Inleiding
De govend is de grote gemeenschappelijke dans van de Koerden, de kringdans met ineengeslagen handen die het vreugdevolle hart van ieder Koerdisch feest vormt. Ook bekend als halparke en onder vele andere namen in de Koerdische landen wordt hij door mannen en vrouwen samen gedanst, schouder aan schouder verbonden in een kring of lange rij, als één bewegend op het stuwende ritme van de daf en de zurna. Overal waar Koerden samenkomen om te vieren, op bruiloften, tijdens Newroz, op festivals en nationale feestdagen, ontstaat de govend en trekt hij de hele gemeenschap zijn kring binnen.
Veel meer dan een dans is de govend een belichaming van de Koerdische gemeenschap en identiteit. Door de handen te verbinden, als één lichaam te bewegen en alle aanwezigen, jong en oud, erbij te betrekken geeft hij gestalte aan de eenheid en solidariteit van het Koerdische volk. Geleid door een danser aan het hoofd van de rij die als een vlag met een zakdoek zwaait bouwt de dans zich op van langzaam en statig tot snel en opzwepend, als uitdrukking van de vreugde, trots en veerkracht van een volk. In tijden van onderdrukking is de govend zelfs een stille verzetsdaad geworden, een bevestiging van de Koerdische identiteit door de eenvoudige, krachtige daad van het samen dansen.
Als levende en geliefde traditie die in alle Koerdische landen en in de diaspora wordt gedanst behoort de govend tot de meest gekoesterde en kenmerkende Koerdische gebruiken. Hem leren kennen betekent iets wezenlijks begrijpen van de Koerdische geest: de grote waarde die aan gemeenschap en saamhorigheid wordt gehecht, het verbinden van handen over generaties heen en de vreugdevolle, onbreekbare band van een volk dat als één danst. Het is de dans waarin de Koerdische gemeenschap het volledigst tot leven komt.
Inhoud
Een dans voor mannen en vrouwen
Een dans van eenheid en verzet
Wat is de govend?
De govend, ook halparke of helperke genoemd en in sommige streken aangeduid met namen zoals dilan, is de traditionele gemeenschappelijke dans van de Koerden met ineengeslagen handen. Het is een groepsdans waarin de dansers, mannen en vrouwen samen, de handen of armen verbinden en als één bewegen in een kring, halve kring of rij, met gecoördineerde passen op het ritme van traditionele muziek. Een leider aan het hoofd van de rij, de serchopi, leidt de dans en zwaait vaak met een zakdoek of sjaal. Gedanst op bruiloften, tijdens Newroz en op allerlei feesten en bijeenkomsten is de govend de centrale gemeenschappelijke dans van de Koerdische cultuur, een uitdrukking van vreugde, eenheid en gedeelde identiteit en een van de geliefdste en kenmerkendste Koerdische tradities, uitgevoerd in alle Koerdische landen en overal waar Koerden samenkomen.
De kring en de rij
De wezenlijke vorm van de govend is het verbinden van de dansers, hand in hand of arm in arm, tot één bewegend lichaam, een kring, halve kring of lange gebogen rij. De dansers staan schouder aan schouder, verbonden door hun handen, door ineengehaakte pinken of met de armen over elkaars rug, en bewegen samen door gecoördineerde passen, allen hetzelfde ritme en dezelfde patronen volgend, zodat de velen in de dans één worden.
Deze vorm, de verbonden kring of rij, vormt het hart van de betekenis en schoonheid van de govend. Door de handen te verbinden en als één te bewegen geven de dansers gestalte aan een krachtig beeld van eenheid en gemeenschap: niemand danst alleen, maar ieder is verbonden met degenen aan weerszijden en de hele rij beweegt samen als één levend lichaam. De kring kan open of gesloten zijn, soms een volledige ring vormend en soms een lange rij onder leiding van de eerste danser. Naarmate meer mensen aansluiten groeit de rij en neemt de hele bijeenkomst in zich op. De eenvoudige, krachtige daad van het verbinden van handen en samen stappen, door de dans heen herhaald en gevarieerd, maakt de govend niet louter een uitvoering maar een gemeenschappelijke ervaring, waarin allen die aansluiten verenigd zijn in het ritme en de beweging. De kring van de govend is de kring van de gemeenschap zelf, hand in hand verbonden.
