Destpêk
Vayû yek ji heyînên xwedayî yên herî kevnar û herî tevlihev ên kevneşopiya zerdeştî û Îranî ye: xwedayê ba û atmosferê, kesayetiyekî bi du xwezayan, bi aliyekî baş û ronî ku alîkariya cîhana baş a afirandî dike û wê diparêze, û aliyekî tirsnak û tarî ku bi mirin û pêla bayê sar ve girêdayî ye.
Di dîtina zerdeştî de, Vayû di valahiya navberê ya di navbera cîhanên ronahî û tarîtiyê de dijî, bayê ku di navbera cîhana Ahûra Mazda ya li jor û cîhana Ehrîmen ya li jêr de tevdigere. Ew heyîneke xwedayî ya bi hêz û şerker e ku di aliyê xwe yê baş de alîkariya lehengan dike û cîhana afirandî diparêze; lê ji rûyê wî yê din wek bayê ku kesên li ber mirinê dibe ditirsin. Ew bi sirûda xwe ya olî ya kevnar tê rêzgirtin.
Wek heyînên xwedayî yên din ên panteona zerdeştî, Vayû aîdî mîrasa kevnar a hevbeş a olî û mîtolojîk a gelên Îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin û xwedî rehên kûr ên Hind-Îranî ye. Naskirina Vayû rûbirûbûn bi yek ji kesayetiyên herî balkêş û herî duwate yên mîta Îranî ye, heyîna xwedayî ya ba ku du xwezayên wî valahiya di navbera qencî û xerabiyê de digirin.
Naverok
Vayûyê Baş, Parêzvanê Cîhana Afirandî
Vayû Kî Ye?
Vayû heyîna xwedayî ya zerdeştî û Îranî ya ba û atmosferê ye, yazata an heyîneke hêjayî îbadetê ya bi kevnariyeke mezin û tevliheviyeke balkêş. Taybetmendiya ku wî diyar dike xwezaya wî ya du alî ye: aliyekî baş û qenc heye, Vayûyê Baş, ê ku parêzvan û alîkarekî bi hêz ê cîhana baş a afirandî ye, û aliyekî tarî û tirsnak ku bi mirin û wêrankirinê ve girêdayî ye. Ew bi Vata ve bi kûrahî girêdayî ye, navekî din û aliyekî heyîna xwedayî ya ba, û her du carinan bi hev re tên dîtin. Di aliyê xwe yê baş de, Vayû heyîneke xwedayî ya şerker e ku alîkariya leheng û padîşahan dike, cîhana ruhê baş afirandî diparêze û ji bo serkeftin û alîkariyê tê gazîkirin. Di aliyê xwe yê tirsnak de, ji wî wek bayê ku kesên li ber mirinê dibe û wek hêzeke mirinê ditirsin. Di kevneşopiyê de, ew di valahiya navberê ya di navbera cîhana Ahûra Mazda ya li jor û ya Ehrîmen ya li jêr de dijî. Vayû, ê bi sirûda xwe ya olî tê rêzgirtin, yek ji kesayetiyên herî kevnar û herî piralî yên xeyala olî ya Îranî ye.
Ba, Atmosfer û Vata
Vayû yek ji du heyînên xwedayî yên ba yên bi hev ve bi kûrahî girêdayî yên kevneşopiya Îranî ye; ya din Vata ye. Her du nav behsa ba û atmosferê dikin û carinan bi hev re tên bikaranîn an tên yekkirin, wek Vayû-Vata, herçend bikaribin ji hev cuda jî bên kirin.
Di kevneşopiyê de, Vayû û Vata her du ba û hewaya di hereketê de nîşan didin; hin çavkanî wan ji hev cuda dikin: Vata wek bayê di hereketê de, bayê xwezayî yê ku diherike, û Vayû wek heyîna xwedayî ya hewa û atmosferê, bi taybetî hewa di aramiya xwe an aliyê xwe yê gerdûnî de. Nav kevnar in û xwedî rehên kûr ên Hind-Îranî ne, ji ber ku heyîna xwedayî ya ba bi kevneşopiya têkildar a Vedayî ya Hindistanê re hevbeş e, ku heyîneke xwedayî ya bi heman nav û xwezayê li wir xuya dibe. Di nav her duyan de, Vayû kesayetiya diyartir û tevlihevtir e, yê bi kesayetiya du xwezayan a pêşketî; Vata jî zêdetir bi sadehî ba wek hêzeke xwezayî û xwedayî ye. Bi hev re, Vayû û Vata rêzgirtina Îranî ya ji ba û atmosferê wek hêzeke xwedayî nîşan didin, hewaya di hereketê de ya ku valahiya di navbera ezman û erdê de tijî dike. Ev girêdana Vayû bi ba û atmosferê û têkiliya wî ya kûr bi Vata re bingeha xwezayî ya kesayetiya wî ye, heyîna xwedayî ya hewaya di hereketê de ku xwezaya wî ya du alî aliyên dijber ên ba bixwe nîşan dide, jiyanê didin û wêran dikin, nerm û hov. Vayû wek heyîna xwedayî ya ba û atmosferê, bi Vata ve girêdayî, cihê xwe di panteona Îranî de digire, xwedayê kevnar ê hewaya di hereketê de bi du xwezayên xwe yên balkêş.
