Destpêk
Di nav çîrokên mezin ên evîna Kurdan de, yên ku bi sedsalan di şevên dirêj ên çiyayan de hatine gotin, destana Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn, gola binevşê ya Wêranşarê, cihê xwe heye. Ew çîroka du evîndaran ji du serên dûr ên cîhana Kurdî ye; qeder wan digihîne hev, lê dijminatî û serbilindî wan ji hev vediqetînin. Dengbêjan, helbestvan û stranbêjên Kurdan, ew bi bêhejmar vegotinan ji nifşekî gihandine yê din. Heta îro jî ew wek yek ji bingehên wêjeya devkî ya Kurdî tê hesibandin.
Wek destana mezin a nivîskî ya Mem û Zînê, çîroka Cembelî û Binevşê jî evînê li hember rastiyên dijwar ên cîhanê datîne: hevrikiyên malbatên bi hêz, daxwazên şerefê, zordariya zordarekî û bandora qederê ya ku heta dûr digihîje. Lê tama wê ya taybet heye, ji ber ku lehengê wê, Cembelî, berî her tiştî wek nimûneya evîndarê Kurd tê bîranîn: ciwanek ku aqil û wijdan li pêş hêzê danî û dilsoziya wî heta dawiya jiyana wî dom kir.
Destan li seranserê Kurdistanê, ji deştên derdora Wêranşarê heta zozanên bilind ên çiyayên Hekkarî, digere. Gava li pey evîndarên xwe di wê erdnîgariya fireh de diçe, cîhana mîrektiyên kevin ên Kurdî, bi mîr û dijminatiyên wan, bi kele û karwanên wan, di xwe de kom dike. Vegotina wê derbasbûna nav yek ji hezkirîtirîn û herî domdar ên hemû stranên Kurdan e.
Naverok
Destana Cembelî çi ye?
Destana Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn yek ji destanên mezin ên evînê yên kevneşopiya devkî ya Kurdî ye: vegotineke dirêj a bi stran ku dengbêjan bi sedsalan veguhastiye. Ew evîna di navbera Cembelî, mîrê herêma çiyayî ya Hekkarî, û Binevşa Narîn, keça bedew a axayekî Wêranşarê, vedibêje; evînek ku dijminatî, serbilindî û zordariya daxwazkarekî hevrik wê dorpêç dikin. Destan bi gelek guhertoyên devkî heye û li seranserê Kurdistanê digere. Berî her tiştî bi lehengê xwe, ciwanê ku wek nimûneya evîndarê Kurd tê rêzgirtin, tê bîranîn û yek ji bingehên wêjeya devkî ya Kurdî tê hesibandin.
Evînek li ser çiyayan
Çîrok ji kevneşopiya dewlemend a destanên evînê yên Kurdî ye, ji wan vegotinên bi stran ên evînê û ceribandinên wê; di nav wan hemûyan de jî yek ji yên herî berfireh têne hezkirin e. Erdnîgariya wê fireh e: ji deştên Wêranşarê li başûrê rojava, li nêzîkî Riha, heta çiyayên bilind û zozanên Hekkarî li rojhilatê dûr dirêj dibe. Bi vî awayî stran, li pey du evîndarên xwe, li seranserê welatê Kurdan digere. Ev berfirehî yek ji sedemên bandora wê ya berbelav e, ji ber ku Kurdên gelek herêman dikaribûn di wê de welat û cîhana xwe nas bikin.
Navên evîndarên wê bi xwe helbest in. Binevşa Narîn bi Kurdî wateya binevşa nazik dide; binevş navê golê ye û narîn wateya zirav, xweşik û nerm dide. Ji ber vê yekê navê wê bi xwe bedewiyeke nazik û delal tîne bîra mirov. Cembelî mîrê Hekkarî ye, herêma çiyayî ya ku bi Kurdî wek Colemêrg tê zanîn; ew mîratgirê yek ji malên mîrtiyê yên serbilind ên bilindahiyên Kurdistanê ye. Destan çîroka evîna xwe di hevdîtina binevşa deştan û mîrê çiyayan de ava dike.
