Inleiding
Homay is een van de opmerkelijkste figuren van de Shahnameh, want zij behoort tot de weinige vrouwen die zelfstandig als koningin over Iran regeerden en tot de machtigste en ingewikkeldste vrouwen van het grote epos. Als dochter van koning Bahman en koningin uit het Kayanidische geslacht besteeg zij de troon van Iran en regeerde vele jaren met rechtvaardigheid en luister: een zeldzame vrouwelijke vorst in een wereld van koningen en helden.
Toch wordt haar verhaal overschaduwd door één duistere, beroemde daad. Homay koesterde haar macht zozeer dat zij, in plaats van de troon aan haar jonge zoon, de erfgenaam Darab, af te staan, zijn geboorte verborgen hield en hem in een kist op een rivier liet wegdrijven. Hij moest in onbekendheid door vreemden worden grootgebracht terwijl zij bleef regeren. Haar verhaal verbindt rechtvaardige en welvarende heerschappij met het meedogenloos bewaken van macht en het verlaten van haar kind. Het behoort tot de treffendste en moreel ingewikkeldste verhalen van het epos.
Homay behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volkeren, een traditie die Koerden met Perzen en anderen uit de Iraanse wereld delen. Zij is een uitzonderlijke figuur: de grote regerende koningin van het legendarische tijdperk. Wie haar leert kennen, ontmoet het zeldzame beeld van een vrouw die soevereine macht uitoefent in de wereld van de Shahnameh en overdenkt een van de diepste en verontrustendste portretten van het epos van liefde voor macht tegenover de band van het moederschap. Haar regering ligt nabij het einde van het legendarische tijdperk, op de drempel van de laatste koningen van het epos.
Inhoud
De koningin die over Iran regeerde
Wie was Homay?
Homay, ook Homay Chehrzad genoemd, is een legendarische koningin van Iran in de Shahnameh, de dochter van koning Bahman, de zoon van Esfandiyar. Zij is een van de zeldzame vrouwen die als soevereine koningin over Iran regeerden. Zij besteeg na de dood van haar vader de troon en regeerde volgens de traditie ongeveer dertig jaar met rechtvaardigheid en roem. Zij is vooral bekend om zowel deze zeldzame vrouwelijke heerschappij als de duistere daad waarmee zij die behield: de geboorte van haar zoon Darab verbergen en hem op een rivier laten wegdrijven zodat zij kon blijven regeren. Die zoon zou ooit terugkeren om zijn troon op te eisen. Zij behoort tot de machtigste en ingewikkeldste vrouwen van het hele epos.
Dochter van Bahman
Homay was de dochter van koning Bahman, de wrekende koning die de zoon was van de tragische held Esfandiyar en de kleinzoon van Goshtasp, de koninklijke beschermheer van de profeet. Zo behoorde zij tot de latere generaties van het koninklijke Kayanidische huis, erfgenaam van het geslacht dat het geloof van Zoroaster in Iran had gevestigd. Zij besteeg de troon nabij het einde van het legendarische koningentijdperk.
Haar weg naar de macht was ongewoon en hangt samen met een punt waarover de tradities verschillen. Volgens de verhalen was Homay zwanger toen koning Bahman dodelijk ziek werd. De stervende koning wees haar aan om te regeren: in sommige vertellingen als regentes tot de geboorte van haar kind, in andere als zijn aangewezen opvolgster en zelfstandige erfgenaam van de troon. Zo verkreeg Homay de soevereiniteit over Iran, een vrouw verheven tot de troon van een koningenrijk. In veel traditionele verhalen wordt zij niet alleen als dochter, maar ook als echtgenote van Bahman beschreven, een huwelijk binnen het koningshuis. Sommige autoriteiten betwisten dit echter en verschillende bronnen behandelen de kwestie anders. Constant blijft dat Homay, dochter van Bahman, als koningin over Iran ging regeren.
Belangrijkste punten
Homay was een zeldzame regerende koningin van Iran in de Shahnameh.
Zij was de dochter van koning Bahman uit het Kayanidische geslacht.
Zij besteeg na haar vader de troon en regeerde ongeveer dertig jaar.
Zij werd herinnerd om een rechtvaardige en welvarende regering.