Xalên Sereke
Vayû heyîna xwedayî ya kevnar a zerdeştî ya ba û atmosferê ye.
Ew xwedî du xwezayan e: aliyekî baş û parêzvan û aliyekî tirsnak û tarî.
Vayûyê baş alîkariya lehengan dike û cîhana baş a afirandî diparêze.
Vayûyê tirsnak bi mirin û pêla bayê sar ve girêdayî ye.
Ew bi Vata ve bi kûrahî girêdayî ye, aliyekî din ê heyîna xwedayî ya ba.
Ew di valahiya navberê ya di navbera cîhanên qencî û xerabiyê de dijî.
Agahiyên Kurt
Nav: Vayû (herwiha Vai, Way); bi Vata ve wek Vayû-Vata girêdayî ye
Qad: Ba, atmosfer, valahiya navberê
Xweza: Du alî: aliyekî baş û aliyekî tirsnak
Vayûyê baş: Parêzvanê cîhana afirandî, alîkarê lehengan
Vayûyê tirsnak: Bi mirin û pêla bayê sar ve girêdayî ye
Sirûda wî ya olî: Ram Yaşt (Yaşt 15), ji Vayû re veqetandî
Reh: Hind-Îranî yên kevnar; bi Vayûyê Vedayî re ji heman rehê ye
Di Zurvanîtiyê de: Vata-Vayû valahî nîşan dida, ligel Zurvan wek dem
Li vir dijî: Valahiya di navbera cîhanên qencî û xerabiyê de
Mîras: Kevneşopiya olî û mîtolojîk a hevbeş a Îranî
Du Xwezayên Vayû
Taybetmendiya herî taybet a Vayû xwezaya wî ya du alî ye, du rû an aliyên wî, ku kevneşopiya paşîn wan bi zelalî wek Vayûyê Baş û Vayûyê Xerab ji hev cuda kir, aliyên ronî û tarî yên heyîna xwedayî ya ba.
Di kevneşopiya pêşketî de, bi taybetî di pirtûkên Pehlewî yên paşîn de, cudahiyeke zelal di navbera Vayûyê Baş, aliyê qenc ê ku aîdî cîhana baş a afirandî ye û alîkariya wê dike, û Vayûyê Xerab, aliyê tarî û tirsnak ê bi zirar û mirinê ve girêdayî, de tê danîn. Vayûyê baş bayê hewaya jorîn e, bayê sivik ê ronî û qenc ê ku aîdî cîhana ronahiyê ye û alîkariya qenciyê dike; Vayûyê xerab bayê tarî, sar û wêranker e, ku bi cîhana tarîtiyê û mirinê ve girêdayî ye. Ev dualîtî xwezaya dijber a ba bixwe nîşan dide, ku dikare nerm û jiyandan be an hov û wêranker, û Vayû dike kesayetiyekî ku bi awayekî ku di nav heyînên xwedayî de ne asayî ye cihê veqetandina qencî û xerabiyê digire. Du xwezayên Vayû duwatebûna hêzekê diyar dikin ku di navbera cîhanan de tevdigere û ji her duyan beşdar e, bayê ku di heman demê de nefesa jiyanê û pêla mirinê ye. Ev xwezaya du alî taybetmendiya diyarker û herî balkêş a Vayû ye, heyîna xwedayî ya du rûyan ku aliyên wî yên ronî û tarî xwezaya dijber a ba û valahiya navberê ya ku ew tê de dijî nîşan didin. Ev wî wek yek ji kesayetiyên herî tevlihev û herî duwate yên xeyala olî ya Îranî ji yên din cuda dike, xwedayê ba yê di navbera cîhanên qencî û xerabiyê de radiweste.