Xalên sereke
Destan evîna Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn vedibêje.
Ew yek ji destanên mezin ên evînê yên Kurdî di kevneşopiya dengbêjiyê de ye.
Binevş keça hêja û hezkirî ya axayekî Wêranşarê ye û daxwazkarekî zordar li pey wê ye.
Evîndar li kaniyekê hev dibînin û nîşaneyên evînê didin hev.
Cembelî wek lehengê evîna Kurdî tê bîranîn; ew aqil li pêş hêzê datîne.
Çîrok bi gelek guhertoyên devkî zindî maye û îlhama romaneke nûjen bûye.
Agahiyên kurt
Nav: Cembelîyê Mîrê Hekkarî û Binevşa Narîn (Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn)
Cure: Destaneke dengbêjiyê ya Kurdî, destaneke evînê ya bi stran
Leheng: Cembelî, mîrê Hekkarî, lehengê evîna Kurdî
Lehenga jin: Binevşa Narîn, keça bedew a Fariz Begê Wêranşarê
Wateya nav: Binevş navê gola binevşê ye; narîn wateya nazik an xweşik dide
Cihê çîrokê: Ji deştên Wêranşarê heta çiyayên Hekkarî (Colemêrg)
Motîfa navendî: Hevdîtina evîndaran li kaniyekê û dayîna nîşaneyên evînê ji hev re
Mijar: Evîna ku dijminatî û serbilindî wê ji hev vediqetînin; aqil li pêş hêzê
Di wêjeyê de: Romaneke Îhsan Colemêrgî ya 1992, ku di 1995 de hat weşandin
Rewş: Kevneşopiyeke devkî ya zindî, ku bi gelek guhertoyan li seranserê Kurdistanê tê gotin
Binevşa Narîn
Lehenga destanê Binevşa Narîn e, binevşa nazik, keça axayekî ji devera Wêranşarê bi navê Fariz Beg. Li gor kevneşopiyê, ew piştî heft kuran ji dayik dibe; keça malê ya yekane û demeke dirêj li bendê bûyî ye. Wek xezîneya herî bihagiran a malbatê tê hezkirin û parastin û her daxwaza wê tê bicihanîn. Bedewiya wê dibe mijara efsaneyan û li seranserê welêt bi stran tê gotin; ew bi stêrka sibehê û heyvê tê şibandin û daxwazkar ji her derê dûr û nêzîk tên ji bo xwazgîniya wê.
Lê Binevş xelatek nîne ku bê îrade li bendê be. Ew lehengeke bi îradeyeke xwe û dilekî xwe ye û rola wê di destanê de bi qasî ya Cembelî bi xwe navendî ye. Gava di dawiyê de mîrê Hekkarî dibîne, evîna wê ya ji bo wî bi qasî evîna wî ya ji bo wê kûr û domdar derdikeve; evînek ku bersiva hev dide û li hev beramber e. Di kevneşopiyekê de ku gelek caran hêz û rûmeteke mezin dide lehengên xwe yên jin, Binevşa Narîn yek ji yên herî hezkirî ye: binevşa ku navê wê bi sedsalan di stranan de hatiye veguhastin.
Daxwazkarê zordar
Siya ku li ser çîrokê dikeve ji daxwazkarê hevrik, Dewrêş, tê. Di kevneşopiyê de ew xizmê malbatê, pismamê Binevşê, û mirovekî pir dewlemend û hîn zordartir e. Wek zordarek tê bîranîn, ku dewlemendiya wî bê sînor e û li seranserê Mezopotamyayê xwedî hêz e; ew dilê xwe datîne ser ku Binevşê bike ya xwe. Tê cem Fariz Beg da ku destê wê bixwaze û qelenekî mezin pêşkêş dike. Lê Binevş wî naxwaze û bav û birayên wê red dikin ku wê bidin mirovekî bi vî qasî zordar.
