Dîroka KurdanDîrok, çand û mîrat
Kurmancî

Kovara dîroka Kurdan

Arşîva dîroka Kurdan

1586 gotar bi Kurmancî amade ne.

Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Qewl: stranên pîroz ên ola êzidî

Qewl stranên pîroz ên ola êzidî ne; qewalên bi nesebê vê rolê werdigirin wan dibêjin û kevintirîn hînkirinên olê hildigirin. Kevneşopiya êzidî ya peyva pîroz nas bikin.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Kurdistan: çiyayê ku xwarin da dinyayê

Çiyayên Kurdistanê (Toros û Zagros) di navenda Heyva Hilal a Berhemdar de ne — herêma eslê genim, zeytûn, hêjîr, tirî û cinsê fistiqê. 151 gotar metbexa kurdî tomar dikin: kevintirîn çanda xwarinê ya bê navber di herêma Heyva Hilal a Berhemdar de. Çiyayê ku xwarin da dinyayê.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Kellepaça: Şorba berbangê ya Amedê û beşa dawî ya berxê

Kellepaça (kelle paça) şorba Kurdî ya ser û lingên berxê ya Amedê (Diyarbakırê) ye — tevahiya şevê 6–7 saetan tê pijandin û berî rabûna rojê ji kedkar û karkeran re tê pêşkêşkirin. Wekî xwarineke kevneşopî ya Diyarbakırê hatiye rêzkirin. Sadetirîn derbirîna kevneşopiya Kurdî ya bikaranîna ajalê ji poz heta dûv: büryan bedenê ajalê bilind dike; kellepaça rûmetê dide serê wê.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Karpûz: Zebeşa Amedê û baxçeyên Dîcleyê yên wê mezin dikin

Zebeşa Amedê (Diyarbakırê) — karpûz — li Baxçeyên Hevselê yên di lîsteya UNESCO de ne li dirêjahiya Dîcleyê mezin dibe û giraniya wê digihîje 50 kîlograman. Tirkiye 20% zebeşên cîhanê hilberîne, bi navenda hilberînê li Diyarbakırê. Markeyeke Kurdî li asta navneteweyî ye û ji 1960 ve di festîvaleke salane de tê pîrozkirin. Şîrîntirîn fêkiya havîna Amedê.

Gotarê bixwînin
Nûçeyên Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Nûçeyên Kurdî yên hefteyê: Geştûguzara cejnê, temsîlkirina Rojava û nîqaşa pêvajoya aştiyê

Ev kurteya hefteyî ya nûçeyên Kurdî geştûguzara cejnê ya Herêma Kurdistanê, nîqaşa Iraqê ya komên çekdar, xemên temsîlkirina Kurdan li Sûriyeyê, banga Öcalan ya çarçoveyeke yasayî di pêvajoya aştiyê ya Tirkiyeyê de, zexta mafên mirovan li Rojhilatê û nîqaşa nû ya siyaseta Dewletên Yekbûyî-Kurd vedigire.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Tirêya Hov: Tiriyê kovî yê Zagrosê û mewa xwarin da cîhanê

Tirêya hov (tiriyê kovî, Vitis vinifera sylvestris) li çiyayên Zagrosê yên Parêzgeha Kurdistanê, Rojhilat, mezin dibe. Kedîkirina mewa tiriyê 6,000–8,000 sal berê li devera Toros/Zagros/Qefqasyayê dest pê kir. Kevnartirîn delîla şerabê li cîhanê ji Hajji Firuz Tepe li damanên Zagrosa Kurdî tê (5,400 berî Zayînê). Her şûşeya şerabê ya cîhanê ji vê mewa kovî ya Kurdî tê.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 31ê Gulanê 2026

