Inleiding
Darab is de vondelingenkoning van de Shahnameh: de prins die als zuigeling op het water werd achtergelaten, in onbekendheid opgroeide en terugkeerde om de troon van Iran op te eisen. Als zoon van koningin Homay, die hem had verstoten om haar kroon te behouden, groeide Darab in het huis van een eenvoudige voller op zonder van zijn koninklijke afkomst te weten, totdat het lot hem zijn troon en zijn bestemming teruggaf. Zijn verhaal is een van de grote vertellingen over een verloren erfgenaam die zijn rechtmatige plaats herwint in het hele epos.
Toch ligt Darabs diepste betekenis in zijn plaats op een belangrijk keerpunt van de Shahnameh. Zijn regering vormt het scharnierpunt waarop het legendarische tijdperk van het epos begint over te gaan in het ten dele historische. Volgens het epos werd Darab door een kort maar beroemd huwelijk namelijk niet alleen de vader van zijn erfgenaam Dara, maar ook van Alexander de Grote zelf, de wereldveroveraar die een einde aan de oude orde zou maken. In Darab nadert de oude lijn van legendarische koningen de drempel van de opgetekende geschiedenis.
Darab behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die de Koerden gemeen hebben met de Perzen en andere volkeren van de Iraanse wereld. Hij is een van de laatste koningen van het legendarische tijdperk. Wie hem leert kennen, volgt het beroemde verhaal van de verstoten erfgenaam tot de ontknoping en staat bij de grote wending van het epos: van de wereld van de legende naar het tijdperk van Alexander en de koningen wier namen in de geschiedenis weerklinken. Zijn regering vormt een brug tussen twee grote tijdperken van het Boek der Koningen.
Inhoud
De overgang tussen de tijdperken
Wie was Darab?
Darab is een legendarische koning van Iran in de Shahnameh, de zoon van koningin Homay en kleinzoon van koning Bahman. Hij is beroemd als de prins die als zuigeling op een rivier werd achtergelaten en door een voller werd opgevoed, waarna hij zijn troon herwon. Hij regeerde als koning van Iran, voerde oorlog tegen de Romeinen en werd volgens het epos door een kort huwelijk de vader van zowel zijn erfgenaam Dara als Alexander de Grote. Als voorlaatste koning van de Kayanidische lijn staat Darab dicht bij het einde van het legendarische tijdperk, op de drempel van de overgang van het epos naar het ten dele historische tijdperk van Alexander.
De vondeling uit de rivier
Het verhaal van Darabs geboorte en eerste levensjaren behoort tot de beroemdste van de Shahnameh. Zijn moeder, koningin Homay, was gehecht aan haar macht en wilde de troon niet afstaan aan haar pasgeboren zoon. Daarom verborg zij zijn geboorte en liet zij hem in een kist of kistje leggen, volgens de overlevering voorzien van kostbare herkenningstekens, en op het water van een rivier achterlaten. Het kind dreef stroomafwaarts totdat een arme voller, een wasser, hem vond. Samen met zijn vrouw nam hij de zuigeling in huis en voedde hem op als hun eigen kind.
Zo groeide de erfgenaam van de troon van Iran op in onbekendheid en armoede: de zoon van een koningin werd grootgebracht als het kind van een eenvoudige arbeider, zonder iets te weten van zijn koninklijke afkomst. Toch bleef zijn edele aard door zijn bescheiden opvoeding heen zichtbaar. De jongen bleek niet geschikt voor het eenvoudige ambacht van zijn pleegvader en voelde zich juist aangetrokken tot wapens, paardrijden en krachtproeven. De tekenen van zijn koninklijke bloed braken door zijn onaanzienlijke omstandigheden heen. Na verloop van tijd hoorde hij van de voller dat hij als vondeling uit de rivier was gehaald. Die kennis bracht hem op het pad dat hem zijn ware afkomst en zijn bestemming zou doen ontdekken. Het verhaal van het koningskind dat op het water wordt achtergelaten en door eenvoudige vreemden wordt opgevoed, om uiteindelijk naar zijn troon terug te keren, is een van de grote, oude motieven uit de legende. In Darab krijgt dit motief een van zijn meest gedenkwaardige gestalten.
Kernpunten
Darab was een legendarische koning van Iran en een zoon van koningin Homay.
Als zuigeling werd hij op een rivier achtergelaten en door een voller opgevoed.