Ev redkirin Dewrêş ji daxwazkarekî dike dijminek. Ji tirsa hêz û tolhildana wî, Fariz Beg û malbata wî neçar dibin mala xwe terk bikin û ber bi rojhilat ve koç bikin, da li welatê mîrê Hekkarî parastinê bibînin. Lê Dewrêş xwe venakişîne. Di bûyera herî trajîk a vê beşa çîrokê de ew siwarên xwe kom dike, dikeve pey malbatê û birayên Binevşê dide kuştin. Zordariya daxwazkarê redkirî tarîtiyekê datîne nav dilê çîrokê û xwîna ku tê rijandin siya xwe davêje ser evîna ku dê paşê çêbibe.
Mîrê Hekkarî
Leheng, Cembelî, mîrê Hekkarî, tê vê cîhana tevlihev; ew mîratgirê yek ji malên mezin ên mîrtiyê yên çiyayên Kurdistanê ye. Destan wî di cîhana mîrektiyên kevin ên Kurdî de bi cih dike, wan mîrektiyên nîvserbixwe ku bi sedsalan li bilindahiyan hukum kirine. Cihê hukumdariya wî jî wek keleyeke mezin nîşan dide, ku bi nîşana kevnar a qertela du serî hatiye xemilandin; semboleke kevin a desthilatdariya axayan. Ew ciwan, esilzade û mêrxas e; ji her aliyekî ve mîrek e.
Çîroka Cembelî xemgîniyeke xwe jî dihewîne. Kevneşopî vedibêje ku jina wî, Zelal, ji berê ve heye û gava pêşketinên çîrokê dilê wî ber bi kesekî din ve dibin, xem wê digire; xemgîniya wê kûr dibe, dibe bêhêvîtî û di dawiyê de aqilê xwe winda dike. Ev xetek tije jan û dilşewatî ye ku di çîroka mezin de hatiye hunandin. Ew tîne bîra mirov ku di cîhana destanê de, wek di jiyanê de, evîn û hesret dikaribûn kêfxweşiyê jî, xemê jî bînin û ku dilşadiya hinan dikaribû bikeve bin siya xemgîniya hinên din. Destan ji vî aliyê tarîtir ê dil nareve.
Hevdîtina li kaniyê
Dîmena navendî û herî hezkirî ya destanê hevdîtina du evîndaran e. Ew bi yek ji motîfên klasîk ên strana Kurdî vedibe: hevdîtina li kaniyê. Li gor vegotina kevneşopiyê, Cembelî bi hespê xwe ber bi şerekî ve diçe; di rê de tî dibe û li kaniyekê disekine da avê vexwe. Li wir, li kaniyê, Binevşa Narîn bi hemû bedewiya wê ya efsaneyî dibîne. Di wê kêliyê de her du kûr û bêçare evîndarê hev dibin; evînek ku dê jiyana her duyan diyar bike.
Lê ev kêlî nikare bidome. Dengên kesên ku nêzîk dibin wan dihejînin û evîndar hema piştî hevdîtinê neçar dibin ji hev veqetin. Di kêliya lezgîn a jihevqetînê de nîşaneyên evînê didin hev: destmala Binevşê dikeve destê Cembelî û gopalê Cembelî li cem Binevşê dimîne. Ev guhertineke biçûk û nerm e, lê dibe sembola tevahiya destanê, ji ber ku kevneşopî vedibêje Cembelî heta roja mirina xwe ew destmal bi dilsozî parast. Di hevdîtina li kaniyê de evîn ji dayik dibe; bi dayîna nîşaneyan ji hev re jî heta herheyî tê mohrkirin.
