Destpêk
Efsaneya Silêman û cinan yek ji çîrokên kevn ên mîtî yên eslê kurdan e ku berê dihatin vegotin: çîrokek ku nivîskarên Serdema Navîn tomar kirine, ku tê de tê gotin kurd ji yekbûna xizmetkarên jin ên Padîşah Silêman bi cinan re tên, ku li çiyayan bi cih bûn. Ev ji cureyê efsaneyan e ku berê li ser gelek gelan dihatin gotin, û em wê li vir wek folklor û mît pêşkêş dikin, ne wek dîrok.
Di vê çîroka kevn de, ku nivîskarên cihû û îslamî yên Serdema Navîn tomar kirine, Padîşah Silêman, padîşahê jîr ê efsaneyê ku tê gotin cin di bin fermana wî de bûn, xizmetkarên xwe yên giyanî ji bo karekî dişîne; û ji yekbûna wan bi xizmetkarên jin ên mirovî re gelek tê ku li çiyayên bilind bi cih dibe, ku di çîrokê de tê gotin bavkalên kurdan in. Efsane xêzeke ecêb û rengîn di zanîna gelêrî ya li dor gelê kurd de ye.
Naskirina vê efsaneyê tê wateya naskirina awayê ku xeyala Serdema Navîn mîtên eslê gelan li dor wan honand, û cihê Padîşah Silêman, cin û çiyayan di zanîna gelêrî ya herêmê de. Em wê wek efsane û taybetiyeke balkêş a folklorê vedigêrin, bi dîtineke zelal a cudahiya di navbera çîrokên mîtî yên wisa û dîroka rastîn a gelê kurd de.
Naverok
Tomarkirina Nivîskarên Serdema Navîn
Efsane Çi Ye?
Efsaneya Silêman û cinan çîrokeke kevn a mîtî ya eslê gel e, ku hin nivîskarên cihû û îslamî yên Serdema Navîn tomar kirine û îdia dike ku eslê kurdan wek gelekî rave dike. Li gor efsaneyê, kurd ji yekbûna jinên mirovî, xizmetkarên jin an cariyeyên girêdayî Padîşah Silêman, bi cinan re tên, hebûnên giyanî yên ku di efsaneyê de tê gotin di bin fermana Silêman de bûn; dûndana wan li çiyayên bilind bi cih bû û di çîrokê de bû bavkalên gelê kurd. Ev efsaneyeke cureyekî nas e, çîroka mîtî ya eslê gel ku gelekî digihîne destpêkeke kerametî an serxwezayî, û ji mît û folklora ku di xeyala Serdema Navîn de li dor gelên herêmê civiyan e. Bi tekezî, ew vegotineke dîrokî ya eslê kurdan nîne, ku gelekî kevnar ê malbata îranî ne û dîrokeke rastîn û şopbar hene; lê ew efsane ye, taybetiyeke balkêş a xeyala Serdema Navîn, ku em wek wê vedigêrin. Wek çîrokeke kevn a mîtî ya eslê gel, ku nivîskarên Serdema Navîn tomar kirine û ji kesayetiyên Silêman, cin û çiyayan hatiye honandin, efsane xêzeke rengîn di zanîna gelêrî ya li dor gelê kurd de ye, ku wek folklor û mît balkêş e.
Padîşah Silêman û Cin
Efsane ji kevneşopiya berbelav a Padîşah Silêman sûd werdigire, wek padîşahê jîr ê ku cin, hebûnên giyanî yên cîhana nedîtî, di bin fermana wî de bûn û ew wan li tevahiya cîhanê ji bo kar û erkên cuda dişand.
