Tushratta’s zoon Shattiwaza herwon het koningschap met Hettitische steun in de veertiende eeuw v.Chr. Verdragsverhalen verbinden vlucht, huwelijk en grenzen met een verkleind koninkrijk.

Hoge bruine kleitablet met rijen spijkerschrift, vastgehouden door doorzichtige steunen in een museumvitrine
Brief van Tushratta aan Amenhotep III, British Museum ME 29791; Osama Shukir Muhammed Amin, 22 juli 2016. Diplomatieke context van zijn vader, geen verdrag van Shattiwaza. Osama Shukir Muhammed Amin · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Herstel onder voorwaarden

Shattiwaza was Tushratta’s zoon en kreeg na een dynastieke crisis steun van Suppiluliuma I. Zijn kader is de latere veertiende eeuw v.Chr.; exacte aantredingsdag en volledige regeringsgeschiedenis ontbreken. Het akkoord herstelde zijn koningschap gebonden aan Hatti. [1] Een verkleind koninkrijk ontstond na verlies van imperiale macht, geen eenvoudige voortzetting van volledige onafhankelijkheid. [5]

Twee fragmentarische versies

Het Hethitologie Portal onderscheidt CTH 51, Suppiluliuma’s verdrag met Shattiwaza, van CTH 52, Shattiwaza’s bijbehorende relaas. Beide hebben Akkadische en Hettitische tekstgetuigen; de concordantie vermeldt fragmenten en samenvoegingen. [2] Luckenbills vertaling uit 1921 gebruikt Mattiuaza. Hij noemt de lezingen voorlopig en markeert herstelde of onzekere tekst. [1] Antieke beschrijving en moderne reconstructie verdienen onderscheid.

Vlucht en bescherming

Shattiwaza beschuldigt Shuttarna, Artatama’s zoon, van verspilling van koninklijke rijkdom en toenadering tot Assyrië. Dat zijn aantijgingen van een troonpretendent. Hij beschrijft zijn vlucht en aankomst bij Suppiluliuma met drie wagens en weinig metgezellen. De koning ontvangt hem en belooft herstel. [1] Redding en afhankelijkheid legitimeren samen de positie van de prins, zonder jeugd of privégedachten volledig te onthullen.

Huwelijk en grenzen

Een Hettitische prinses zou koningin zijn; haar kinderen met Shattiwaza kregen opvolgingsrechten. Andere vrouwen mochten haar niet verdringen. Het veldtochtsverhaal verbindt de prins met Piyassili van Carchemish tegen Irrite. Eufraatgebieden bleven voor Piyassili. [1] [3] Familie, geweld en grenzen werkten samen: een koningstitel herstelde niet alle vroegere afhankelijkheden. Goddelijke getuigen en sancties versterkten verplichtingen, maar vormen geen onpartijdig historisch oordeel.

Mitanni bleef bestaan

Shattiwaza was niet de laatste bekende koning van deze politieke traditie. Adad-nirari I’s latere inscriptie noemt Shattuara van Hanigalbat en zijn onderwerping, daarna diens zoon Uasashatta/Wasashatta en een nieuw conflict. Dit zijn Assyrische koninklijke beweringen. [4] Von Dassow beschrijft Hanigalbats voortbestaan tot in de dertiende eeuw v.Chr. [5] Het verdrag hoort bij wisselende opperheerschappij, geen onmiddellijke omvorming tot één Hettitische provincie.

Taal en regionaal erfgoed

Von Dassow situeert Mitanni in Noord-Mesopotamië, Syrië en Oost-Anatolië, met overwegend Hurritischtalige lokale bevolkingen. [5] Windfuhr onderscheidt niet-Indo-Europese Hurro-Urartische van Iraanse talen en benadrukt de complexiteit tussen taal, etniciteit en cultuur. [6] Koerdische lezers kunnen deze regionale geschiedenis bestuderen zonder gelijkenis tussen Washukanni en een modern Koerdisch woord als bewijs voor directe nationale afstamming te behandelen.

Bronnen en verder lezen

  1. D. D. Luckenbill, “Hittite Treaties and Letters”, American Journal of Semitic Languages and Literatures 37/3 (1921), pp. 161–176: early translation of KBo I 1–3, with provisional readings and older name forms.
  2. Hethitologie Portal Mainz, Catalogue of Hittite Texts, CTH 51–52, and linked tablet concordances: paired compositions, languages and fragments.
  3. Suppiluliuma–Shattiwaza treaty excerpts, after Gary Beckman, Hittite Diplomatic Texts, texts 6A–6B: Piyassili, Irrite and territorial clauses.
  4. Adad-narari I 03, RIMA 1 A.0.76.3, lines 4–34; A. Kirk Grayson (1987), digital edition adapted by Jamie Novotny and Nathan Morello, ORACC/RIAo: Shattuara and Wasashatta.
  5. Eva von Dassow, “Mittani and Its Empire”, The Oxford History of the Ancient Near East III (2022), pp. 455–528, DOI 10.1093/oso/9780190687601.003.0029; published abstract used for geographical and chronological context.
  6. Gernot L. Windfuhr, “Iran vii. Non-Iranian Languages (1): Overview”, Encyclopaedia Iranica XIII/4 (2006; updated 2018), pp. 377–386: language classifications and ethnicity.