Lehengê evîna Kurdî
Ya ku Cembelî ji yên din cuda dike û ew qas hezkirî kiriye, awayê evîndarîya wî ye. Ew wek leheng û nimûneya evîna Kurdî tê bîranîn; ev tenê ji ber hêza evîna wî nîne. Yên ku destan lêkolîn kirine dibêjin ku Cembelî, tevî ku mîrek e û hêza mîrekî di destê wî de ye, evîna xwe bi aqil, sebr û hişyarî dişopîne û hêzê bi kar nayîne. Berî her tiştî, ew red dike ku hêza mîrtiyê ya bavê xwe ji bo bi zorê standina evîndara xwe bi kar bîne, heke ev bibe sedema mirina kesên din; ew dilşadiya xwe li ser xwînrêjiyê ava nake. Ev exlaqek e ku bi awayekî berbiçav ji mentiqa hêsantir a hêz û şerefê, ya di çîrokên wek Filîtê Quto de tê dîtin, cuda ye.
Bi vê yekê Cembelî îdealekê temsîl dike: divê evîna rastîn bi hêjayî, sebr û wijdanê were bidestxistin û bi tundiyê neyê; evîndarê herî esilzade jî ew e ku hêza xwe kontrol dike û wê serbest bernade. Binevş jî bi wî re beramber e; evîna wê bi qasî ya wî bilind û domdar e û her du di dilsozî de hevkarên beramber in. Pir kes bawer dikin ku ev taybetmendî, îdeala evînekê ku aqil rêberiya wê dike û bi tevahî bersivê dibîne, bûn sedem ku destan li seranserê cîhana Kurdî belav bibe û bimîne. Cembelî bû nimûneya ku lehengê Kurd divê çawa evînê bike.
Çîrokek bi gelek vegotinan
Wek hemû berhemên mezin ên kevneşopiya devkî, destana Cembelî û Binevşê nivîsek tenê û sabît nîne, lê malbateke zindî ya vegotinan e. Bi sedsalan dengbêjan li herêmên Kurdî ew gotiye û her stranbêjek di dema pêşkêşkirinê de şêweyek dayê. Ji ber vê yekê ew bi gelek guhertoyan heye, ku hûrgulî, bûyer û heta dawiyên wan ji hev cuda ne. Guhertoya ku li bilindahiyên Hekkarî tê gotin dikare ji ya ku li deştan tê gotin cuda be; çîrok dikare li ser şeveke dirêj a zivistanê were dirêjkirin an di straneke kurttir de were komkirin.
Ev guherbarî xweza û hêza destana devkî ye. Ya ku di hemû vegotinan de sabît dimîne dilê çîrokê ye: bedewiya Binevşê û zordariya daxwazkarê wê yê redkirî, evîna ku li kaniyê zindî dibe, dayîna nîşaneyan ji hev re û dilsoziya bi aqil û domdar a Cembelî. Stranbêjan li dora vê navenda domdar guhertoyên xwe hunandin. Ji ber vê yekê baştir e mirov behsa kevneşopiyeke mezin a vegotinan bike û behsa çîroka tenê ya rast a Cembelî neke; her yek pêşkêşkirineke nû ya evînekê ye ku Kurdan ji nifşan ve hezkiriye. Wek çîroka evînekê ku dijminatî û qeder wê ji hev vediqetînin, ew pir caran bi şîrînahî û talahiya xwe bi hev re tê bîranîn.
Nîşaneya evînê û dilê dilsoz
Nîşaneyên ku ji hev re tên dayîn, destmal û gopal, sembolên herî bandorker ên destanê ne û wateya wê ya herî kûr dihewînin. Di çîrokekê de ku dijminatî, dûrahî û şert evîndaran ji hev dûr digirin, nîşanên wan delîl û bîranîna evînekê ne ku cîhanê rê nedaye bi azadî were jiyîn. Ew rêya evîndaran a di nav dûrahiyê de dilsoz manê ne; tiştên biçûk ên madî ne ku girêdaneke şikestinê qebûl nake diparêzin.