Belangrijkste punten
De govend, ook halparke genoemd, is de Koerdische gemeenschappelijke dans met ineengeslagen handen.
Dansers verbinden handen of armen in een kring, halve kring of rij en bewegen als één.
Een leidende danser, de serchopi, leidt de rij en zwaait met een zakdoek.
Hij wordt gedanst op de daf en zurna en bouwt zich op van langzaam tot snel.
Hij staat bekend om zijn gemengde karakter: mannen en vrouwen dansen samen.
Hij vormt het hart van Koerdische bruiloften, Newroz en feestviering.
Kerngegevens
Naam: Govend (ook halparke, helperke, dilan)
Soort: Gemeenschappelijke kring- of rijdans met ineengeslagen handen
Opstelling: Kring, halve kring of rij, schouder aan schouder
De verbinding: Handen, ineengehaakte pinken of verbonden armen
Leider: De serchopi, aan het hoofd van de rij
Teken van de leider: Een zwaaiende zakdoek of sjaal
Muziek: De daftrommel en de zurna
Karakter: Gemengd; bouwt zich op van langzaam tot snel
Gelegenheden: Bruiloften, Newroz, festivals, nationale feestdagen
Betekenis: Eenheid, vreugde, gemeenschap en Koerdische identiteit
De serchopi en de zakdoek
Een centrale en kenmerkende figuur van de govend is de leider van de dans, de serchopi, die aan het hoofd van de rij staat en het hele gezelschap leidt. De serchopi is doorgaans de vaardigste danser, die het tempo bepaalt en de anderen door de passen en hun variaties leidt, vaak met geïmproviseerde nieuwe bewegingen die de rij volgt. Als hoofd van de rij is de serchopi degene die de dans stuurt, de veranderingen aangeeft en de energie draagt.
Het herkenningsteken van de serchopi is de zakdoek of sjaal in de geheven rechterhand, waarmee boven de rij wordt gezwaaid en gedraaid. Deze zakdoek dient zowel een praktisch als een symbolisch doel: praktisch geeft het zwaaien de veranderingen in de dans aan, de overgang naar een nieuwe pas of een nieuw tempo, die de rij vervolgens volgt; symbolisch is de zwaaiende zakdoek als een banier of vlag die aan het hoofd van de dans omhoog wordt gehouden, een helder en bezielend teken dat de dansers inspireert en verenigt. Het beeld van de serchopi aan het hoofd van de rij, draaiend met de zakdoek terwijl het gezelschap achter hem beweegt, is een van de kenmerkendste en geliefdste aanblikken van de govend. Door de serchopi en de zakdoek krijgt de dans zijn richting, energie en verzamelpunt; de leider voert de hele rij mee in de vreugdevolle beweging van de dans.
De muziek van de dans
De govend wordt gedanst op de krachtige en opzwepende muziek van de traditionele Koerdische instrumenten, bovenal de daf en de zurna. De zurna, een luid blaasinstrument met dubbelriet, draagt de melodie; zijn doordringende, versierde klank is bedoeld om in de openlucht over een dorpsplein of bruiloftsgezelschap heen te klinken en boven de menigte uit te stijgen. De daf en de grote trommel, de davul, zorgen voor het stuwende ritme, de krachtige slag die de dansers voortdrijft en hun passen samenbindt.
