Îzzeddîn Şêr, an Êzdînşêr, di dawiya sedsala 14an û destpêka 15an de mîrekî kurd ê Wan, Westan û Hekkariyê bû. Çavkanî çîroka damezrînerekî tenê tevlihevtir dikin.

Tetwan li Gola Wanê, bi perava kevankî, rêhesin û quntarên çiyan, ji Nemrûdê hatiye kişandin
Gola Wanê li Tetwanê, payîza 2007an, Evgeny Genkin. Wêneyekî nûjen ê herêma golê ye; ne mala mîr an dîmenekî serdema navîn e. Evgeny Genkin / Wikimedia Commons · CC BY 2.5.

Desthilat di nav dîrokeke kevntir de

Hekkarî hem navê herêmekê hem yê komên mirovan bû; sînorên wê ne yên parêzgeha îroyîn bûn. Sinclair dibêje mîrektî di salên 1340an de jixwe hebû. [1] Khachatrian hişyar dike ku mîrên hemnav di şecereyan de hatine tevlihevkirin. [2] Kesê ku desthilatê bihêz dike ne bi neçarî damezrînerê dewleteke heya sedsala 19an neguherî ye. Wan, Westan, îro Gevaş, û Colemêrg navendên cuda bûn.

Tîmûr: berxwedan û naskirin

Sinclair girtina Keleha Wanê di 1387an de datîne; piştre teslîmbûn, berdan û vegerandina desthilatê bi fermanekê vedibêje. Mîr di 1392an de Westan ji birayê xwe vegerand. [1] Ev nayê wê wateyê ku birayê xwe kuşt. Vegotina parêzgehê hevdîtina bi Tîmûr di 1386an de datîne. [3] Ev cudahî divê diyar bimîne; tu vegotin serweriya bêqut nîşan nade.

Hevalbendî diguherîn

Li gor Sinclair, mîr di Çileya 1410an de li Tebrîzê çû cem Qere Yûsuf, bi mîrê Şîrwanê navbeynkarî kir û di Tebaxê de li kêleka Qere Yûsuf şer kir. Di 1421an de li Qerebaxê Şahrux fermanê Tîmûr jê re nû kir. [1] Hevkarî bi mîrên tirkmen û pejirandina serdestiya Tîmûriyan parçeyên wê siyasetê bûn. Şerên Osmanî-Sefewî yên paşîn hemû kariyera wî ya berê rave nakin.

Neseb û têkiliyên olî

Khachatrian girêdana Tovma Metsopetsî ya Êzdînşêr bi malbata Senekerîm û şîroveya hin dîroknasan a neseba Artsrûnî ji aliyê dayikê ve dinirxîne. Ev ne şecereyeke bi temamî piştrastkirî ye. Xebat kuştina Katolîkos Zekerîya li Westanê di 1393an de û têkiliya mîr bi wê re jî vedikole. [2] Portreyekî xweşbîniya bêşert têr nake; lê zimanê olî yê dîroknivîs jî dîwan li ser miletekî tevahî nîne.

Avahî û kesên hemnav

Envantera çandê Tirba Helîme Xatûnê li Gevaşê di 1335an de datîne û Melik Îzettîn Şîr wekî banî dide. [4] Ev nabêje ku ew bavê mîrê salên 1380an bû. Vegotina parêzgehê hemnavên kevntir cuda dike û medreseya kêleka mizgeftê bi Îzzeddîn Şêrê II, ku di 1491an de hate kuştin, ve girêdide. [3] Kitabe, tarîx û qonaxên avakirinê divê cuda werin xwendin.

Mirin û peyrewtiya nakok

Vegotina parêzgehê mirina wî di 1423an de datîne û kuştina kurê wî Mihemed ji aliyê Îskender ve vedibêje. [3] Sinclair jehrdayîna Mihemed di sefera 1423an an berî wê de, û girtina Wanê di 1425an de datîne. [1] Kolofon, kitabe û kronîk agahiyên cuda didin. Girêdana pêşveçûna giştî ya edebiyata kurdî bi vî mîrî belgeyên zêdetir dixwaze.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Thomas Alexander Sinclair, The Government of the Van Region under the Kara Koyunlu, PhD thesis, University of Birmingham (1993), vol. 1, pp. 177–180, 186–191.
  2. Alexander Khachatrian, Mîrektiya Hekkariyê ya Kurdan, translated by Mehmet Şirin Filiz, Nubihar Akademi 4(11) (2019), pp. 127–142; translation of the 2003 study, especially pp. 128–133.
  3. Hakkari Provincial Directorate of Culture and Tourism, Hakkari Beyleri ve Beylerin Kökeni: regional dynastic account; chronology differs from Sinclair.
  4. Turkish Ministry of Culture and Tourism, Gevaş Halime Hatun Kümbeti, monument inventory no. 3: patron, 1335 date and inscription summary.