Parastina destmala Binevşê ji aliyê Cembelî ve heta mirina wî wêneyê ku tevahiya destanê tê de aram digire ye. Ew behsa evînekê dike ku ji hevdîtinê û ji gihiştina hev jî wêdetir dom kiriye; dilsoziyek ku ji hemû astengan dirêjtir maye û bi jiyanekê dom kiriye. Bi vê yekê çîrok digihîje mijara gerdûnî ya evîna ku tê bîranîn û tevî hemû dijwariyan dilsozî jê re tê parastin. Ev awaza dilsoziya domdar, ji her dawiya dilşad an trajîk zêdetir, sedema ku çîroka Cembelî û Binevşê ew qas bi kûrahî tê hezkirin e.
Sembol û wate
Destana Cembelî û Binevşê çend qatên wateyê dihewîne. Di aliyekî de ew ramînek li ser evînê li hember zordariyên cîhana wê ye: dijminatiyên malbatan, zordariya xwediyên hêzê, sînorên şeref û şertan û hemû hêzên ku di navbera du dilan de radiwestin. Di vî aliyî de ew ji trajediyên mezin ên evîna Kurdî ye; îdeala evîna rastîn li hember rastiyên dijwar datîne, ku gelek caran wê red dikin.
Lê wateya wê ya herî taybet di karakterê lehengê wê de ye. Destan Cembelî wek evîndarekî nîşan dide ku aqil li pêş hêzê datîne û red dike evîna xwe bi êşa kesên din bidest bixe. Bi vê yekê îdealeke esilzadetiyê pêşkêş dike ku hem exlaqî hem jî romantîk e. Ew tîne ser ziman ku hêza herî rastîn kontrolkirina xwe ye û evîn gava bi wijdanê tê şopandin herî bi şeref e. Bi dirêjkirina çîroka xwe ji deştên Wêranşarê heta çiyayên Hekkarî jî destan bi bêdengî aliyên dûr ên welatê Kurdan bi çîrokeke hevpar ve girê dide: stranek ku ji hemûyan re bû.
Cembelî di wêjeya nûjen de
Wek efsaneyên ku dengbêjên mezin veguhastine, destana Cembelî jî di serdema me de ji strana devkî derbasî wêjeya nûjen a Kurdî bûye. Nivîskar Îhsan Colemêrgî, ku navê wî bi xwe nîşan dide kurê devera Hekkarî ye, di 1992 de romanek li ser bingeha çîrokê nivîsand: Cembelî, Kurê Mîrê Hekkarî. Wek nîşaneyeke zelal a wê serdemê, ji ber sînordarkirinên wê demê yên li ser zimanê Kurdî, pirtûk li welatê wî nehat weşandin. Li şûna wê di 1995 de li Swêdê, di nav civaka nivîskarên Kurd ên sirgûnê de, yên ku li derveyî welêt wêjeya xwe zindî digirtin, derket. Ev dişibihe awayê ku dengbêjê efsaneyî Evdalê Zeynikê ji aliyê Mehmed Uzun ve derbasî romana nûjen bû.
Rêwîtiya destanê ji dengên dengbêjan ber bi rûpelên romana nûjen beşek ji hereketeke berfirehtir e. Di vê hereketê de nivîskarên Kurd ji xezîneyên kevneşopiya xwe ya devkî sûd wergirtine da wêjeyeke nûjen ava bikin û stranên kevin di çapê de jiyaneke nû dîtine. Derbasbûna çîroka Cembelî û Binevşê bi vê rêwîtiyê nîşaneya hêza wê ya domdar e; ev nîşan dide ku evîna ku bi sedsalan berê li kaniyê ji dayik bû, îro jî xwendevan û guhdaran digihîje.
Cembelî û kevneşopiya Kurdî
Destana Cembelî di nav destanên mezin ên evînê yên Kurdan de cihê rêzgirtî heye. Navê wê bi hev re bi romansa lehengî ya Memê Alan, evîna trajîk a Siyabend û Xecê, çîroka hezkirî ya Zembîlfiroş û şahesera mezin a nivîskî ya Mem û Zînê tê gotin. Bi hev re ew tevahiya kevneşopiya evîna Kurdî ava dikin: stran û çîrokên ku Kurdan bi wan wateya evînê û ceribandinên wê lêkolîn kirine.