Di dilê efsaneyê de kesayetiya Padîşah Silêman radiweste, ku di efsaneyên herêmê de, li tevahiya kevneşopiyên cihû, xiristiyan û îslamî, ji padîşahekî jîr pir wêdetir e: ew xudanê cinan e, hebûnên giyanî yên cîhana nedîtî, ku bayan di bin fermana xwe de digirin û li gor daxwaza wî dixebitin. Di vê koma berbelav a efsaneyan de, Silêman fermanê dide cinan ku ava bikin û bînin, wan li tevahiya cîhanê ji bo karên cuda dişîne, û li ser qada giyanan û ya mirovan jî desthilat dike. Efsaneya eslê kurdan ji vê kesayetiya Silêman, fermandarê cinan, sûd werdigire: di çîrokê de, fermana Silêman a cinan û karekî ku wan ji bo wê dişîne bûyerên ku, li gor efsaneyê, kurd ji wan derdikevin didin destpêkirin. Bi vî awayî, efsane ji kevneşopiya dewlemend a Silêman û cinan, padîşahê jîr û xizmetkarên wî yên giyanî, ye ku li tevahiya zanîna gelêrî ya herêmê berdewam e. Ev têkilî bi kesayetiya mezin a Silêman û fermana wî ya cinan çarçove û kesayetiya kerametî dide efsaneyê. Ji vê kevneşopiya Silêman û cinan efsaneya eslê kurdan tê honandin.
Xalên Sereke
Efsane çîrokeke kevn a mîtî ya eslê gel e ku berê li ser kurdan dihat gotin.
Ew dibêje ku kurd ji yekbûna xizmetkarên jin ên Silêman bi cinan re tên.
Ew ji kevneşopiya Padîşah Silêman wek fermandarê cinan sûd werdigire.
Di çîrokê de, dûndana wan li çiyayan wek bavkalên kurdan bi cih dibe.
Nivîskarên cihû û îslamî yên Serdema Navîn, wek el-Mesûdî, wê tomar kirin.
Ew efsane û folklor e, ne vegotineke dîrokî ya eslê kurdan.
Agahiyên Kurt
Mijar: Efsaneyeke mîtî ya eslê kurdan
Kesayetiyên navendî: Padîşah Silêman, cin û xizmetkarên jin ên mirovî
Îdia: Kurd ji yekbûna xizmetkarên jin ên Silêman û cinan tên
Çarçove: Çiyayên bilind, ku dûndan li wir bi cih dibe
Ji aliyê van ve hatiye tomarkirin: Nivîskarên cihû û îslamî yên Serdema Navîn, di nav de el-Mesûdî
Cure: Çîroka mîtî ya eslê gel, efsane, folklor
Rola Silêman: Padîşahê jîr ê ku cin di bin fermana wî de ne
Rewş: Efsane û mît, ne dîrok
Eslê rastîn: Kurd gelekî kevnar ê îranî ne ku dîrokeke rastîn heye
Balkêşî: Taybetiyeke balkêş a xeyala Serdema Navîn û zanîna gelêrî ya herêmê
Çîroka Eslê Gel
Di efsaneyê de, Padîşah Silêman cinên xwe ji bo karekî dişîne da ku keçên xweşik bînin; lê heya giyan vedigerin, padîşah miriye, û ji ber vê yekê cin bixwe jinan digirin, û dûndana wan li çiyayan wek bavkalên kurdan bi cih dibe.
Çîrok, di şiklê ku nivîskarên Serdema Navîn tomar kirine de, bi vî awayî diçe. Tê gotin ku Padîşah Silêman xizmetkarên xwe yên di nav cinan de ji bo karekî şand welatekî dûr, da ku hejmarek keçên xweşik ji bo padîşah bînin. Cin wek ku ferman li wan hat kirin û bi keçan re vegeriyan; lê heya ew vegeriyan, padîşahê mezin Silêman miribû. Ji ber vê yekê, dema wan dît ku padîşah çûye, cinan bixwe jin wek yên xwe girtin, û ji yekbûna wan gelekî bi dûndana tevlihev a mirovî û giyanî hat. Ev gel, di efsaneyê de, vekişiya an hat şandin çiyayên bilind, û li wir bi cih bû û pir bû, û di çîrokê de bû bavkalên kurdan, gelê çiyayan. Di hin versiyonan de, hûrgiliya vê tê zêdekirin ku dûndan bi fermanekê ber bi çiya û geliyan ve hatin ajotin, ku di etîmolojiyeke gelêrî ya navê kurdan de hatiye honandin. Bi vî awayî, çîrok kurdan digihîne esleke kerametî û serxwezayî, yekbûna jinên mirovî û hebûnên giyanî, li çiyayên bilind ên ku welatê gelê kurd in. Ev efsane di xêzên xwe yên mîtî de ye, ku wek taybetiyeke balkêş a folklorê û çîrokeke rengîn a xeyala Serdema Navîn tê vegotin, ne wek vegotineke dîrokî.
