Inleiding
Kermanshah (Koerdisch: Kirmaşan) is de grote Koerdische stad van West-Iran, het grootste stedelijke centrum in het deel van Koerdistan dat Koerden Rojhelat noemen, de oostelijke Koerdische landen. Tussen de Zagrosbergen aan de oude weg tussen het Iraanse plateau en Mesopotamië wonen er bijna een miljoen mensen, waarmee het een van de grootste steden met een Koerdische meerderheid ter wereld is.
Kermanshah is een stad van diepe oudheid, bewaakt door de Sassanidische rotsreliëfs van Taq-e Bostan en dicht bij de wereldberoemde inscriptie van Bisotun. Zij heeft een eigen Koerdisch karakter en spreekt het Zuid-Koerdische dialect. Dit portret verkent haar ligging, inwoners, oude verleden en de ontberingen van haar recente geschiedenis.
De belangrijkste punten
• Kermanshah (Koerdisch: Kirmaşan) is de hoofdstad van de provincie Kermanshah in West-Iran en de grootste stad van Rojhelat (Oost-Koerdistan).
• Met bijna een miljoen inwoners behoort zij tot de grootste steden met een Koerdische meerderheid ter wereld.
• De inwoners spreken vooral Zuid-Koerdisch (Kelhuri / Kermanshahi). De meesten zijn sjiitische moslims, met daarnaast soennitische en Yarsani-gemeenschappen (Ahl-e Haqq).
• De stad is beroemd om de Sassanidische rotsreliëfs van Taq-e Bostan en ligt bij de door UNESCO erkende inscriptie van Darius de Grote in Bisotun.
• Zij leed zwaar tijdens de Iraaks-Iraanse Oorlog (1980–88) en de regio werd in 2017 door een verwoestende aardbeving getroffen.
Kerngegevens
Naam (Koerdisch): Kirmaşan
Land / regio: Iran (Rojhelat / Oost-Koerdistan)
Provincie: Kermanshah
Ligging: Zagrosgebergte, aan de Qara Su
Hoogte: Ongeveer 1.400 m
Bevolking: Bijna 1 miljoen (stad)
Taal: Vooral Zuid-Koerdisch (Kelhuri)
Geloof: Voornamelijk sjiitisch-islamitisch; ook soennitisch en Yarsani
Bekend om: Taq-e Bostan, de nabijgelegen inscriptie van Bisotun en Zuid-Koerdische cultuur
Inhoud
Verwante personen, plaatsen en onderwerpen
Waar ligt Kermanshah?
Kermanshah ligt in de centrale Zagrosbergen van West-Iran, aan de Qara Su op een hoogte van ongeveer 1.400 meter, circa 500 kilometer ten westen van Teheran en niet ver van de Iraakse grens. Duizenden jaren beheerste zij de hoge route die het Iraanse plateau met het laagland van Mesopotamië verbindt, de weg tussen het hart van Iran en Bagdad. Dat gaf de stad een blijvend strategisch en commercieel belang.
Die bergligging geeft Kermanshah een milder klimaat dan het droge plateau in het oosten en verbindt de stad stevig met de bredere Koerdische wereld van de Zagros, die zich westwaarts tot Iraaks-Koerdistan en noordwaarts naar andere steden van Rojhelat uitstrekt.
De grote stad van Rojhelat
Kermanshah is de grootste stad van Iraans-Koerdistan en overwegend Koerdisch van karakter. De meeste inwoners spreken Zuid-Koerdisch, de dialectgroep Kelhuri of Kermanshahi. Daarin verschilt zij van de Sorani- en Kurmanjitalige Koerden verder noordelijk. Ook religieus is de stad eigen: waar veel Koerden soennitisch zijn, zijn de inwoners van Kermanshah voornamelijk sjiitisch, naast aanzienlijke soennitische en Yarsani-gemeenschappen (Ahl-e Haqq).
Vooral het Yarsani-geloof heeft diepe wortels in de Guran-regio rond Kermanshah, waardoor de stad een centrum van een van de kenmerkendste religieuze tradities van Koerdistan is. Samen geven deze elementen Kermanshah een geheel eigen Koerdische identiteit, onmiskenbaar deel van de Koerdische wereld en tegelijk gevormd door een eigen taal, geloof en geschiedenis.