Vayûyê Baş, Parêzvanê Cîhana Afirandî
Di aliyê xwe yê baş û qenc de, Vayû heyîneke xwedayî ya bi hêz û şerker e, parêzvanê cîhana baş a ku Ahûra Mazda afirandiye û alîkarê leheng, padîşah û kesên durust, ku ji bo serkeftin û alîkariyê tê gazîkirin.
Di sirûda xwe ya olî û li cihên din ên kevneşopiyê de, Vayûyê baş wek heyîneke xwedayî ya şervan û bi hêz tê pesindayîn, bilez û bi hêz, ku alîkariya kesên ku qurbanî ji wî re dikin dike û cîhana ruhê baş afirandî diparêze. Leheng û padîşahên kevneşopiya destanî û mîtolojîk ji bo alîkarî û serkeftinê wî gazî dikin û ew hêza xwe dide doza qenciyê li dijî hêzên xerabiyê. Di vî aliyî de, Vayû di nav heyînên xwedayî yên ronî û şerker de radiweste, ligel kesayetiyên wek Weretragna, serkeftin, û Tiştrya, anînerê baranê, hêzên ku alîkariya cîhana baş a afirandî û kesên durust di têkoşînên wan de dikin. Vayûyê baş wek parêzvan û alîkar aliyê qenc û jiyandan ê ba diyar dike, bayê sivik ê ronî yê hewaya jorîn ku aîdî cîhana ronahiyê ye û xizmeta qenciyê dike. Ev rola parêzvan û şerker rûyê erênî yê Vayû ye, heyîna xwedayî ya bi hêz a ku alîkariya lehengan dike û cîhana afirandî diparêze, ji bo hêz û serkeftinê di doza qenciyê de tê gazîkirin. Di vî aliyî de Vayû bi awayê herî temam yazata ye, heyîneke hêjayî îbadetê ya cîhana baş a afirandî, parêzvanê bi hêz ê ku kesên durust alîkariya wî dixwazin. Bi vî awayî Vayûyê baş aliyê ronî û qenc ê heyîna xwedayî ya ba nîşan dide, parêzvanê cîhana afirandî û alîkarê lehengan.
Vayûyê Tirsnak û Mirin
Aliyê tarîtir ê Vayû bi mirinê ve girêdayî ye, bayê tirsnak ê ku kesên li ber mirinê dibe û pêla bayê sar a bi cîhana tarîtiyê ve girêdayî. Ev rûyê heyîna xwedayî ya ba ye ku jê ditirsin.
Di kevneşopiyê de, Vayûyê tarî an xerab hêzeke mirin û wêrankirinê ye, bayê tirsnak ê ku bi derbasbûna jiyanê û cîhana ruhê xerab ve girêdayî ye. Ji vî aliyî zêdetir ditirsin ji ku îbadetê jê re bikin, aliyê wêranker û kujer ê ba, pêla sar û zirardar a ku zirarê tîne û zindiyan dibe. Girêdana ba bi mirinê re ya kevnar û xwezayî ye, hêza nedîtî ya ku nefesa jiyanê dibe, û di Vayû de ev girêdan şiklê aliyê wî yê tirsnak digire. Girîng e ku ev aliyê tarî di nav dîtina berfirehtir de bê fêmkirin: Vayûyê tirsnak şiyana wêranker a ba û rûyê tirsnak ê hêzeke ku cîhanan digire nîşan dide, lê Vayûyê baş parêzvanekî qenc dimîne. Her du di kesayetiya tevlihev a Vayû de bi hev re tên girtin, heyîna xwedayî ya ku du xwezayên wî hem aliyê ba yê ku jiyanê dide hem aliyê wî yê ku mirinê tîne dihewînin. Vayûyê tirsnak û girêdana wî bi mirinê re aliyê tirsnak ê vê heyîna xwedayî ya duwate diyar dikin, rûyê tarî yê ba ku kevneşopî ligel aliyê wî yê ronî û qenc nas dike. Ev dualîtiya parêzvan û anînerê mirinê ye ku Vayû dike kesayetiyekî ewqas balkêş û tevlihev, heyîna xwedayî ya ba ku hem nefesa jiyanê hem pêla mirinê di hundirê xwe de dihewîne.
Vayû di Valahiya Navberê de
Taybetmendiyeke taybet a Vayû di kevneşopiyê de ew e ku ew di valahiya navberê de dijî û dixebite, cîhana hewa û atmosferê ya ku di navbera cîhana ronahiyê ya li jor, cîhana Ahûra Mazda, û cîhana tarîtiyê ya li jêr, cîhana Ehrîmen, de ye.