Tomarkirina Nivîskarên Serdema Navîn
Efsane di nivîsên zanyarên cihû yên Serdema Navîn û rayedarên destpêkê yên îslamî de tê dîtin, di nav de dîroknivîsê ereb ê sedsala 10an el-Mesûdî, ku çîrokên wisa yên eslê gelan tomar kirin.
Efsaneya Silêman û cinan di nivîsên hin nivîskarên Serdema Navîn de hatiye parastin. Versiyonek ji aliyê zanyarên cihû yên Serdema Navîn ve hat tomarkirin, û çîrok herwiha ji aliyê rayedarên destpêkê yên îslamî ve di vegotinên wan ên eslê gelan de hat bikaranîn; di nav kesên ku çîrokeke wisa tomar kirin de dîroknivîs û erdnîgarê navdar ê ereb ê sedsala 10an el-Mesûdî heye, ku di nivîsên wî de kurd bi dûndana xizmetkarên jin ên Silêman û giyanan ve tên girêdan. Tomarkirina efsaneyên eslê gelan ên wisa taybetiya xeyala zanistî ya Serdema Navîn bû, ku gelek caran hewl dida eslê gelan bi çîrokên wan bi kesayetiyên metnên pîroz û efsaneyê, wek Silêman, û destpêkên kerametî an serxwezayî ve girêdidin rave bike. Hebûna efsaneyê di van berhemên Serdema Navîn de ji me re ne li ser eslê rastîn ê kurdan, lê li ser awayê ku hişê Serdema Navîn gelên cîhanê xeyal û rave dikir dibêje. Bi vî awayî, efsane belgeya xeyala Serdema Navîn û awayê wê yê honandina mîtên eslê gelan e, ku nivîskarên kevneşopiyên cihû û îslamî tomar kirine. Bi rêya van nivîskarên Serdema Navîn efsane gihîştiye me, taybetiyeke balkêş a zanîna gelêrî ya herêmê.
Çiya û Nav
Efsane bi çiyayan, welatê kurdan, û di hin versiyonan de bi etîmolojiyeke gelêrî ya navê gelê kurd ve girêdayî ye, ku nav di nav çîrokê de tê honandin.
Taybetmendiyeke diyar a efsaneyê têkiliya wê bi çiyayan re ye, axa bilind a ku welatê gelê kurd e. Di çîrokê de, gelê bi dûndana tevlihev ber bi çiyayan ve vedikişe an tê şandin, û li wir bi cih dibe û dibe kurd, gelê çiyayan; bi vî awayî efsane, di şiklekî mîtî de, girêdana kûr û kevnar a kurdan bi welatê xwe yê çiyayî ve nîşan dide. Di hin versiyonan de, efsane bi etîmolojiyeke gelêrî ya navê kurdan re tê honandin, ku çîrok bi awayekî tê şikldan da ku navî bi hin peyv an fermanên di çîrokê de rave bike, wek ku etîmolojiyên gelêrî gelek caran dikin; etîmolojiyên wisa ne fîlolojiya sağlam in, lê beşek ji çîrokbêjiyê ne, ku navê gel di çîroka mîtî ya eslê wan de girê didin. Têkiliya bi çiya û navî re awayê ku efsane dixwaze nasnameya kurdan, mala wan a çiyayî û navê wan bixwe, di çîroka mîtî ya eslê wan de bi kok bike nîşan dide. Ev girêdana çiya û navî di çîrokê de taybetmendiyeke efsaneyê ye, kokdayîna mîtî ya nasnameya gelekî di çîrokeke eslê wan de. Di van taybetmendiyan de efsane kesayetiya xwe wek mîteke eslê gel nîşan dide, ku welat û navî di çîroka kerametî de dihone.
Efsane, Ne Dîrok
Girîng e ku zelal be ev efsane û mît e, ne vegotineke dîrokî: kurd gelekî kevnar ê malbata îranî ne, bi dîrokeke rastîn û şopbar, ne dûndana giyanan.