Samen geeft deze muziek de govend zijn energie en vorm. Een danssessie bouwt zich doorgaans op door een reeks tempo’s, beginnend met tragere, statige looppatronen en geleidelijk versnellend door snellere en stuwendere ritmes, totdat de dans een opwindend hoogtepunt van snelheid en energie bereikt. Muziek en dans zijn onafscheidelijk: het ritme van de daf en davul bepaalt de passen en de melodie van de zurna draagt het gevoel; de twee instrumenten alleen zijn voldoende om uren dansen te ondersteunen. Deze combinatie van zurna en trommel is de klassieke klank van Koerdische feestviering, de muziek die de bruiloft en het feest vult en de mensen tot de govend roept. Ook andere instrumenten en de zang van de dengbej en anderen begeleiden Koerdische dans en feestviering, maar het zijn de zurna en de trommel die het hart van de muziek van de govend vormen.
Een dans voor mannen en vrouwen
Een van de opvallendste kenmerken van de govend is dat hij door mannen en vrouwen samen wordt gedanst, hand in hand in dezelfde rij. Dit gemengde karakter is een kenmerk van de Koerdische dans dat hem onderscheidt van de gebruiken van sommige buurvolken en iets weerspiegelt van de plaats van vrouwen in de Koerdische samenleving en het gemeenschappelijke karakter van de dans, waarin de hele gemeenschap, mannen en vrouwen, jong en oud, samenkomt.
Binnen de gedeelde dans heeft de traditie kenmerkende verschillen tussen de bewegingen van mannen en vrouwen erkend. De dans van vrouwen wordt vaak gekenmerkt door sierlijke, soepele bewegingen van schouders en nek en elegant voetenwerk, terwijl de dans van mannen doorgaans snellere, atletischere en krachtigere beenbewegingen en sprongen vertoont. Toch worden deze samen in dezelfde rij gedanst, het hele gezelschap hand in hand verbonden en bewegend op hetzelfde ritme. De gemengde govend, waarin mannen en vrouwen als gelijken naast elkaar in de kring dansen, is een mooie uitdrukking van de gemeenschappelijke en inclusieve geest van Koerdische feestviering en een kenmerkend en gekoesterd aspect van de Koerdische cultuur, waarin het samenzijn van de hele gemeenschap in de dans iedereen gelijkelijk in de kring opneemt.
Regionale verscheidenheid
De govend is geen enkele vaste dans maar een grote familie van dansen, met talloze regionale en plaatselijke varianten in de Koerdische landen. Hoewel de wezenlijke vorm, de verbonden rij die op het ritme beweegt, overal wordt gedeeld, verschillen de specifieke passen, ritmes en stijlen sterk van regio tot regio, van stam tot stam en van de ene benoemde dans tot de andere, zodat de govend een rijke verscheidenheid aan vormen omvat.
Tot de vele benoemde dansen en varianten behoren vormen met namen zoals Dilan, Chapi, Sorani, Sepe, Geryan, Delilo en Sherin, naast zeer vele andere, elk met eigen kenmerkende passen en ritme en vaak verbonden met bepaalde streken of liederen. Sommige zijn eenvoudig en voor iedereen gemakkelijk te dansen, andere ingewikkelder en veeleisender; sommige zijn langzaam en statig, andere snel en energiek. Iedere regio en gemeenschap heeft een eigen repertoire en eigen signatuur in de dans, zodat de govend van de ene streek verschilt van die van de andere en een ervaren danser aan de passen de regio en traditie kan aflezen waaruit ze komen. Deze rijke verscheidenheid, de vele vormen en namen van de dans in de Koerdische landen, maakt deel uit van de rijkdom van de traditie, de ene grote gemeenschappelijke dans van de Koerden die uitbloeit tot talloze plaatselijke vormen, elk het specifieke erfgoed van zijn plaats bewarend en tegelijk delend in de gemeenschappelijke geest van de govend.
Een dans van eenheid en verzet
Naast zijn rol in feestviering is de govend een diepere betekenis gaan dragen als uitdrukking van Koerdische eenheid en identiteit en soms als daad van cultureel verzet. Door de handen te verbinden en als één te dansen geven de Koerden gestalte aan hun solidariteit en gedeelde identiteit als volk. De govend is een krachtig symbool van Koerdische culturele trots geworden, gedanst tijdens nationale vieringen en bijeenkomsten als bevestiging van wie de Koerden zijn.