Tirê Hov: Tiriyê kovî yê Kurdî û çiyayê şerab lê çêbû

Tirê hov (tiriyê kovî, Vitis vinifera subsp. sylvestris) li daristanên çiyayên Zagros û Torosê yên Kurdistanê mezin dibe — bav û kalê kovî yê hemû tiriyên çandî ye. Sêgoşeya Bereketdar a Tiriyê, cihê şerab lê çêbû, li dilê çiyayên Kurdî navend dibe. Lêkolînên genetîkî piştrast dikin ku popûlasyonên tiriyê kovî yên Parêzgeha Kurdistanê di nav yên herî cihêreng ên cîhanê de ne.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Giya: Giyayên bi bêhn ên çiyayên Kurdî û depoya hişkkirî ya zozanê

Giya kevneşopiya giyayên bi bêhn ên çiyayên Kurdî ye — giyayên kovî ji çêrgehên bilind ên zozanê yên Zagros û Torosê tên berhevkirin, di siyê de tên hişkkirin û ji bo bikaranînê di çay, xwarinên şil, penîr û pijandina zivistanê de tên veşartin. Lêkolîna etnobotanîkî 54 taksonên nebatên kovî yên berhevkarên Kurd berhev dikin belge dike. Beşa bi bêhn a depoya hilberên parastî ya Kurdî.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Şekirklo: Şîrîniya şekirê ya Kurdî û şîrîniya her deriyî vedike

Şekirklo (klo) şîrîniya şekirê ya Kurdî ya li malê çêkirî ye — şekirê karamelîkirî dibe kub, gelek caran bi kunçî an gewîzê re, û wekî destdanîna pêşîn a pêşwaziya Kurdî bi çayê re tê pêşkêşkirin. Di mîvanperweriya Kurdî de tiştên şîrîn pêşî tên. Şekirklo tama yekem a her mêvan digire ye, biçûktirîn û rasterasttirîn derbirîna mîvanperweriya Kurdî.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Helîse: Genimê daweta Kurdî û kazanê tevahiya şevê wext digire

Helîse (keşkek) genimê daweta Kurdî ye — daneyên genimê yên temam û goştê berxê tevahiya şevê di kazanên pir mezin de tên pijandin û paşê berî berbangê bi çakûçên darîn tên kutan heta dibin hevrîşîmî. Ji aliyê UNESCO ve hatiye naskirin û bi taybetî ji Ağrı (Agiriya Kurdî, Çiyayê Araratê) û li seranserê Bakurê hatiye belgekirin. Gotara dawî ya sêgotariya genimê ya Kurdî ye.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Firik: Genimê kesk ê Kurdî û agirê wî çêdike

Firik (freekeh) genimê kesk ê Kurdî ye — genimê durum di ciwaniya xwe de tê berhevkirin, bi agirê tê biraştin da tenê poş bişewite û tê şikandin heta dibe daneyeke dûmanî û çerezî. Ji başûrrojhilatê Kurdî yê Anatolya (Bakur) tê; daneyeke kevnar a ji 2300 berî Zayînê ye û di şorbe û pilavan de tê bikaranîn. Hevriya genimê: heman genim, di agirê de tê girtin.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Saqez: Mastîka kovî ya Kurdî û dara Zagrosê ya bi reçîneyê digirî

Saqez mastîka kovî ya çiyayên Kurdî ye — reçîneya bi bêhn a darên Pistacia atlantica yên çiyayên Zagrosê li Rojhilatê. Hîn li Parêzgeha Kurdistanê maleke bazirganî ya girîng e; wekî benîşteke xwezayî tê berhevkirin, li şahiyên Kurdî wekî bixûr tê şewitandin û di dermanê kevneşopî de tê bikaranîn. Bav û kalê fistiqê kovî yê Zagrosê.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 30ê Gulanê 2026

Rob-e Hînar: Duşava hinarê ya Kurdî û xwarina şil a gewîzan

Rob-e hînar (duşava hinarê) çeşniya Kurdî ya ji ava hinarê ya bi kelandinê tîrkirî tê çêkirin e — şîrîn-tirş, tarî û xurttam. Li baxçeyên Kurdî yên Helebce û Hewramanê tê hilberandin û hêmana sereke ya xorsht fesenjan e, xwarina şil a mezin a gewîz û hinarê ya pêjgeha Kurdî ya Rojhilatê.

Gotarê bixwînin