Ya ku çîroka Cembelî di vê kevneşopiyê de cuda dike îdeala wê ya taybet a evîndar e: mîrê ku hêza xwe kontrol dike û evîna xwe bi aqil û wijdanê dişopîne. Hin çîrokên mezin li ser pevçûna trajîk a evînê bi şeref an hêzê ava dibin; destana Cembelî lehengê ku vê pevçûnê red dike nîşan dide, lehengê ku nahêle evîna wî bibe sedema xwînrêjiyê. Bi vê yekê ew dengekî taybet û nerm li koroya mezin a stranên evîna Kurdî zêde dike û navê wî yê domdar, nimûneya çawaniya evînê, ji lehengê xwe re bidest dixe.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Destan dîrok e an efsane ye? Ew di cîhana naskirî ya mîrektiyên kevin ên Kurdî de derbas dibe, mîrektiyên wek Hekkarî ku bi rastî li bilindahiyan hukum kirine, û dibe ku rehên wê di malbat û bûyerên rastîn de hebin. Lê ew çîrokeke efsaneyî ya evînê ye, ku bi sedsalan bi vegotina devkî şêwe girtiye û hatiye berfirehkirin. Divê ew wek efsane were têgihiştin û wek dîroka belgekirî neyê xwendin. Rastiya wê rastiya dil û kevneşopiyê ye, rastiya salnameya dîrokî nîne.
Gelo guhertoyeke tenê û bi desthilat a çîrokê heye? Na. Wek Siyabend û Xecê û destanên mezin ên din ên devkî, destana Cembelî bi gelek guhertoyan heye. Dengbêjên cuda li herêmên cuda wan dibêjin û hûrgulî û heta dawiyên wan ji hev cuda ne. Vegotineke tenê ya rast tune ye. Ya sabît dimîne navend e: bedewiya Binevşê, zordariya daxwazkarê hevrik, hevdîtina li kaniyê, dayîna nîşaneyan ji hev re û dilsoziya bi aqil a Cembelî.
Gelo ew tenê guhertoyeke din a Mem û Zînê ye? Na. Her du çîrokên xizm in, çîrokên evîna Kurdî ne ku tê de dijminatî û şert evînê dorpêç dikin, û navên wan gelek caran bi hev re tên gotin. Lê her yek berhemeke taybet e, bi karakter, cih û wateya xwe. Destana Cembelî bi taybetî bi exlaqa lehengê xwe, ya pêşxistina aqil li hêzê, derdikeve pêş; ew jê re karakter û derseke exlaqî ya taybet dide. Divê ew ji bo xwe wek destaneke mezin a evînê were nirxandin û wek vegera dengekî berhemeke din neyê dîtin.
Mijarên têkildar
Dengbêj: helbestvan û stranbêjên Kurdan ku bi sedsalan destana Cembelî veguhastine
Mem û Zîn: şahesera mezin a nivîskî ya evîna Kurdî
Siyabend û Xecê: trajediyeke din a hezkirî ya evîna Kurdî ji kevneşopiya devkî
Memê Alan: romansa mezin a lehengî ya Kurdî ku navê wê li kêleka Cembelî tê gotin
Evdalê Zeynikê: şahê dengbêjan, hostayê kevneşopiya stranbêjiyê
Zembîlfiroş: destana hezkirî ya evîn û hesretê, ku bi gelek guhertoyan tê gotin
Pirsên pir tên kirin
Destana Cembelî û Binevşa Narîn çi ye?