Zij verborg de geboorte van haar zoon Darab en liet hem wegdrijven om haar troon te behouden.
Darab werd door vreemden grootgebracht, keerde terug en volgde haar als koning op.
Kerngegevens
Naam: Homay (ook Homay Chehrzad)
Bron: De Shahnameh; de Bundahishn en andere tradities
Vader: Bahman, koning uit het Kayanidische geslacht
Rol: Regerende koningin van Iran
Regering: Volgens de traditie ongeveer dertig jaar
Beroemd om: Vrouwelijke heerschappij en het laten wegdrijven van Darab
Zoon: Darab, de erfgenaam die zij liet wegdrijven
Darab grootgebracht door: Een voller, die hem in de rivier vond
Opgevolgd door: Haar zoon Darab bij zijn terugkeer
Eigen epos: De Homay-nameh, gewijd aan haar verhaal
De koningin die over Iran regeerde
Homay neemt een zeldzame en opmerkelijke plaats in de Shahnameh in als een van de weinige vrouwen die zelfstandig over Iran regeerden. In een omvangrijk epos dat door koningen en mannelijke helden wordt gedomineerd, is de regering van een soevereine koningin uitzonderlijk. Homays heerschappij wordt als een werkelijke en aanzienlijke regering behandeld, die volgens de traditie ongeveer dertig jaar duurde. Zij wordt voorgesteld als een bekwame, machtige heerser die het rijk rechtvaardig bestuurde, en haar regering wordt herinnerd als een tijd van voorspoed en goede orde.
Volgens de traditie werd Homays regering gekenmerkt door rechtvaardigheid, luister en opmerkelijke werken. Zij wordt geprezen als een rechtvaardige vorst die voor haar volk zorgde en het rijk verfraaide. Haar heerschappij toont dat het epos zich kon voorstellen dat een vrouw koninklijke macht doeltreffend bezat en uitoefende en Iran met het gezag van een echte monarch bestuurde. Dat maakt Homay tot een bijzonder interessante figuur, een zeldzame belichaming van vrouwelijke heerschappij in de legendarische geschiedenis, wier regering in de traditie om haar rechtvaardigheid en voorspoed werd gewaardeerd. Toch was deze bekwame en rechtvaardige regering in het beroemde verhaal verbonden met een meedogenloze vastberadenheid om de troon te behouden. Die vastberadenheid zou tot de duistere daad leiden waarvoor zij eveneens wordt herinnerd.
Het wegdrijven van Darab
De beroemdste en verontrustendste episode van Homays verhaal is het laten wegdrijven van haar zoon Darab. Nadat zij de troon had bestegen baarde Homay een zoon, de rechtmatige erfgenaam. Maar zij koesterde haar macht zozeer en was zo onwillig hem de troon af te staan dat zij besloot zich van het kind te ontdoen en hem toch in leven te laten. Zij verborg de geboorte, hield volgens de traditie de baby enkele maanden verborgen en liet hem daarna in een kist plaatsen en op het water van een rivier wegdrijven. Zij vertrouwde hem liever aan het lot toe dan haar kroon af te staan.
Het kind dreef de rivier af totdat een arme man hem vond, een voller of verver van beroep. Samen met zijn vrouw nam hij de baby op en bracht hem als eigen kind groot, nadat hun eigen kind kort daarvoor was gestorven. Zo groeide de erfgenaam van de Iraanse troon op in onbekendheid en armoede: de zoon van een koningin, grootgebracht als kind van een eenvoudige arbeider, zonder kennis van zijn koninklijke geboorte. Dit verhaal van een koninklijke baby die op het water wordt achtergelaten en door vreemden in onbekendheid wordt grootgebracht is een beroemd, oud motief dat in de legenden van vele volkeren voorkomt. In Darabs verhaal geeft het het epos een van zijn gedenkwaardigste episodes, terwijl het tegelijk een duister licht werpt op de koningin die uit liefde voor macht haar eigen zoon op de rivier plaatste.