Taq-e Bostan en de oude stad
De oudheid van Kermanshah is in de omringende rotsen geschreven. Aan de stadsrand staan de reliëfs van Taq-e Bostan, een reeks monumentale beeldhouwwerken die het Sassanidische Rijk tussen de vierde en zevende eeuw n.Chr. in de rotswand liet uithouwen. Zij tonen koninklijke inhuldigingen en een beroemde everzwijnenjacht en behoren tot de mooiste bewaard gebleven Sassanidische kunst.
Op korte afstand aan de oude weg naar Bagdad rijst Bisotun op, waar Darius de Grote rond 500 v.Chr. zijn grote drietalige inscriptie in de berg liet uithouwen. Het is nu UNESCO-werelderfgoed en een van de sleuteldocumenten voor het ontcijferen van spijkerschrift. Samen maken zij de regio Kermanshah tot een van de rijkste openluchtmusea van de oude Iraanse wereld.
Oorlog en aardbeving
De moderne geschiedenis van Kermanshah is door ontberingen getekend. De nabijheid van de Iraakse grens bracht de stad aan de frontlijn van de Iraaks-Iraanse Oorlog van 1980–88, toen stad en provincie werden gebombardeerd en veel inwoners verdreven raakten. Vervolgens trof in november 2017 een krachtige aardbeving de provincie bij Sarpol-e Zahab. Honderden mensen kwamen om en tienduizenden werden dakloos, een van de dodelijkste rampen in de regio in jaren.
Kermanshah vandaag
Vandaag is Kermanshah de economische en culturele hoofdstad van de Koerdische landen van West-Iran, een centrum van handel, industrie en een vermaarde streekkeuken. Zij blijft een brandpunt van Koerdische identiteit in Rojhelat. Haar taal, muziek en Yarsani-erfgoed houden naast de oude monumenten stand, ook nadat de stad oorlog, aardbeving en de druk van een moeilijke moderne geschiedenis doorstond.
Tijdlijn
circa 500 v.Chr. — Darius de Grote laat de inscriptie van Bisotun bij Kermanshah uithouwen.
4e–7e eeuw n.Chr. — De Sassaniden houwen de rotsreliëfs van Taq-e Bostan uit.
middeleeuwen — Kermanshah groeit als belangrijke stad aan de route tussen Iran en Bagdad.
1980–88 — Stad en provincie worden zwaar door de Iraaks-Iraanse Oorlog getroffen.
2006 — Bisotun wordt als UNESCO-werelderfgoed ingeschreven.
2017 — Een grote aardbeving verwoest de regio Kermanshah bij Sarpol-e Zahab.
Veelgestelde vragen
Is Kermanshah een Koerdische stad?
Ja. Kermanshah is overwegend Koerdisch en de grootste stad van Rojhelat (Iraans-Koerdistan). De meeste inwoners spreken het Zuid-Koerdische dialect.
Wat is de Koerdische naam van Kermanshah?
In het Koerdisch heet de stad Kirmaşan, ook geschreven als Kirmanshan.
Wat is Taq-e Bostan?
Een groep monumentale rotsreliëfs uit de Sassanidische tijd, tussen de 4e en 7e eeuw n.Chr. uitgehouwen in de rotswand aan de rand van Kermanshah.
Welk geloof hebben de Koerden van Kermanshah?
Anders dan veel Koerden elders zijn de Koerden van Kermanshah voornamelijk sjiitische moslims, met aanzienlijke soennitische en Yarsani-gemeenschappen (Ahl-e Haqq).
Verwante personen, plaatsen en onderwerpen
Rojhelat (Oost-Koerdistan) · Sanandaj · Mahabad · Taq-e Bostan · Bisotun · het Yarsani-geloof · Zuid-Koerdisch.
Bronnen en verdere lectuur
De stad Kermanshah — Wikipedia
Kermanshah — Encyclopædia Britannica, over de stad