Ew yek ji destanên mezin ên evînê yên kevneşopiya devkî ya Kurdî ye: vegotineke dirêj a bi stran ku dengbêjan bi sedsalan veguhastiye. Evîna di navbera Cembelî, mîrê herêma çiyayî ya Hekkarî, û Binevşa Narîn, keça bedew a axayekî Wêranşarê, vedibêje; evînek ku dijminatî, serbilindî û zordariya daxwazkarekî hevrik wê dorpêç dikin.
Navê Binevşa Narîn çi wateyê dide?
Nav bi xwe helbest e. Binevş bi Kurdî navê gola binevşê ye û narîn wateya zirav, nazik û xweşik dide. Bi hev re navê wê bedewiyeke nazik û delal tîne bîra mirov: binevşa narîn. Ev navekî guncaw e ji bo lehenga hêja û bi bedewiya xwe efsaneyî ya yek ji destanên evînê yên Kurdî yên herî hezkirî.
Çima ji Cembelî re lehengê evîna Kurdî tê gotin?
Ji ber awayê evîndarîya wî. Tevî ku mîrek e û hêzeke mezin di destê wî de ye, Cembelî evîna xwe bi aqil, sebr û wijdanê dişopîne û hêzê bi kar nayîne. Ew red dike hêza xwe ji bo bi zorê standina evîndara xwe bi kar bîne heke ev bibe sedema mirina kesên din. Ev îdeala evîna esilzade, ku mirov tê de xwe kontrol dike û dilsoz dimîne, ew kir nimûneya ku lehengê Kurd divê çawa evînê bike.
Li kaniyê çi diqewime?
Dîmena navendî ya destanê hevdîtina evîndaran li kaniyekê ye. Cembelî bi hespê xwe ber bi şer ve diçe û disekine da avê vexwe. Li wir Binevşa Narîn dibîne û her du di cih de kûr evîndarê hev dibin. Dengên ku nêzîk dibin wan dihejînin û ji hev dûr dikin; ew nîşaneyên evînê didin hev: destmala wê dikeve destê wî û gopalê wî li cem wê dimîne. Kevneşopî vedibêje ku Cembelî heta mirina xwe destmala wê bi dilsozî parast.
Guhertoyeke tenê ya rast a çîrokê heye?
Na. Wek hemû destanên mezin ên devkî yên Kurdî, destana Cembelî bi gelek guhertoyan heye. Dengbêjên cuda li herêmên cuda wan dibêjin û hûrgulî û heta dawiyên wan ji hev cuda ne. Ya sabît dimîne navenda çîrokê ye: bedewiya Binevşê, daxwazkarê zordar, hevdîtina li kaniyê, dayîna nîşaneyan ji hev re û dilsoziya bi aqil a Cembelî.
Destan bûye îlhama berhemên nûjen?
Erê. Nivîskar Îhsan Colemêrgî di 1992 de romanek li ser bingeha çîrokê nivîsand, Cembelî, Kurê Mîrê Hekkarî. Ew di 1995 de li Swêdê hat weşandin, ji ber ku wê demê zimanê Kurdî li welatê wî hatibû sînordarkirin. Derbasbûna destanê ji strana devkî ber bi romana nûjen hereketeke berfirehtir nîşan dide, ku tê de nivîskarên Kurd ji kevneşopiya xwe ya devkî sûd wergirtine da wêjeyeke nûjen ava bikin.
Çavkanî û xwendina bêtir
Destana Cembelîyê Mîrê Hekkarî û Binevşa Narîn — Colemerg Haber
Destana Cembelî (Dr. mîmar Cengiz Çelik) — Dogubayazit Gazetesi
Destana Binevşa Narîn û Cembelîyê Hekkarî
Binevşa Narîn û Cembelîyê Colemêrg — Isis Zilan
Gotar li ser wêjeya nûjen a Kurdî (romana Îhsan Colemêrgî)
Dengbêj: Parêzvanên bîranîn û dîroka Kurdî — Navenda Kurdî ya Lêkolînan
Ji dengbêjî ber bi nivîskariya nûjen — Iranian Studies, Cambridge