In tijden waarin de Koerdische identiteit en cultuur werden onderdrukt kreeg de eenvoudige daad van het samenkomen om de govend te dansen het karakter van stil verzet, een bevestiging van de Koerdische identiteit tegenover druk om die uit te wissen. Centraliserende regimes hebben Koerdische groepsdansen soms met argwaan bekeken, juist vanwege hun kracht om Koerdische solidariteit uit te drukken en te versterken. Het dansen van de govend maakte deel uit van het bredere verhaal van de bevestiging en heropleving van de Koerdische cultuur. In perioden van grotere vrijheid bloeide de dans als viering van erfgoed en identiteit, gedanst tijdens Newroz en nationale bijeenkomsten als vreugdevolle bevestiging van het Koerdische volk-zijn. Hierin is de govend veel meer dan vermaak: hij is een levende belichaming van Koerdische eenheid, een dans waarin een volk de handen verbindt en in beweging en muziek zijn identiteit en band bevestigt over alle grenzen die de Koerdische landen verdelen heen. De govend dansen betekent in zekere zin verklaren en vieren dat men deel uitmaakt van het Koerdische volk.
Symboliek en betekenis
De govend belichaamt bovenal de waarde van gemeenschap en de eenheid van het volk. In zijn vorm, de verbonden kring of rij waarin iedere danser met degenen aan weerszijden is verbonden en allen als één bewegen, is hij een levend beeld van solidariteit en saamhorigheid, de velen die in de dans één worden. Niemand danst de govend alleen; hij is van nature gemeenschappelijk, neemt het hele gezelschap in zich op en verbindt het in gedeelde beweging en vreugde. Hierin drukt hij de diepe Koerdische waarde van gemeenschap uit en de band van een volk dat hand in hand is verbonden.
De dans belichaamt ook de vreugde, veerkracht en identiteit van het Koerdische volk. Hij wordt gedanst op de grote momenten van gemeenschappelijke vreugde, de bruiloft, het feest, het nieuwe jaar, en geeft uitdrukking aan het geluk en de levenskracht van de gemeenschap, terwijl zijn energie en trots de veerkrachtige geest van een volk weerspiegelen. Als symbool van Koerdische identiteit en soms als daad van cultureel verzet belichaamt hij de bevestiging en viering van het Koerdische volk-zijn over de grenzen die de Koerdische landen verdelen heen. En door de generaties en alle leden van de gemeenschap in één kring te verbinden belichaamt hij de continuïteit en inclusiviteit van de Koerdische cultuur, jong en oud, mannen en vrouwen, allen verenigd in de dans. Zo behoort de govend tot de betekenisvolste Koerdische tradities, een dans waarin de gemeenschap tot leven komt en een volk met verbonden handen en bewegende voeten zijn eenheid, vreugde en blijvende identiteit bevestigt.
De govend en de Koerden
De govend behoort tot de meest uitgesproken en kenmerkend Koerdische tradities, de grote gemeenschappelijke dans die in alle Koerdische landen wordt gedanst, in Bakur, Bashur, Rojhilat en Rojava, en overal waar Koerden zich in de diaspora hebben gevestigd. Hoewel kringdansen met ineengeslagen handen ook bij andere volken van de bredere regio voorkomen, is de Koerdische govend met zijn specifieke vormen, gemengde karakter, serchopi en zakdoek en centrale plaats in het Koerdische leven een diepgeworteld en gekoesterd onderdeel van het culturele erfgoed van het Koerdische volk.