Divê bi zelalî û bi gotinên sade bê gotin ku efsaneya Silêman û cinan tam ew e, efsane û mît, û ne vegotineke dîrokî ya eslê kurdan e. Kurd gelekî kevnar ê şaxa îranî ya malbata hindewropî ne, zimanekî îranî diaxivin û, heta ku dîrok û zanyarî dikarin bişopînin, ji dûndana gelên kevnar ên çiyayên Zagrosê û cîhana îranî ya firehtir in; eslê wan di dîroka rastîn de ye, di tevger û tevlihevbûnên gelên kevnar de, ne di tu yekbûna mirovan û giyanan de. Efsaneya Silêman û cinan ne ji dîrokê, lê ji folklor û mîtê ye, ji awayê ku xeyala Serdema Navîn çîrokên eslê gelan li dor gelên ku nas dikir honand. Efsaneyên wisa wek folklor û belgeyên xeyalê bi rastî balkêş in, lê divê bi vegotinên rastîn ên eslê gelekî re neyên tevlihevkirin an wek wan neyên pêşkêşkirin. Ji ber vê yekê em efsaneyê wek taybetiyeke balkêş a mît û folklorê vedigêrin, bi cudahiyeke zelal û rastdar di navbera çîrokên mîtî yên wisa û dîroka rastîn a gelê kurd de, ku gelekî kevnar û rastîn e û dîroka xwe heye. Ev cudahiya rastdar a efsane û dîrokê ji bo pêşkêşkirina rast a çîrokê girîng e.
Wate û girîngî
Efsane ne wek dîrok, lê wek folklor bi wate ye: nimûneyeke awayê ku xeyala Serdema Navîn mîtên eslê gelan li dor wan honand, û xêzeke rengîn di zanîna gelêrî ya li dor kurdan û welatê wan ê çiyayî de.
Efsaneya Silêman û cinan ne ji bo tiştê ku li ser eslê rastîn ê kurdan dibêje, ku tu tişt nîne, bi wate ye, lê ji bo tiştê ku li ser xebitîna xeyala Serdema Navîn û zanîna gelêrî ya ku li dor gelên herêmê civiya nîşan dide. Ew nimûneyeke pratîka berbelav a mirovan a honandina çîrokên mîtî yên eslê gelan e, ku gelekî digihînin destpêkeke kerametî an serxwezayî, û ya adeta taybet a Serdema Navîn a girêdana gelan bi kesayetiyên metnên pîroz û efsaneyê, wek Silêman. Bi vî awayî, ew li kêleka mît û efsaneyên din ên xeyala gelêrî ya kurdî, wek çîrokên periyan û dêwan, û efsaneyên mezin ên damezrîner, wek ya Kawayê Hesinkar, wek beşek ji cîhana dewlemend a çîrokan a li dor gelê kurd radiweste, herçiqas ji efsaneyên resen ên hêja cuda ye, ji ber ku ew çîrokek e ku kesên derveyî li ser kurdan gotine. Di van hemûyan de, efsane taybetiyeke balkêş a folklor û xeyala Serdema Navîn e, xêzeke rengîn di zanîna gelêrî ya kurdan û çiyayên wan de, ku wek mît û çîrok balkêş e, ji dêvila dîrokê.
Efsane herwiha girêdana kûr û kevnar a kurdan bi welatê xwe yê çiyayî ve bi bîra me dixe, girêdaneke ewqas xurt ku heta efsaneyên kesên derveyî eslê kurdan li çiyayên bilind danîn. Ev kokdayîna mîtî ya kurdan li çiyayan, çiqas çîrok xeyalî be jî, rastiyeke rastîn û domdar a nasname û welatê kurdî vedeng dide.
Efsane û Kurd
Efsane çîrokek e ku li ser kurdan tê gotin, beşek ji zanîna gelêrî ya li dor gelê kurd, ku em bi rastdarî wek folklor û mît pêşkêş dikin, cuda ji dîroka rastîn û kevnar a kurdan.