De terugkeer van de erfgenaam
Darabs wegdrijven was niet het einde van zijn verhaal, want het lot bracht de verloren erfgenaam terug naar zijn bestemming. Terwijl Darab in het huis van de voller volwassen werd, bleek hij ongeschikt voor het eenvoudige ambacht van zijn pleegvader en juist aangetrokken tot wapens en rijkunst. Zijn koninklijke aard schemerde door zijn eenvoudige opvoeding heen. Toen Iran uiteindelijk met oorlog werd geconfronteerd, volgens de traditie een aanval van een Romeins leger op de westelijke grensstreken van het rijk, trok Darab ten strijde. Daar herkende de Iraanse bevelhebber, een generaal genaamd Rashnavad, de jongeman als de verloren zoon van koningin Homay.
Zo werd de verloren erfgenaam in zijn koninklijke identiteit hersteld en erkend als zoon van de koningin en rechtmatige prins van Iran. Nadat de oorlog was gewonnen werd Darab naar de hoofdstad teruggebracht en werd zijn afkomst bekendgemaakt. Homay, wier lange regering was voltooid, stond uiteindelijk de troon af aan de zoon die zij ooit had laten wegdrijven. Hij volgde haar als koning van Iran op. Zo sluit de cirkel van het verhaal: het kind dat werd weggestuurd om de macht van zijn moeder te bewaren keert uiteindelijk terug om de troon op te eisen die hem rechtens toekwam, en de koningin die zo lang had geregeerd maakt plaats voor haar zoon. Darabs terugkeer en herkenning brengen het verhaal tot zijn ontknoping en voeren het koninklijke geslacht verder naar het einde van het legendarische tijdperk.
Een ingewikkelde nalatenschap
Homay laat een van de ingewikkeldste en dubbelzinnigste nalatenschappen van alle figuren in de Shahnameh achter. Enerzijds is zij een rechtvaardige en bekwame vorst, een zeldzame vrouw die zelfstandig over Iran regeerde en het vele jaren met rechtvaardigheid en voorspoed bestuurde, een uitzonderlijke figuur van vrouwelijke macht in de legendarische geschiedenis. Anderzijds is zij de moeder die uit liefde voor macht haar eigen baby op de rivier plaatste in plaats van haar troon af te staan, een daad van opvallende meedogenloosheid.
Deze tweeledigheid heeft Homay tot een figuur van blijvende fascinatie en discussie gemaakt. Zij is geen eenvoudige heldin of eenvoudige schurk, maar een ingewikkelde vrouw bij wie bekwaam en rechtvaardig bestuur is verbonden met een meedogenloze ambitie die zelfs de band tussen moeder en kind overwon. Haar verhaal is op veel manieren gelezen en heeft in de moderne tijd bijzondere belangstelling getrokken als een zeldzaam portret van een machtige vrouw in het epos, met alle complexiteit die macht meebrengt. Haar verhaal is zo omvangrijk dat het het onderwerp werd van een eigen episch gedicht, de Homay-nameh, eraan gewijd, waarvan de Shahnameh een kortere versie bewaart. In haar combinatie van heerschappij en meedogenloosheid, rechtvaardigheid en ambitie, blijft Homay een van de gedenkwaardigste en moreel ingewikkeldste figuren van het grote epos.
Symboliek en betekenis
Homay belichaamt bovenal het thema van macht en haar greep op het menselijk hart, zelfs tegenover de diepste natuurlijke banden. Doordat zij haar troon boven haar eigen kind koestert, geeft zij het epos een van zijn hardste beelden van liefde voor macht: een koningin die haar baby liever op een rivier plaatst dan haar kroon afstaat. Daarin is zij een studie van ambitie en van hoever het verlangen te regeren zelfs een moeder kan drijven. Het is een thema dat het epos bij vele koningen onderzoekt en dat hier een ongewoon harde en intieme vorm krijgt.
Zij belichaamt ook de zeldzame figuur van de vrouwelijke vorst en de ingewikkelde kwesties daaromheen. Dat het epos zich een bekwame en rechtvaardige koningin voorstelt die zelfstandig over Iran regeert is op zichzelf opmerkelijk. Homays regering is het grote beeld van vrouwelijke heerschappij in de legendarische traditie. Toch verbindt de traditie deze vrouwelijke macht met de duistere daad van het verlaten kind, alsof de greep van de koningin op de macht in zijn meedogenloosste vorm moet worden getoond. Haar verhaal, met het beroemde motief van de koninklijke baby die wordt weggestuurd en hersteld, belichaamt ook het diepe thema van de bestemming: de ware erfgenaam kan, hoewel verstoten, niet van zijn voorbestemde troon worden weggehouden en keert uiteindelijk terug om die op te eisen. In Homay biedt het epos een uitzonderlijke overdenking van macht, heerschappij, moederschap en lot, samengebracht in de figuur van zijn grote en verontrustende koningin.
