Şattîwaza, kurê Tûşratta, di sedsala çardehan a berî zayînê de bi piştgiriya Hîtîtan şahîtî vegerand. Peyman rev, zewac û sînorên padîşahiyeke biçûkbûyî tomar dikin.

Tableteke bilind a axê ya qehweyî bi rêzên nivîsa mîxî, di vitrîna muzeyê de bi piştgirên şeffaf hatiye girtin
Nameya Tûşratta bo Amenhotep III, British Museum ME 29791; Osama Shukir Muhammed Amin, 22ê Tîrmeha 2016an. Cîhana dîplomasî ya bavê wî, ne peymana Şattîwaza. Osama Shukir Muhammed Amin · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Vegerandin bi şertan

Şattîwaza kurê Tûşratta bû û piştî krîzeke xanedanê piştgiriya Şûppîlûlîûma I wergirt. Cihê wî dawiya sedsala çardehan a berî zayînê ye; roja ketina text û tomareke tevahî ya hukumê tune ne. Peyman şahîtiya wî bi girêdana Hatti vegerand. [1] Padîşahiyeke biçûkbûyî piştî windakirina hêza împeratoriyê derket, ne domandina serxwebûna tam. [5]

Du vegotinên perçeparçe

Hethitologie Portal CTH 51, peymana Şûppîlûlîûma bi Şattîwaza, ji CTH 52, vegotina Şattîwaza, cuda dike. Herdu şahidên metnê bi akadî û hîtîtî hene; konkordans perçe û girêdanan tomar dike. [2] Wergera Luckenbill a 1921ê navê Mattiuaza bi kar tîne. Ew xwendinan demkî dibîne û cihên vegerandî an nezelal nîşan dide. [1] Vegotina kevnar û sererastkirina nûjen cuda ne.

Rev û parastin

Şattîwaza Şûttarna, kurê Artatama, bi xerckirina dewlemendiya şahî û nêzîkbûna Aşûrê sûcdar dike. Ev tawanên daxwazkarê textê ne. Ew rev û gihîştina Şûppîlûlîûma bi sê erebeyên şer û çend hevalan vedibêje. Şah wî dipejirîne û soza vegerandinê dide. [1] Rizgarkirin û girêdayîbûn bi hev re desthilata mîr rewa dikin; zaroktî û ramanên wî yên taybet tam eşkere nakin.

Zewac û sînor

Mîrzayeke hîtîtî dê melîke bûya; zarokên wê bi Şattîwaza mafên peyrewtiyê wergirtin. Jinên din nedikarîn wê dûr bixin. Vegotina leşkerî Şattîwaza bi Piyassili yê Karkemîşê li dij Irrite girê dide. Erdên Firatê ji Piyassili re man. [1] [3] Malbat, hêz û sînor bi hev re dixebitîn: unwana şahî hemû dewletên berê yên girêdayî venegerand. Şahidên xwedayî û ceza erk xurt dikirin, lê ne biryara bêalî ya dîrokê ne.

Mîtannî berdewam kir

Şattîwaza şahê dawî yê naskirî yê vê kevneşopiya siyasî nebû. Nivîsa paşîn a Adad-nirari I Şattûara yê Hanigalbat û serîdana wî, paşê kurê wî Uasashatta/Wasashatta û şerekî din tomar dike. Ev îdiayên şahî yên Aşûrî ne. [4] Von Dassow domandina Hanigalbat heta sedsala sêzdehan a berî zayînê vedibêje. [5] Peyman beşê hukumdariyên guhêrbar e, ne veguhastina yekser bo yek parêzgeha Hîtîtan.

Ziman û mîrateya herêmê

Von Dassow Mîtanniyê li bakurê Mezopotamyayê, Sûriye û rojhilatê Anatolyayê bi civakên xwecihî yên bi piranî hurrîaxêv bi cih dike. [5] Windfuhr hurrî-ûrartî ya neHindewropî ji zimanên îranî cuda dike û têkiliya tevlihev a ziman, etnîsîte û çandê destnîşan dike. [6] Xwendevanên Kurd dikarin vê dîroka herêmî bixwînin bêku wekheviya Washukanni û peyveke kurdî ya nûjen bikin îspata eslê neteweyî yê rasterast.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. D. D. Luckenbill, “Hittite Treaties and Letters”, American Journal of Semitic Languages and Literatures 37/3 (1921), pp. 161–176: early translation of KBo I 1–3, with provisional readings and older name forms.
  2. Hethitologie Portal Mainz, Catalogue of Hittite Texts, CTH 51–52, and linked tablet concordances: paired compositions, languages and fragments.
  3. Suppiluliuma–Shattiwaza treaty excerpts, after Gary Beckman, Hittite Diplomatic Texts, texts 6A–6B: Piyassili, Irrite and territorial clauses.
  4. Adad-narari I 03, RIMA 1 A.0.76.3, lines 4–34; A. Kirk Grayson (1987), digital edition adapted by Jamie Novotny and Nathan Morello, ORACC/RIAo: Shattuara and Wasashatta.
  5. Eva von Dassow, “Mittani and Its Empire”, The Oxford History of the Ancient Near East III (2022), pp. 455–528, DOI 10.1093/oso/9780190687601.003.0029; published abstract used for geographical and chronological context.
  6. Gernot L. Windfuhr, “Iran vii. Non-Iranian Languages (1): Overview”, Encyclopaedia Iranica XIII/4 (2006; updated 2018), pp. 377–386: language classifications and ethnicity.