Zijn koninklijke aard bleef ondanks zijn eenvoudige opvoeding zichtbaar.
Hij werd herkend en herkreeg zijn troon als opvolger van Homay.
Hij regeerde als koning en voerde oorlog tegen de Romeinen.
In het epos werd hij de vader van zowel Dara als Alexander de Grote.
Feiten in het kort
Naam: Darab, ook Dara de Oudere
Bron: De Shahnameh; de Darab-nama en andere overleveringen
Moeder: Koningin Homay
Grootvader: Bahman, zoon van Esfandiyar
Opgevoed door: Een voller die hem in de rivier vond
Werd: Koning van Iran, als opvolger van Homay
Oorlogen: Tegen de Romeinen en hun keizer
Kort huwelijk: Met Nahid, dochter van de Romeinse heerser
Beroemde zonen: Dara, zijn erfgenaam, en Alexander de Grote
Plaats in het epos: Voorlaatste koning van het legendarische Kayanidische tijdperk
De terugkeer van de erfgenaam
Het lot liet Darab niet in onbekendheid achter, maar bracht de verloren erfgenaam terug naar zijn koninklijke bestemming. Nadat hij had vernomen dat hij een vondeling was en was opgegroeid tot een jongeman van onmiskenbare adel en krijgshaftige bekwaamheid, werd Darab uiteindelijk herkend als wie hij werkelijk was. Volgens de overlevering onderscheidde de jongeman zich door zijn moed toen Iran door oorlog werd getroffen. Zijn koninklijke identiteit kwam aan het licht, in het beroemde relaas doordat de Iraanse bevelhebber hem herkende en eindelijk begreep dat hij de verloren zoon van koningin Homay was.
Zo herkreeg de verstoten erfgenaam zijn koninklijke identiteit en zijn troon. Zijn moeder Homay droeg na haar lange regering de heerschappij over aan de zoon die zij ooit op de rivier had achtergelaten, en Darab werd koning van Iran. Daarmee is de cirkel van het verhaal rond: het kind dat werd verstoten om de macht van zijn moeder te behouden, keert dankzij zijn eigen verdiensten en het ingrijpen van het lot terug om de troon op te eisen waarop hij recht had. De terugkeer en herkenning van Darab vormen de ontknoping van het beroemde verhaal van zijn verstoting. Zij voeren de koninklijke lijn verder naar een nieuwe regering, die van de vondeling die koning werd.
Koning van Iran
Als koning van Iran regeerde Darab volgens de overlevering enkele jaren en werd hij herinnerd als een machtige en krijgshaftige vorst. De belangrijkste gebeurtenissen van zijn regering in het epos betreffen zijn oorlogen tegen de Romeinen, het volk van Rum, tegen wie hij veldtochten ondernam en wier heerser hij versloeg. Uit dit conflict kwam de meest bepalende episode van zijn regering voort. Na zijn overwinning huwde Darab namelijk Nahid, de dochter van de verslagen Romeinse heerser. Dit huwelijk zou volgens het epos verstrekkende gevolgen voor de wereldgeschiedenis hebben.
Het huwelijk duurde echter maar kort. Volgens de overlevering stuurde Darab zijn Romeinse bruid al snel terug naar haar vader, omdat hij ontevreden over haar was om een reden die in de bronnen verschillend wordt weergegeven, zonder te weten dat zij zwanger was. De ontbinding van deze kortstondige verbintenis en het kind dat er buiten Darabs medeweten uit voortkwam, bereidden de komst van een van de beroemdste figuren uit de hele geschiedenis in het epos voor. Darabs regering wordt dus minder herinnerd om de oorlogen op zichzelf dan om dit beslissende huwelijk en het gevolg ervan: de geboorte van een zoon die de wereld zou veroveren en het tijdperk van de Perzische koningen volgens het epos naar zijn grote keerpunt zou voeren.
De vader van Alexander
Het opmerkelijkste aspect van Darabs verhaal en de reden voor zijn bijzondere betekenis in de Shahnameh is dat hij volgens het epos de vader van Alexander de Grote werd. De Romeinse bruid Nahid, met wie Darab was getrouwd en die hij zwanger naar haar vader had teruggestuurd, baarde in haar eigen land een zoon. Die zoon was volgens de epische overlevering Alexander, in de Perzische traditie bekend als Sekandar. Door deze opvallende herwerking van de geschiedenis wordt de grote Macedonische veroveraar de zoon van een Perzische koning en de halfbroer van zijn eigen Perzische tegenstander.