Efsaneya Silêman û cinan beşek ji zanîna gelêrî ya li dor gelê kurd e, herçiqas ew çîrokek e ku kesên derveyî yên Serdema Navîn li ser kurdan gotine, ji dêvila efsaneyeke hêja ya vegotina kurdan bixwe, wek efsaneyên mezin ên resen ên Kawa an Mem û Zînê. Bi vî awayî, ew wek taybetiyeke balkêş a folklor û xeyala Serdema Navîn balkêş e, xêzeke rengîn di cîhana firehtir a çîrokan a li dor kurdan û welatê wan ê çiyayî de. Em wê bi rastdarî û bi baldarî pêşkêş dikin: wek efsane û mît, ku ji bo balkêşiya wê wek folklor tê vegotin, û her tim bi cudahiyeke zelal ji dîroka rastîn a gelê kurd, ku gelekî kevnar ê malbata îranî ne û dîrokeke rastîn û bi rûmet a xwe hene. Bi pêşkêşkirina vê efsaneyê, em cîhana dewlemend a çîrok û zanîna gelêrî ya li dor gelê kurd bi rûmet dikin, û her tim cudahiya rastdar a di navbera çîrokên mît û folklorê û dîrok û nasnameya rastîn a kurdan de diparêzin. Efsane taybetiyeke balkêş e ku hêjayî naskirinê ye, dîtinek a awayê ku xeyalê çîrok li dor kurdan û çiyayên wan honandine, ku bi rastî di folklorê de tê danîn, ji dêvila ku bi dîrokê re bê tevlihevkirin.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Gelo efsane vegotineke rastîn a eslê kurdan e? Na. Divê ev yek bi gotinên sade bê gotin. Efsaneya Silêman û cinan mît û çîrokeke gelêrî ye, ne vegotineke dîrokî. Kurd gelekî kevnar ê şaxa îranî ya malbata hindewropî ne, bi dîrokeke rastîn û şopbar a bi kokên xwe di gelên kevnar ên Zagrosê û cîhana îranî ya firehtir de. Efsane wek vegotineke eslê kurdan tu nirxa dîrokî nîne; balkêşiya wê tenê wek folklor û belgeya xeyala Serdema Navîn e. Divê tu kes vê çîroka mîtî bi dîroka rastîn a gelê kurd re tevlihev neke.
Gelo efsane ji kurdan re heqaretker an kêmker e? Divê efsane di çarçoveya xwe de bê têgihiştin, wek nimûneyeke adeta Serdema Navîn a honandina çîrokên xeyalî yên eslê gelek gelan, ku gelek caran wan bi kesayetiyên metnên pîroz û destpêkên kerametî an serxwezayî ve girêdidin; çîrokên wisa li ser gelek gelan dihatin gotin û taybetmendiyeke çîrokbêjiya wê serdemê bûn, ne bi mebesta pesn an heqaretê bi tekezî. Em efsaneyê bi rêzgirtina gelê kurd vedigêrin, tenê wek taybetiyeke balkêş a folklorê, û bi piştrastkirineke zelal a dîrok û nasnameya rastîn, kevnar û bi rûmet a kurdan. Ew wek parçeyeke balkêş a zanîna gelêrî ya kevn tê pêşkêşkirin, ne wek darizandinek li ser gelê kurd.
Çima efsaneyeke wisa bi giştî bê tomarkirin? Efsaneyên mîtî yên eslê gelan, heta yên ku kesên derveyî gotine û heta yên xeyalî an bêpesn, wek folklor û pencereyên ber bi xeyala boriyê ve bi rastî balkêş in. Efsaneya Silêman û cinan ji me re li ser awayê ku hişê Serdema Navîn gelên cîhanê xeyal dikir dibêje, û beşek ji zanîna gelêrî ya li dor kurdan pêk tîne. Naskirina wê, ku bi rastî di folklorê de hatiye danîn û bi zelalî ji dîrokê hatiye cudakirin, tê wateya têgihiştina xêzeke cîhana çîrokan a ku li dor gelê kurd bûye, û di heman demê de rêzgirtina dîroka wan a rastîn.