Voor de Koerden is de govend verweven met het weefsel van het gemeenschapsleven, de dans die iedere viering en bijeenkomst begeleidt en de gemeenschap in vreugde verenigt. Hij is een krachtige aanduiding en uitdrukking van de Koerdische identiteit, met trots gedanst tijdens nationale vieringen en in de verdeelde Koerdische landen en de diaspora dienend als een verenigende band, een gedeelde traditie die Koerden overal in een gemeenschappelijk erfgoed verbindt. Door handen over generaties en grenzen heen te verbinden belichaamt de govend de eenheid en continuïteit van het Koerdische volk en zijn cultuur. Hij is een van de geliefdste, vreugdevolste en betekenisvolste levende tradities van de Koerden, de dans waarin de Koerdische gemeenschap telkens weer samenkomt en haar band bevestigt. De Koerden de govend zien dansen betekent een volk verenigd zien, hand in hand, in vreugde en trots.
Discussies en misverstanden
Zijn govend en halparke verschillende dansen? De termen govend, halparke of helperke, dilan en andere zijn grotendeels verschillende namen, gebruikt in verschillende streken en dialecten, voor dezelfde brede traditie van Koerdische gemeenschappelijke dans met ineengeslagen handen, in plaats van voor geheel verschillende dansen. Govend en dilan zijn gangbare termen in sommige streken, halparke of helperke in andere. Binnen deze gedeelde traditie bestaan inderdaad vele verschillende benoemde dansen en regionale varianten met hun eigen specifieke passen. Hoewel er dus talloze specifieke dansen zijn, verwijzen de uiteenlopende algemene namen grotendeels naar dezelfde overkoepelende traditie van Koerdische groepsdans en is het eerlijk ze als regionale namen voor de gedeelde traditie te presenteren in plaats van als volledig afzonderlijke dansen.
Is de Koerdische dans hetzelfde als de dansen van buurvolken? Koerdische kringdansen met ineengeslagen handen behoren tot een brede familie van zulke dansen die in de ruimere regio voorkomen, van de Balkan via Anatolië en de Kaukasus tot de Levant, en er bestaan werkelijke vormovereenkomsten. Tegelijk heeft de Koerdische govend een eigen kenmerkend karakter, repertoire en stijlen en onderscheidt zijn opvallend gemengde aard hem van de dansgebruiken van sommige buurvolken. Het is eerlijk zowel de verwantschap van de Koerdische dans met de bredere regionale familie van kringdansen te erkennen als zijn werkelijk kenmerkende Koerdische vormen en karakter. De gedeelde familie van kringdansen vermindert de authenticiteit van de Koerdische traditie niet; deze heeft binnen die bredere wereld een eigen rijk en specifiek erfgoed.
Is de govend alleen voor feesten? De govend is bovenal de dans van viering en vreugde, gedanst op bruiloften, festivals, met het nieuwe jaar en bij gelukkige bijeenkomsten, en dit is zijn voornaamste en kenmerkendste omgeving. Toch draagt hij, zoals we hebben gezien, ook diepere betekenissen van eenheid, identiteit en soms verzet en wordt hij op nationale en politieke bijeenkomsten gedanst als bevestiging van de Koerdische identiteit. En de bredere traditie van Koerdische dans geeft volgens de opvatting van de traditie uitdrukking aan het hele bereik van ervaringen en emoties van het volk, niet alleen vreugde maar soms ook verdriet en strijd. Hoewel de govend dus het meest met feestviering wordt verbonden, kan hij het best worden begrepen als een traditie die het gemeenschapsleven en de identiteit van het Koerdische volk in hun geheel uitdrukt en belichaamt, waarvan vreugdevolle viering de centrale maar niet de enige dimensie is.
Verwante onderwerpen
Newroz: het Koerdische nieuwe jaar, wanneer de govend rond het vuur wordt gedanst
De dengbej: de Koerdische traditie van gezongen herinnering en muziek
De tanbur en daf: de heilige en traditionele Koerdische instrumenten
Het feest van Pir Shalyar: een oude Koerdische ceremonie met heilige dans
Buka Barane: het Koerdische ritueel van de Regenbruid
Deq: de traditionele tatoeages van Koerdische vrouwen
Kawa de Smid: de held van Newroz, de grote dag van de dans
Koerdische folklore: de bredere wereld van Koerdische gebruiken en tradities
Veelgestelde vragen
Wat is de govend?