Wek heyîna xwedayî ya atmosfer û hewaya di hereketê de, Vayû valahiya di navbera cîhanan de digire, herêma navberê ya ku ba di wê re diherike. Ev cihê di valahiya navberê de bi xwezaya wî ya du alî ve girêdayî ye, ji ber ku wek hêza herêma navberê ew ji cîhana ronahiyê ya li jor û cîhana tarîtiyê ya li jêr beşdar e; ev beşek e ji sedema ku wî hem aliyekî baş hem aliyekî tarî heye. Di ramanên Zurvanîtiyê de, herikîneke taybet a kevneşopiyê ya ku îro ji holê rabûye û bi kesayetiya Zurvan, dem, ve girêdayî ye, bayê Vata-Vayû bi valahiyê ve hat girêdan, wek hemberê demê; her du bi hev re çarçoveya gerdûnê pêk dianîn. Ev raman têgihiştina Vayû wek hêza valahiya navberê nîşan dide, atmosfera di navbera ezman û erdê de. Ji ber vê yekê cihê Vayû di valahiya navberê de aliyekî girîng ê kesayetiya wî ye, heyîna xwedayî ya herêma navberê ku xwezaya wî ya du alî û kesayetiya wî ya duwate cihê wî yê di navbera cîhanên qencî û xerabiyê de nîşan didin. Vayû wek hêza valahiya navberê, bayê atmosferê yê di navbera cîhanan de tevdigere, cihê xwe yê taybet di xeyala kozmolojîk a Îranî de digire, heyîna xwedayî ya herêma navberê ya di navbera ronahî û tarîtiyê de radiweste.
Sembolîzm û Wate
Vayû berî her tiştî xwezaya duwate û du alî ya ba diyar dike, hêza ku di heman demê de jiyanê dide û wêran dike, nerm û hov e, nefesa jiyanê û pêla mirinê ye. Di du xwezayên xwe de, ew aliyên dijber ên hêzeke yekane û duwatebûna hêzeke ku cihê veqetandina qencî û xerabiyê digire nîşan dide.
Vayû herwiha ramana valahiya navberê diyar dike, cîhana atmosferê ya di navbera ezman û erd, ronahî û tarîtiyê de û hêzên ku di wê herêma navberê de tevdigerin û dixebitin. Di vê yekê de, ew girîngiya gerdûnî ya hewa û ba wek navgîna di navbera cîhanan de nîşan dide. Di aliyê xwe yê baş de, ew hêza qenc û parêzvan a ba diyar dike, heyîna xwedayî ya bi hêz a ku alîkariya lehengan dike û cîhana afirandî diparêze; lê aliyê wî yê tarî şiyana tirsnak û wêranker a heman hêzê nas dike. Di van hemûyan de, Vayû di nav kesayetiyên herî kevnar, herî tevlihev û herî balkêş ên kevneşopiya olî ya Îranî de ye; ew xwezaya du alî ya ba, rola gerdûnî ya valahiya navberê û duwatebûna hêzeke ku di navbera qencî û xerabiyê de radiweste diyar dike. Ew heyîna xwedayî ya ba û du xwezayan e, parêzvanê ronî û anînerê tirsnak ê mirinê, yek ji kesayetiyên herî piralî yên xeyala olî ya ku Kurd bi mîrasgirên din ên kevneşopiya Îranî re parve dikin.
Vayû û Kurd
Vayû, wek heyînên xwedayî yên din ên panteona zerdeştî, aîdî mîrasa kevnar a hevbeş a olî û mîtolojîk a gelên Îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd wek gelekî Îranî bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin û xwedî rehên kûr ên Hind-Îranî ye ku digihîjin tebeqeyên herî kevnar ên kevneşopiyê.