Homay en de Koerden
Homay behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volkeren, de traditie van de Shahnameh die Koerden met Perzen en andere Iraanse volkeren delen. Als Iraans volk met diepe wortels in deze culturele wereld zijn Koerden erfgenamen van haar grote reeks koningen en koninginnen, waaronder de zeldzame en opmerkelijke regering van Homay, de koningin die nabij het einde van het legendarische tijdperk over Iran regeerde.
Het is eerlijk te zeggen dat Homay, net als de andere koninklijke figuren van de Shahnameh, deel uitmaakt van deze bredere Iraanse traditie en geen specifiek Koerdische figuur is. Zij is een koningin uit het gedeelde legendarische verleden van de Iraanse volkeren als geheel. Toch zijn de thema’s van haar verhaal universeel: de greep van macht op het hart, het zeldzame beeld van een zelfstandig regerende vrouw en de bestemming die de verstoten erfgenaam herstelt. Zij hebben in de hele Iraanse culturele wereld weerklank gevonden, ook onder de Koerden die het grote epos en zijn vrouwen al lang koesteren. In de figuur van Homay biedt het gedeelde erfgoed een uitzonderlijk portret van heerschappij, ambitie en lot, een portret dat aan alle volkeren toebehoort die het Koningsboek hebben gekoesterd.
Discussies en misvattingen
Was Homay werkelijk zowel echtgenote als dochter van Bahman? Dit is een punt waarover de tradities werkelijk verschillen. Veel traditionele verhalen beschrijven Homay als zowel dochter als echtgenote van Bahman, een huwelijk binnen het koningshuis zoals dat in sommige oude Iraanse koninklijke tradities voorkomt. Maar dit is omstreden: sommige autoriteiten verwerpen het idee van zo’n huwelijk en één bron stelt zelfs dat Homay als maagd stierf. Verschillende bronnen behandelen de kwestie anders. Het is eerlijk die als een werkelijk verschil binnen de traditie voor te stellen, niet als een vaststaand feit. Constant in de verhalen blijft dat Homay de dochter van Bahman en de regerende koningin van Iran was.
Is het verhaal van de weggedreven baby uniek voor Homay? Nee; het motief van het koninklijke kind dat op het water wordt achtergelaten of te vondeling wordt gelegd en in onbekendheid opgroeit om vervolgens zijn bestemming op te eisen, is een van de wijdst verspreide in de wereldlegenden. Het komt voor in verhalen van vele volkeren en helden. In Darabs verhaal geeft het epos dit oude, universele motief een bijzondere en gedenkwaardige vorm. Het herkennen van het motief doet niets af aan het verhaal. Het plaatst Homays verhaal juist binnen een grote familie van legenden over de verstoten erfgenaam die door het lot wordt hersteld, een thema dat in vele culturen weerklank heeft gevonden.
Is Homays verhaal geschiedenis? Nee; Homay behoort tot de legendarische traditie van de Shahnameh, nabij het einde van het legendarische tijdperk. Hoewel latere tradities soms de laatste legendarische vorsten met figuren uit het historische verleden probeerden te verbinden, behoren Homay zelf en de aan haar toegeschreven daden tot de legende en niet tot gedocumenteerde geschiedenis. Haar verhaal kan het best als legende worden gewaardeerd, om zijn zeldzame portret van een vrouwelijke vorst en rijke thema’s van macht, moederschap en lot, niet als verslag van werkelijke gebeurtenissen.
