آفرینش نگهبانی می‌کند، در حالی که جنبهٔ تاریکش ظرفیت ترس‌آور و ویرانگر همان نیرو را به رسمیت می‌شناسد. در همهٔ اینها، وایو از کهن‌ترین، پیچیده‌ترین و چشمگیرترین چهره‌های سنت دینی ایرانی است؛ تجسم سرشت دوگانهٔ باد، نقش کیهانی فضای میانی و ابهام نیرویی که میان نیکی و بدی ایستاده است. او ایزد باد و دو سرشت است، محافظ روشن و آورندهٔ هراس‌انگیز مرگ؛ یکی از چندوجهی‌ترین چهره‌های تخیل دینی که کردها با دیگر وارثان سنت ایرانی در آن سهیم‌اند.
وایو و کردها
وایو مانند دیگر ایزدان مجموعهٔ ایزدان زرتشتی، به میراث مشترک دینی و اسطوره‌ای کهن مردمان ایرانی‌تبار تعلق دارد؛ سنتی که کردها، به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار، همراه با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند و ریشه‌های ژرف هندوایرانی‌اش به کهن‌ترین لایه‌های این سنت می‌رسد.
برای کردها، میراث دینی کهن ایرانی، از جمله حرمت‌گذاری به نیروهای طبیعی و ایزدان پیچیدهٔ سنت قدیم، بخشی از پیش‌زمینهٔ ژرف جهان فرهنگی و معنوی آنان است. حرمت‌گذاری به باد و عناصر و تخیل غنی‌ای که چهره‌ای به پیچیدگی وایو را پدید آورد، بخشی از میراث گستردهٔ دینی مشترک در سراسر جهان ایرانی است. درک وایو به‌عنوان بخشی از این میراث مشترک کهن ایرانی، به‌جای چهره‌ای منحصراً کردی، صادقانه و دقیق است؛ او به سنت مشترک و بسیار کهن دینی مردمان ایرانی‌تبار تعلق دارد که حتی با سنت ودایی خویشاوند هند نیز ریشه‌های مشترک دارد. کردها به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار با ریشه‌های کهن در این جهان، در کنار دیگر وارثان سنت ایرانی در این میراث سهیم‌اند که ایزد باد، وایو، بخشی از آن است. پس با معرفی وایو، چهره‌ای از میراث مشترک کهن ایرانی را معرفی می‌کنیم که کردها به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار وارث آن هستند؛ یکی از کهن‌ترین و پیچیده‌ترین ایزدان تخیل دینی زیربنای سنت‌های منطقه.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا سرشت دوگانهٔ وایو با یکتاپرستی زرتشتی تناقض دارد؟ اگر درست فهمیده شود، خیر. آیین زرتشتی اساساً دینی با محوریت اهورامزدا به‌عنوان خدای برتر و سرچشمهٔ همهٔ نیکی‌هاست و ایزدان، موجودات شایستهٔ پرستش آفرینش نیک زیر فرمان او هستند. وایو چهره‌ای کهن و پیچیده است که سرشت دوگانه‌اش جنبه‌های متضاد باد و جایگاهش در فضای میانی را بازمی‌تاباند؛ این سنت به تمایز وایوی نیک، متعلق به آفرینش نیک، از جنبهٔ تاریک مرتبط با مرگ رسید. برخی بندهای بسیار کهن و چشمگیر، وایو را به شیوه‌هایی تصویر می‌کنند که دیرینگی بسیار و ریشه‌های پیشازرتشتی این چهره را بازمی‌تابانند؛ اما در چارچوب تکامل‌یافتهٔ زرتشتی، جایگاه برتر اهورامزدا روشن است و جنبهٔ نیک وایو ایزدی از آفرینش نیک است. بهتر است پیچیدگی وایو را ویژگی خاستگاه‌های کهن و شخصیت مبهمش در چارچوب بزرگ‌تر یکتاپرستانهٔ این دین بدانیم.
آیا وایو همان وایوی ودایی هند است؟ این دو خاستگاهی مشترک دارند. وایوی ایرانی و وایوی ودایی سنت هندی هر دو از ایزد مشترک هندوایرانی باد با دیرینگی بسیار سرچشمه می‌گیرند و در نام و شخصیت بنیادین ایزد باد مشترک‌اند. با این حال، در گذر زمان هر یک در سنت خود به شیوه‌ای ویژه تحول یافت و وایوی ایرانی سرشت دوگانهٔ متمایز و جایگاهش را در کیهان‌شناسی قلمروها به دست آورد. این رابطه، رابطهٔ خاستگاه کهن و ریشه‌های مشترک است؛ ایزد بادی که هر دو شاخهٔ ایرانی و هندیِ سنت گسترده‌تر به ارث بردند و سپس در هر یک به شیوه‌ای متمایز تحول یافت. این خاستگاه مشترک بخشی از دیرینگی ژرف چهرهٔ وایوست.
آیا وایو چهره‌ای مشخصاً کردی است؟ خیر؛ او مانند دیگر ایزدان مجموعهٔ ایزدان زرتشتی، به میراث مشترک کهن دینی ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها همراه با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند، و چهره‌ای منحصراً کردی نیست. کردها به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار در کنار همسایگانشان در این میراث گسترده و کهن سهیم‌اند که وایو بخشی از آن است.