Ji bo Kurdan, mîrasa olî ya kevnar a Îranî, di nav de rêzgirtina ji hêzên xwezayî û heyînên xwedayî yên tevlihev ên kevneşopiya kevn, beşek e ji paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û ruhî. Rêzgirtina ji ba û hêmanan û xeyala dewlemend a ku kesayetiyekî bi tevliheviya Vayû çêkir beşek in ji mîrasa olî ya berfireh a ku li tevahiya cîhana Îranî hevbeş e. Rast û durust e ku Vayû wek beşek ji vê mîrasa kevnar a hevbeş a Îranî bê fêmkirin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî; ew aîdî kevneşopiya olî ya hevbeş û pir kevnar a gelên Îranî ye, bi rehên ku heta bi kevneşopiya têkildar a Vedayî ya Hindistanê re jî hevbeş in. Wek gelekî Îranî yê xwedî rehên kevnar di vê cîhanê de, Kurd vê mîrasê, ku heyîna xwedayî ya ba Vayû beşek e ji wê, ligel mîrasgirên din ên kevneşopiya Îranî parve dikin. Ji ber vê yekê dema em Vayû pêşkêş dikin, em kesayetiyek ji mîrasa kevnar a hevbeş a Îranî pêşkêş dikin, ku Kurd wek gelekî Îranî mîrasgirên wê ne; yek ji heyînên xwedayî yên herî kevnar û herî tevlihev ên xeyala olî ya ku di bin bingeha kevneşopiyên herêmê de ye.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Xwezaya du alî ya Vayû li dijî yekxwedaperestiya zerdeştî ye? Ne dema bi awayê rast tê fêmkirin. Zerdeştî di bingehê xwe de baweriyeke li dora Ahûra Mazda wek Xwedayê herî bilind û çavkaniya hemû qenciyê ye, bi yazatayan wek heyînên hêjayî îbadetê yên cîhana baş a afirandî di bin wî de. Vayû kesayetiyekî kevnar û tevlihev e ku xwezaya wî ya du alî aliyên dijber ên ba û cihê wî yê di valahiya navberê de nîşan dide; kevneşopî Vayûyê baş, ê aîdî cîhana baş a afirandî ye, ji aliyê tarî yê bi mirinê ve girêdayî cuda kir. Hin beşên pir kevn û balkêş Vayû bi awayên ku kevnariya wî ya mezin û rehên kesayetiyê yên berî Zerdeştiyê nîşan didin vedibêjin; lê di çarçoveya zerdeştî ya pêşketî de, cihê herî bilind ê Ahûra Mazda zelal e û aliyê baş ê Vayû yazatayeke cîhana baş a afirandî ye. Têgihiştina herî guncaw a tevliheviya Vayû wek taybetmendiyeke destpêka wî ya kevnar û kesayetiya wî ya duwate ye, di nav çarçoveya berfirehtir a yekxwedaperest a baweriyê de.
Vayû heman Vayûyê Vedayî yê Hindistanê ye? Ew destpêkeke hevbeş parve dikin. Vayûyê Îranî û Vayûyê Vedayî yê kevneşopiya Hindî her du ji heyîneke xwedayî ya ba ya hevbeş a Hind-Îranî ya pir kevnar tên û heman nav û kesayetiya bingehîn a xwedayê ba parve dikin. Lê bi demê, her du di nav kevneşopiyên xwe de bi rêyên xwe pêş ketin; Vayûyê Îranî xwezaya xwe ya du alî ya taybet û cihê xwe di kozmolojiya cîhanan de bi dest xist. Têkilî ya destpêka kevnar a hevbeş û rehên hevbeş e, heyîna xwedayî ya ba ya ku hem şaxa Îranî hem ya Hindî ya kevneşopiya berfirehtir mîras girtin û dû re di her yekê de bi awayekî taybet pêş ket. Ev destpêka hevbeş beşek e ji kevnariya kûr a kesayetiya Vayû.
Vayû kesayetiyekî taybetî Kurdî ye? Na; wek heyînên xwedayî yên din ên panteona zerdeştî, ew aîdî mîrasa olî ya kevnar a hevbeş a Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî. Wek gelekî Îranî, Kurd ligel cîranên xwe vê mîrasa kevnar û berfireh parve dikin, ku Vayû beşek e ji wê.
Mijarên Têkildar
Ahûra Mazda: Xwediyê Zana, ku Vayûyê baş cîhana ku wî afirandiye diparêze
Ehrîmen: ruhê xerab ê cîhana tarîtiyê ya li jêr
Zurvan: dem, ku di Zurvanîtiyê de Vata-Vayû wek valahî pê re hat cotkirin
Weretragna: serkeftin, heyîneke xwedayî ya din a şerker
Tiştrya: stêrka anînera baranê, hêzeke din a cîhana baş a afirandî
Mîtra: xwediyê peymanê, yazatayeke din a mezin
Ameşa Spentayan: nemirên pîroz ên cîhana baş a afirandî
Pira Çînvatê: pira miriyan, ku ditirsiyan bayê tarî wan tehdîd bike
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Vayû di Zerdeştiyê de kî ye?