De govend, ook halparke of helperke genoemd, is de traditionele gemeenschappelijke dans van de Koerden met ineengeslagen handen. Het is een groepsdans waarin mannen en vrouwen samen handen of armen verbinden en als één bewegen in een kring, halve kring of rij, met gecoördineerde passen op het ritme van de daf en zurna. Een leider aan het hoofd van de rij, de serchopi, leidt de dans en zwaait met een zakdoek. Gedanst op bruiloften, tijdens Newroz en op alle feesten is hij de centrale gemeenschappelijke dans van de Koerdische cultuur en een symbool van eenheid en identiteit.
Wat is het verschil tussen govend en halparke?
De termen govend, halparke of helperke, dilan en andere zijn grotendeels verschillende namen, gebruikt in verschillende streken en dialecten, voor dezelfde brede traditie van Koerdische gemeenschappelijke dans met ineengeslagen handen. Govend en dilan zijn gangbaar in sommige streken, halparke in andere. Binnen deze gedeelde traditie bestaan vele verschillende benoemde dansen en regionale varianten met eigen passen. De uiteenlopende algemene namen verwijzen dus grotendeels naar dezelfde overkoepelende traditie in plaats van naar volledig afzonderlijke dansen.
Wie is de serchopi?
De serchopi is de leider van de govend, die aan het hoofd van de rij staat en het hele gezelschap leidt. Als doorgaans de vaardigste danser bepaalt de serchopi het tempo, leidt de anderen door de passen en hun variaties en improviseert vaak nieuwe bewegingen die de rij volgt. Het herkenningsteken van de serchopi is de zakdoek of sjaal die in de geheven hand wordt gehouden en boven de rij wordt gezwaaid, waarmee de veranderingen in de dans worden aangegeven en die als bezielende banier aan het hoofd ervan dient.
Welke muziek begeleidt de govend?
De govend wordt bovenal op de daf en de zurna gedanst. De zurna, een luid blaasinstrument met dubbelriet, draagt de melodie; zijn doordringende, versierde klank stijgt boven het gezelschap uit, terwijl de daf en de grote trommel, de davul, zorgen voor het stuwende ritme dat de dansers voortdrijft. Een danssessie bouwt zich doorgaans op van tragere, statige patronen via snellere en stuwendere ritmes naar een opwindend hoogtepunt. Deze combinatie van zurna en trommel is de klassieke klank van Koerdische feestviering.
Wordt de govend door mannen en vrouwen samen gedanst?
Ja; een van de opvallende kenmerken van de govend is dat hij door mannen en vrouwen samen wordt gedanst, hand in hand in dezelfde rij. Dit gemengde karakter is een kenmerk van de Koerdische dans dat hem onderscheidt van de gebruiken van sommige buurvolken. De traditie erkent kenmerkende verschillen, de soepele schouder- en nekbewegingen van vrouwen en de snellere atletische beenbewegingen van mannen, maar deze worden samen in dezelfde rij gedanst, de hele gemeenschap verbonden in de kring.
Waarom is de govend belangrijk voor de Koerden?
De govend behoort tot de meest uitgesproken Koerdische tradities en is verweven met het weefsel van het gemeenschapsleven, als begeleiding van iedere viering. Naast zijn vreugde belichaamt hij Koerdische eenheid en identiteit: door de handen te verbinden en als één te dansen geven de Koerden gestalte aan hun solidariteit als volk. De dans is een krachtig symbool van Koerdische trots geworden en soms een daad van cultureel verzet. In de verdeelde Koerdische landen en de diaspora dient hij als een verenigende band die Koerden overal in een gedeeld erfgoed verbindt.
Bronnen en verdere lectuur
Kurdish Dance - Wikipedia (Koerdische dans)
Kurdish Dance - Grokipedia (Koerdische dans)
Halparke Kurdish Dance - TasteIran (Halparke, Koerdische dans)
Everything About Kurdish Dance - Irandoostan (Alles over Koerdische dans)