Darabs andere zoon, geboren uit een ander huwelijk en in Iran opgevoed als zijn erfgenaam, was namelijk Dara. Hij volgde zijn vader op als laatste koning van de legendarische Kayanidische lijn en is de figuur die in het epos overeenkomt met de historische Perzische koning die door Alexander ten val werd gebracht. Zo worden wereldveroveraar Alexander en de laatste Perzische koning Dara in het epos halfbroers, beiden zonen van Darab. Hun beroemde conflict, dat in de geschiedenis de botsing tussen Macedonië en Perzië was, wordt in de Shahnameh een strijd binnen één koninklijke familie. Deze opmerkelijke overlevering, die Alexander door zijn bloedlijn tot een Perzische prins maakt, veranderde de herinnering aan de verovering: de buitenlandse veroveraar werd een lid van het Iraanse koningshuis. Dat is een van de opvallendste kenmerken van de manier waarop het epos de overgang van het legendarische tijdperk naar het tijdperk van de geschiedenis behandelt. Centraal daarin staat Darab, de vondelingenkoning die de vader van hen beiden werd.
De overgang tussen de tijdperken
Darabs regering markeert een van de grote keerpunten in de opbouw van de Shahnameh. Met hem en zijn zonen gaat het epos over van het zuiver legendarische tijdperk van de vroege koningen en grote helden naar het ten dele historische tijdperk. Daarin beginnen de figuren en gebeurtenissen, hoe losjes ook, overeen te komen met de overgeleverde geschiedenis van het Perzische verleden, bovenal de verovering door Alexander. Darab staat op de drempel van deze wending: de laatste volledig legendarische koning voordat het epos het tijdperk betreedt waarvan de komst van Alexander de grote gebeurtenis is.
Daarmee vormt Darab een brug tussen twee werelden van het epos. Achter hem ligt het lange legendarische tijdperk: de wereld van Kayumars en Faridun, van Rostam en Kay Khosrow, van de grote oorlogen tegen Turan en de komst van het geloof. Vóór hem ligt, tijdens de regeringen van zijn zonen, het tijdperk van Alexander en de koningen wier verhalen overgaan in opgetekende geschiedenis, het begin van de lange slotbeweging van het epos naar zijn eigen tijd. De vondelingenkoning die naar zijn troon terugkeerde, is dus ook de koning in wie het epos van de legende naar de geschiedenis wendt. Zijn beslissende huwelijk en zijn beroemde zonen zetten die grote overgang in gang. Darab, de verstoten erfgenaam die koning werd, staat op een van de belangrijkste scharnierpunten van het hele Boek der Koningen.
Symboliek en betekenis
Darab belichaamt allereerst het grote en oude thema van de verloren erfgenaam die zijn plaats herwint: het koningskind dat wordt verstoten en in onbekendheid opgroeit, maar door zijn eigen verdiensten en het ingrijpen van het lot terugkeert om zijn troon op te eisen. Zijn verhaal, met de achterlating op de rivier en de latere herkenning, behoort tot een familie van legenden die in talrijke culturen voorkomt. Het drukt de diepe gedachte uit dat ware koninklijke waardigheid en bestemming zich niet laten onderdrukken, maar door de onbekendheid heen zullen breken om hun rechtmatige plaats op te eisen. In Darab geeft de Shahnameh dit universele motief een van zijn gedenkwaardige vormen.
Op een dieper niveau belichaamt Darab de overgang tussen de tijdperken, de beweging van het epos van de legende naar de geschiedenis. Als koning wiens zonen de laatste legendarische vorst en wereldveroveraar Alexander zijn, staat Darab op het scharnierpunt waar de oude orde voor de nieuwe begint te wijken en het zuiver legendarische verleden overgaat in de ten dele herinnerde geschiedenis van de verovering. De overlevering die Alexander tot zijn zoon en daarmee tot een Perzische prins maakt, drukt een diepe behoefte uit om zelfs de grote buitenlandse veroveraar in het Iraanse verhaal op te nemen. Zo wordt de overgang tussen de tijdperken een verandering binnen de koninklijke familie, in plaats van een breuk van buitenaf. In Darab, de vondelingenkoning en vader van Alexander, brengt het epos de thema’s bestemming, herstel en de grote overgang tussen de tijdperken samen in de gestalte van één koning die op de drempel tussen twee werelden staat.