Mijarên têkildar
Perî: giyanên perî yên folklora kurdî û îranî
Dêw: heyînên şeytanî yên mîta îranî
Kawayê Hesinkar: efsaneya mezin a resen a damezrîner a kurdan
Şahmaran: şahbanûya jîr a maran a folklora kurdî
Mem û Zîn: destana mezin a neteweyî ya kurdan
Newroz: cejna girêdayî efsaneya Kawa
Zehak: zordestê bi mar ê efsaneya damezrîner
Sîmurg: çûka mezin a mîtî ya efsaneya îranî
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Efsaneya Silêman û cinan çi ye?
Ew çîrokeke kevn a mîtî ya eslê gel e, ku hin nivîskarên cihû û îslamî yên Serdema Navîn tomar kirine û îdia dike ku eslê kurdan rave dike. Li gor efsaneyê, kurd ji yekbûna jinên mirovî, xizmetkarên jin ên girêdayî Padîşah Silêman, bi cinan re tên, hebûnên giyanî yên ku tê gotin di bin fermana Silêman de bûn; dûndana wan li çiyayên bilind bi cih bû û di çîrokê de bû bavkalên kurdan. Ew efsane û folklor e, ne dîrok.
Çîrok çawa diçe?
Di efsaneyê de, Padîşah Silêman cinên xwe ji bo karekî dişîne da ku keçên xweşik bînin; lê heya giyan vedigerin, padîşahê mezin miriye. Dema dibînin ku padîşah çûye, cinan bixwe jin digirin, û ji yekbûna wan gelekî bi dûndana tevlihev a mirovî û giyanî tê, ku li çiyayên bilind bi cih dibe û di çîrokê de dibe bavkalên kurdan. Di hin versiyonan de etîmolojiyeke gelêrî ya navê kurdan di çîrokê de tê honandin.
Kê efsane tomar kir?
Efsane di nivîsên nivîskarên Serdema Navîn de tê dîtin: versiyonek ji aliyê zanyarên cihû yên Serdema Navîn ve hat tomarkirin, û çîrok ji aliyê rayedarên destpêkê yên îslamî ve hat bikaranîn, di nav de dîroknivîs û erdnîgarê navdar ê ereb ê sedsala 10an el-Mesûdî. Tomarkirina efsaneyên eslê gelan ên wisa taybetiya xeyala zanistî ya Serdema Navîn bû, ku gelek caran eslê gelan bi çîrokên wan bi kesayetiyên metnên pîroz û destpêkên kerametî ve girêdidin rave dikir.
Gelo efsane rast e?
Na. Efsane mît û çîrokeke gelêrî ye, ne vegotineke dîrokî. Kurd gelekî kevnar ê şaxa îranî ya malbata hindewropî ne, bi dîrokeke rastîn û şopbar a bi kokên xwe di gelên kevnar ên Zagrosê û cîhana îranî ya firehtir de. Efsane wek vegotineke eslê kurdan tu nirxa dîrokî nîne; balkêşiya wê tenê wek folklor û belgeya xeyala Serdema Navîn e.
Çima efsane bi çiyayan ve girêdayî ye?
Di çîrokê de, gelê bi dûndana tevlihev ber bi çiyayan ve vedikişe an tê şandin, û li wir dibe kurd, gelê çiyayan; bi vî awayî efsane, di şiklekî mîtî de, girêdana kûr û kevnar a kurdan bi welatê xwe yê çiyayî ve nîşan dide. Ev kokdayîna mîtî ya kurdan li çiyayan, çiqas çîrok xeyalî be jî, rastiyeke rastîn û domdar a nasnameya kurdî û girêdana gel bi mala xwe ya bilind ve vedeng dide.
Divê efsane çawa bê têgihiştin?
Divê ew wek taybetiyeke balkêş a folklor û xeyala Serdema Navîn bê têgihiştin, nimûneyeke pratîka berbelav a honandina çîrokên mîtî yên eslê gelan li dor wan, û xêzeke rengîn di zanîna gelêrî ya li dor kurdan de. Ew çîrokek e ku kesên derveyî li ser kurdan gotine, cuda ji efsaneyên resen ên hêja, û divê her tim bi zelalî ji dîroka rastîn û kevnar a gelê kurd bê cudakirin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Mîtolojiya kurdî (efsaneya Silêman û cinan) - Wikipedia
Silêman di Îslamê de (Silêman û cin) - Wikipedia