Verwante onderwerpen
Bahman: de vader van Homay, de wrekende koning
Esfandiyar: de held, grootvader van Homay
Goshtasp: de koning uit Homays koninklijke geslacht
Katayun: een andere opmerkelijke koningin van de Shahnameh
Rudaba: een andere gedenkwaardige vrouw van het epos
Gordafarid: de krijgsvrouw van de Shahnameh
Zoroaster: de profeet van het geloof van Homays huis
De Shahnameh: het epische Koningsboek waarin Homay verschijnt
Veelgestelde vragen
Wie was Homay in de Shahnameh?
Homay, ook Homay Chehrzad genoemd, was een legendarische koningin van Iran in de Shahnameh, de dochter van koning Bahman en een van de zeldzame vrouwen die zelfstandig over Iran regeerden. Zij besteeg na haar vader de troon en regeerde ongeveer dertig jaar met rechtvaardigheid en roem. Zij is vooral bekend om zowel deze vrouwelijke heerschappij als de duistere daad waarmee zij die behield: de geboorte van haar zoon Darab verbergen en hem op een rivier laten wegdrijven zodat zij kon blijven regeren.
Hoe werd Homay koningin?
Volgens de traditie was Homay zwanger toen koning Bahman dodelijk ziek werd. De stervende koning wees haar aan om te regeren, in sommige verhalen als regentes tot de geboorte van haar kind en in andere als zijn aangewezen zelfstandige opvolgster. Zo besteeg Homay als koningin de troon van Iran. Veel verhalen beschrijven haar als zowel dochter als echtgenote van Bahman, hoewel sommige bronnen dit huwelijk betwisten. Zij zou ongeveer dertig jaar regeren.
Waarom liet Homay haar zoon Darab achter?
Homay liet haar baby Darab achter omdat zij haar macht koesterde en onwillig was hem als rechtmatige erfgenaam de troon af te staan. In plaats van haar kroon af te geven verborg zij zijn geboorte en liet hem in een kist op een rivier wegdrijven. Zij vertrouwde hem aan het lot toe terwijl zij de troon voor zichzelf behield. Een arme voller vond het kind en bracht het groot in onbekendheid, zonder kennis van zijn koninklijke geboorte, terwijl Homay bleef regeren.
Wat gebeurde er met Darab?
Een voller vond Darab drijvend in de rivier en bracht hem als eigen zoon groot. Toen hij volwassen werd bleek hij aangetrokken tot wapens in plaats van het ambacht van zijn pleegvader. Toen Iran met oorlog werd geconfronteerd trok Darab ten strijde en herkende de Iraanse bevelhebber Rashnavad hem als de verloren zoon van koningin Homay. Na de oorlog werd zijn afkomst bekendgemaakt en stond Homay uiteindelijk de troon af aan de zoon die zij had laten wegdrijven. Hij volgde haar als koning van Iran op.
Waarom is Homay belangrijk?
Homay is belangrijk als een van de weinige vrouwen die in de Shahnameh zelfstandig over Iran regeerden, een zeldzaam en opmerkelijk beeld van vrouwelijke heerschappij in een epos dat door koningen en mannelijke helden wordt gedomineerd. Zij is ook een figuur van diepe morele complexiteit, die een rechtvaardige en welvarende regering verbindt met het meedogenloos verlaten van haar eigen kind om haar troon te behouden. Haar verhaal, het onderwerp van een eigen episch gedicht, heeft bijzondere belangstelling getrokken als portret van een machtige vrouw en de ingewikkelde kanten van macht.
Is Homays verhaal geschiedenis?
Nee; Homay behoort tot de legendarische traditie van de Shahnameh, nabij het einde van het legendarische tijdperk. Hoewel latere tradities soms de laatste legendarische vorsten met figuren uit het historische verleden probeerden te verbinden, behoren Homay zelf en de aan haar toegeschreven daden tot de legende en niet tot gedocumenteerde geschiedenis. Haar verhaal kan het best als legende worden gewaardeerd, om zijn zeldzame portret van een vrouwelijke vorst en zijn thema’s van macht, moederschap en lot.
Bronnen en verdere lectuur
Homay Chehrzad — Encyclopaedia Iranica
Humay Chehrzad — de bijdrage op Wikipedia
Dara I — de bijdrage op Wikipedia
Het verhaal van Darab en de voller (samen de Shahnameh lezen) — I Make Up Worlds
Homay-nameh — de bijdrage op Wikipedia