Darab en de Koerden
Darab behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volkeren: de traditie van de Shahnameh die de Koerden gemeen hebben met de Perzen en andere Iraanse volkeren. Als Iraans volk dat diep in deze culturele wereld is geworteld, zijn de Koerden erfgenamen van haar grote lijn van koningen, onder wie de vondelingenkoning Darab en de beroemde overgang tussen de tijdperken die zijn regering en zijn zonen belichamen.
Het is eerlijk om te zeggen dat Darab, net als de andere koningen van de Shahnameh, deel uitmaakt van deze bredere Iraanse traditie en geen specifiek Koerdische figuur is. Hij is een koning uit het gedeelde legendarische verleden van de Iraanse volkeren als geheel. Toch zijn de thema’s die zijn verhaal belichaamt universeel: de verloren erfgenaam die door het lot zijn plaats herwint en de grote overgang van het legendarische tijdperk naar het tijdperk van de geschiedenis. Zij hebben weerklank gevonden in de hele Iraanse culturele wereld, ook onder de Koerden die het grote epos al lange tijd koesteren. In de figuur van Darab biedt het gedeelde erfgoed een portret van het lot en de overgang tussen de tijdperken, een portret dat toebehoort aan alle volkeren die het Boek der Koningen hebben gekoesterd.
Debatten en misvattingen
Was Alexander werkelijk de zoon van Darab? Binnen de traditie van de Shahnameh en verwante Perzische werken wel: het epos maakt Alexander tot de zoon van Darab uit zijn korte huwelijk met de dochter van de Romeinse heerser, en daarmee tot een Perzische prins en de halfbroer van koning Dara. Maar dit is een legendarische herwerking, geen geschiedenis. In de werkelijke geschiedenis was Alexander de Grote de zoon van Philippus van Macedonië en had hij geen Perzisch koninklijk bloed. Zijn verovering van Perzië was die van een buitenlandse macht. De Perzische traditie gaf de veroveraar een nieuwe gestalte als lid van het Iraanse koningshuis, een opvallende verandering die de herinnering aan de verovering in het nationale verhaal opnam. Het is eerlijk om de overlevering van de Perzische prins als een legende te presenteren en haar te onderscheiden van de historische werkelijkheid.
Is Darab een historische figuur? Darab staat op de vage grens tussen het legendarische en het historische in de Shahnameh. Zijn zoon Dara komt binnen de opbouw van het epos overeen met de laatste Perzische koning die door Alexander ten val werd gebracht, een historische figuur. Daarom wordt Darab soms losjes verbonden met de historische Perzische koningen van dat tijdperk. Darab zelf, en vooral de beroemde verhalen over zijn verstoting en zijn vaderschap van Alexander, behoren echter tot de legende en niet tot de gedocumenteerde geschiedenis. Hij kan het best worden begrepen als een legendarische koning op de drempel waar het epos naar het ten dele historische tijdperk wendt: zijn verhaal vermengt een oud legendarisch motief met een opnieuw vormgegeven herinnering aan de geschiedenis.
Waarom stuurde Darab zijn Romeinse bruid weg? De bronnen geven verschillende redenen, waarbij sommige een gebrek noemen dat hij bij haar meende te zien; het detail verschilt per vertelling. Voor het verhaal is vooral het gevolg van belang: hij stuurde haar terug naar haar vader zonder te weten dat zij zwanger was. Daardoor werd de toekomstige Alexander geboren en opgevoed in het land van zijn moeder, zonder dat zijn Perzische vader van hem wist. De episode is een vertelmiddel waarmee het epos Alexander zowel door zijn bloedlijn tot een Perzische prins als door zijn opvoeding tot een buitenlandse veroveraar kan maken. Zo wordt het beroemde conflict tussen de halfbroers voorbereid. De episode kan het best worden gewaardeerd als onderdeel van het legendarische kader waarmee het epos de figuur van Alexander in het verhaal van het Iraanse koningshuis opnam.
Verwante onderwerpen
Homay: de koningin, moeder van Darab, die hem verstootte
Bahman: de koning, grootvader van Darab
Esfandiyar: de held, voorvader van Darabs geslacht
Katayun: een eerdere koningin van het koningshuis
Faridun: de vroege koning op wie de afstammingslijn van de Romeinen werd teruggevoerd
Zal: een andere figuur die gescheiden van zijn koninklijke verwanten werd opgevoed
Zoroaster: de profeet van het geloof van Darabs koningshuis
De Shahnameh: het epische Boek der Koningen waarin Darab voorkomt
Veelgestelde vragen
Wie was Darab in de Shahnameh?