Vayû heyîna xwedayî ya kevnar a zerdeştî û Îranî ya ba û atmosferê ye, kesayetiyekî bi tevliheviyeke balkêş ku xwezaya wî ya du alî wî diyar dike. Wî aliyekî baş û qenc heye, Vayûyê Baş, parêzvanekî bi hêz ê cîhana baş a afirandî û alîkarê lehengan, û aliyekî tarî û tirsnak ê bi mirin û pêla bayê sar ve girêdayî. Ew di valahiya navberê ya di navbera cîhanên ronahî û tarîtiyê de dijî û bi sirûda xwe ya olî, Ram Yaşt, tê rêzgirtin.
Vayû çima xwedî du xwezayan e?
Xwezaya du alî ya Vayû xwezaya dijber a ba bixwe nîşan dide, ku dikare nerm û jiyandan be an hov û wêranker, û cihê wî yê di valahiya navberê ya di navbera cîhana ronahiyê ya li jor û cîhana tarîtiyê ya li jêr de. Kevneşopiya paşîn Vayûyê Baş, ê aîdî cîhana baş a afirandî ye û alîkariya wê dike, ji aliyê tarî yê bi mirinê ve girêdayî cuda kir. Wek hêza herêma navberê, ew ji her du cîhanan beşdar e; ev beşek e ji sedema ku wî hem rûyekî ronî hem rûyekî tarî heye.
Aliyê baş ê Vayû çi ye?
Di aliyê xwe yê baş de, Vayû heyîneke xwedayî ya bi hêz û şerker e, parêzvanê cîhana baş a ku Ahûra Mazda afirandiye û alîkarê leheng, padîşah û kesên durust, ku ji bo serkeftin û alîkariyê tê gazîkirin. Di sirûda wî ya olî de wek bilez û bi hêz tê pesindayîn; ew hêza xwe dide doza qenciyê li dijî xerabiyê û di nav heyînên xwedayî yên ronî û şerker wek Weretragna û Tiştrya de radiweste. Ev rûyê parêzvan û qenc aliyê erênî yê heyîna xwedayî ya ba ye, bayê sivik ê ronî yê hewaya jorîn ê ku xizmeta qenciyê dike.
Vayû çawa bi mirinê ve girêdayî ye?
Aliyê tarîtir ê Vayû bi mirinê ve girêdayî ye, bayê tirsnak ê ku kesên li ber mirinê dibe û pêla sar û zirardar a bi cîhana tarîtiyê ve girêdayî. Girêdana ba bi mirinê re ya kevnar û xwezayî ye, hêza nedîtî ya ku nefesa jiyanê dibe. Ev aliyê ku jê ditirsin di kevneşopiyê de ligel Vayûyê baş tê naskirin; her du bi hev re kesayetiya tevlihev pêk tînin ku du xwezayên wî hem nefesa jiyanê hem pêla mirinê dihewînin.
Têkiliya Vayû û Vata çi ye?
Vayû û Vata du nav û aliyên bi hev ve bi kûrahî girêdayî yên heyîna xwedayî ya ba ya Îranî ne; carinan bi hev re tên bikaranîn an wek Vayû-Vata tên yekkirin. Hin çavkanî wan ji hev cuda dikin, bi Vata wek bayê xwezayî yê di hereketê de û Vayû wek heyîna xwedayî ya hewa û atmosferê, bi taybetî di aliyê xwe yê gerdûnî de. Di nav her duyan de, Vayû kesayetiya diyartir û tevlihevtir e, bi xwezaya du alî ya pêşketî; Vata jî zêdetir bi sadehî ba wek hêzeke xwezayî ya xwedayî ye. Her du xwedî rehên kûr ên Hind-Îranî ne.
Vayû kesayetiyekî Kurdî ye?
Vayû aîdî mîrasa olî ya kevnar a hevbeş a zerdeştî û Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî. Ew xwedî kevnariyeke mezin e, bi rehên Hind-Îranî yên ku heta bi kevneşopiya Vedayî ya Hindistanê re jî hevbeş in. Wek gelekî Îranî yê xwedî rehên kevnar di vê cîhanê de, Kurd ligel cîranên xwe vê mîrasa ku heyîna xwedayî ya ba Vayû beşek e ji wê parve dikin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Vayû (Vayû-Vata) - Encyclopaedia Iranica
Ram Yaşt (Yaşt 15) - Nêrîneke Giştî
M. N. Dhalla, Dîroka Zerdeştiyê - li ser Vayû