موضوعات مرتبط
اهورامزدا: سرور دانا که وایوی نیک از آفرینش او محافظت می‌کند
اهریمن: روح بدِ قلمرو تاریکی در پایین
زروان: زمان که در زروان‌گرایی واته–وایو به‌عنوان فضا با او جفت می‌شد
ورثرغنه: پیروزی، ایزد جنگاور دیگر
تیشتر: ستارهٔ باران‌آور، نیروی دیگری از آفرینش نیک
میترا: سرور پیمان، ایزد بزرگ دیگر
امشاسپندان: جاودانان مقدس آفرینش نیک
پل چینود: پل مردگان که از تهدید باد تاریک علیه آنان هراس داشتند
پرسش‌های متداول
وایو در آیین زرتشتی کیست؟
وایو ایزد کهن زرتشتی و ایرانی باد و جو است؛ چهره‌ای با پیچیدگی چشمگیر که سرشت دوگانه‌اش آن را تعریف می‌کند. جنبه‌ای نیک و خیررسان دارد، وایوی نیک، که محافظ نیرومند آفرینش نیک و یاور پهلوانان است و جنبه‌ای تاریک و هراس‌انگیز که با مرگ و تندباد سرد پیوند دارد. او در فضای میانی میان قلمروهای روشنایی و تاریکی سکونت دارد و در سرود ویژهٔ خود، رام‌یشت، ستوده می‌شود.
چرا وایو دو سرشت دارد؟
سرشت دوگانهٔ وایو، سرشت متضاد خود باد را بازمی‌تاباند که می‌تواند ملایم و زندگی‌بخش یا خروشان و ویرانگر باشد و نیز جایگاه او در فضای میانی میان قلمرو نور در بالا و قلمرو تاریکی در پایین را. سنت متأخر وایوی نیک، متعلق به آفرینش نیک و یاور آن، را از جنبهٔ تاریک مرتبط با مرگ متمایز کرد. او به‌عنوان نیروی ناحیهٔ میانی از هر دو قلمرو بهره دارد و این بخشی از دلیل برخورداری او از چهره‌ای روشن و چهره‌ای تاریک است.
جنبهٔ نیک وایو چیست؟
وایو در جنبهٔ نیک خود ایزدی نیرومند و جنگاور، محافظ آفرینش نیک اهورامزدا و یاور پهلوانان، شاهان و درستکاران است که برای پیروزی و یاری فراخوانده می‌شود. در سرودش تندرو و توانا ستوده می‌شود و نیروی خود را در راه نیکی علیه بدی به کار می‌گیرد و در میان ایزدان روشن و جنگاوری چون ورثرغنه و تیشتر جای دارد. این چهرهٔ محافظ و خیررسان، سویهٔ مثبت ایزد باد است؛ نسیم روشن هوای فرازین که در خدمت نیکی است.
وایو چگونه با مرگ پیوند دارد؟
جنبهٔ تاریک‌تر وایو با مرگ پیوند دارد؛ باد هراس‌انگیزی که جان محتضران را می‌برد و تندباد سرد و زیان‌آوری که با قلمرو تاریکی مرتبط است. پیوند باد و مرگ، پیوندی کهن و طبیعی است؛ نیروی نادیدنی‌ای که نفس زندگی را می‌گیرد. این جنبهٔ ترس‌آور در سنت در کنار وایوی نیک به رسمیت شناخته می‌شود و آن دو در کنار هم چهرهٔ پیچیده‌ای را می‌سازند که دو سرشتش هم دم زندگی و هم تندباد مرگ را دربرمی‌گیرند.
پیوند وایو و واته چیست؟
وایو و واته دو نام و جنبهٔ نزدیک از ایزد ایرانی باد هستند که گاه با هم یا به‌صورت ادغام‌شدهٔ وایو–واته به کار می‌روند. برخی منابع آنان را متمایز می‌کنند؛ واته باد طبیعیِ در حرکت و وایو ایزد هوا و جو، به‌ویژه در جنبهٔ کیهانی آن، است. از میان این دو، وایو چهرهٔ برجسته‌تر و پیچیده‌تر با سرشت دوگانهٔ تکامل‌یافته است و واته بیشتر خود باد به‌عنوان نیرویی طبیعی و الهی است. هر دو ریشه‌های ژرف هندوایرانی دارند.
آیا وایو چهره‌ای کردی است؟
وایو به میراث مشترک کهن دینی زرتشتی و ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها همراه با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند، و چهره‌ای منحصراً کردی نیست. او دیرینگی بسیار دارد و ریشه‌های هندوایرانی‌اش حتی با سنت ودایی هند نیز مشترک است. کردها به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار با ریشه‌های کهن در این جهان، در کنار همسایگانشان در این میراث سهیم‌اند که ایزد باد، وایو، بخشی از آن است.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
وایو (وایو–واته) — دانشنامهٔ ایرانیکا
ام. ان. دالا، تاریخ آیین زرتشتی — دربارهٔ وایو