Darab was een legendarische koning van Iran in de Shahnameh, de zoon van koningin Homay en kleinzoon van koning Bahman. Hij is beroemd als de prins die als zuigeling op een rivier werd achtergelaten en door een voller werd opgevoed, waarna hij zijn troon herwon. Hij regeerde als koning, voerde oorlog tegen de Romeinen en werd volgens het epos door een kort huwelijk de vader van zowel zijn erfgenaam Dara als Alexander de Grote. Hij is de voorlaatste koning van de legendarische Kayanidische lijn.
Waarom werd Darab door een voller opgevoed?
Darab werd door een voller opgevoed omdat zijn moeder, koningin Homay, gehecht was aan haar macht en de troon niet aan hem wilde afstaan. In plaats van haar kroon op te geven, verborg zij zijn geboorte en liet zij hem in een kist op een rivier achter. Het kind werd gevonden door een arme voller, een wasser, die hem als zijn eigen zoon opvoedde. Zo groeide de erfgenaam van de troon van Iran in onbekendheid op, onwetend van zijn koninklijke afkomst, totdat zijn edele aard en het ingrijpen van het lot hem naar zijn troon terugbrachten.
Was Alexander de Grote werkelijk de zoon van Darab?
Binnen de traditie van de Shahnameh wel: het epos maakt Alexander tot de zoon van Darab uit zijn korte huwelijk met de dochter van de Romeinse heerser, en daarmee tot een Perzische prins en de halfbroer van koning Dara. Maar dit is een legendarische herwerking, geen geschiedenis. In werkelijkheid was Alexander de zoon van Philippus van Macedonië en had hij geen Perzisch koninklijk bloed. De Perzische traditie gaf de veroveraar een nieuwe gestalte als lid van het Iraanse koningshuis en nam zo de herinnering aan de verovering in het nationale verhaal op.
Wie waren Darabs zonen?
Darab had twee beroemde zonen. De eerste was Dara, geboren uit een huwelijk in Iran en opgevoed als zijn erfgenaam. Hij volgde hem op als laatste koning van de legendarische Kayanidische lijn en komt in het epos overeen met de historische Perzische koning die door Alexander ten val werd gebracht. De tweede was volgens het epos Alexander de Grote, geboren uit Darabs Romeinse bruid nadat hij haar zwanger naar huis had gestuurd. Zo maakt het epos de wereldveroveraar en de laatste Perzische koning tot halfbroers, beiden zonen van Darab.
Waarom is Darab belangrijk in de Shahnameh?
Darab is belangrijk als de koning die op het grote keerpunt van de Shahnameh staat, waar het legendarische tijdperk begint over te gaan in het ten dele historische tijdperk van Alexander. Als vader van zowel de laatste legendarische koning Dara als, in het epos, Alexander de Grote vormt Darab het scharnier tussen twee tijdperken van het epos. Zijn beroemde verhaal over de verstoten erfgenaam die zijn plaats herwint, zijn beslissende huwelijk en zijn beroemde zonen zetten de grote overgang van het epos van de legende naar de geschiedenis in gang.
Is het verhaal van Darab geschiedenis?
Darab staat op de vage grens tussen legende en geschiedenis in de Shahnameh. Zijn zoon Dara komt overeen met de laatste Perzische koning die door Alexander ten val werd gebracht, een historische figuur, zodat Darab losjes met dat tijdperk wordt verbonden. Maar Darab zelf, en vooral de verhalen over zijn verstoting en zijn vaderschap van Alexander, behoren tot de legende en niet tot de gedocumenteerde geschiedenis. Hij kan het best worden begrepen als een legendarische koning op de drempel waar het epos naar het ten dele historische tijdperk wendt.
Bronnen en verdere literatuur
Darab-nama — Encyclopaedia Iranica
Bahman, zoon van Esfandiar — Encyclopaedia Iranica
Alexander de Grote in de Shahnameh — Behrouz Salehipour
De Shahnameh als bron voor volksverhalen — Encyclopaedia Iranica
Het verhaal van Darab en de voller (Shahnameh Readalong) — I Make Up Worlds