Tuşratta’nın oğlu Şattiwaza MÖ on dördüncü yüzyılda Hitit desteğiyle krallığı geri aldı. Antlaşma anlatıları kaçışını, evliliğini ve tam bağımsızlık yerine küçülmüş krallığın sınırlarını kaydeder.
Koşullu bir geri dönüş
Şattiwaza, Tuşratta’nın oğluydu; hanedan krizinden sonra I. Şuppiluliuma’nın desteğini aldı. Çerçevesi MÖ on dördüncü yüzyılın sonlarıdır; kesin cülus günü ve eksiksiz hükümdarlık kaydı yoktur. Antlaşma krallığını Hatti’ye bağlayarak geri verdi. [1] Eski imparatorluk gücünün kaybından küçülmüş bir krallık çıktı; tam bağımsızlığın basit devamı değildi. [5]
Parçalı iki anlatı
Hethitologie Portal, Şuppiluliuma’nın Şattiwaza ile antlaşması CTH 51’i, Şattiwaza’nın karşı anlatısı CTH 52’den ayırır. Her ikisinin Akadca ve Hititçe metin tanıkları vardır; konkordans parçaları ve birleşmeleri kaydeder. [2] Luckenbill’in 1921 çevirisi Mattiuaza adını kullanır. Yazar çevirilerini geçici sayar, tamamlanan ve belirsiz okumaları işaretler. [1] Antik anlatıyla hasarlı satırın modern tamamlaması ayrılmalıdır.
Kaçış ve koruma
Şattiwaza, Artatama’nın oğlu Şuttarna’yı kral servetini tüketmek ve Asur’a yanaşmakla suçlar. Bunlar taht iddiacısının rakibine yönelttiği iddialardır. Üç savaş arabası ve az sayıda yoldaşla Şuppiluliuma’ya ulaşmasını anlatır. Kral onu kabul edip geri getirmeyi vaat eder. [1] Kurtarma ile bağımlılık meşruiyet iddiasında birlikte çalışır; çocukluğu ve özel düşüncelerini ayrıntılı biçimde açmaz.
Evlilik ve sınırlar
Hitit prensesi kraliçe olacak, Şattiwaza’dan çocuklarının veraseti korunacaktı. Diğer eşler onu geriye itemezdi. Sefer anlatısı Şattiwaza’yı Karkamış hükümdarı Piyaşşili ile İrrite’ye ilerlerken eşleştirir. Fırat toprakları Piyaşşili’ye ayrılmıştı. [1] [3] Aile, kuvvet ve sınırlar birlikte işliyordu: kral unvanı eski bağlı ülkelerin tümünü geri getirmedi. Tanrısal tanık ve yaptırımlar yükümlülükleri güçlendirir; tarafsız tarihsel hüküm sayılmaz.
Mitanni devam etti
Şattiwaza bu siyasi geleneğin bilinen son kralı değildi. I. Adad-nirari’nin sonraki yazıtı Hanigalbat kralı Şattuara’yı ve boyun eğmesini, ardından oğlu Uasaşşatta/Waşaşşatta’yı ve yeni çatışmayı anlatır. Bunlar Asur kraliyet iddialarıdır. [4] Von Dassow, Hanigalbat’ın MÖ on üçüncü yüzyıla uzandığını belirtir. [5] Antlaşma değişen üst hâkimiyetlerin parçasıdır; doğrudan tek Hitit eyaletine dönüşüm değildir.
Dil ve bölgesel miras
Von Dassow krallığı kuzey Mezopotamya, Suriye ve doğu Anadolu’ya yerleştirir; yerel halk arasında Hurrice konuşanlar baskındı. [5] Windfuhr Hint-Avrupa dışı Hurri-Urartucayı İran dillerinden ayırır, dil-etnisite-kültür ilişkisinin karmaşıklığını vurgular. [6] Kürt okurlar bu bölgesel tarihi inceleyebilir; Waşşukanni ile modern Kürtçe bir sözcüğün benzerliğini doğrudan millî soyun kanıtı saymak gerekmez.
Kaynaklar ve ek okumalar
- D. D. Luckenbill, “Hittite Treaties and Letters”, American Journal of Semitic Languages and Literatures 37/3 (1921), pp. 161–176: early translation of KBo I 1–3, with provisional readings and older name forms.
- Hethitologie Portal Mainz, Catalogue of Hittite Texts, CTH 51–52, and linked tablet concordances: paired compositions, languages and fragments.
- Suppiluliuma–Shattiwaza treaty excerpts, after Gary Beckman, Hittite Diplomatic Texts, texts 6A–6B: Piyassili, Irrite and territorial clauses.
- Adad-narari I 03, RIMA 1 A.0.76.3, lines 4–34; A. Kirk Grayson (1987), digital edition adapted by Jamie Novotny and Nathan Morello, ORACC/RIAo: Shattuara and Wasashatta.
- Eva von Dassow, “Mittani and Its Empire”, The Oxford History of the Ancient Near East III (2022), pp. 455–528, DOI 10.1093/oso/9780190687601.003.0029; published abstract used for geographical and chronological context.
- Gernot L. Windfuhr, “Iran vii. Non-Iranian Languages (1): Overview”, Encyclopaedia Iranica XIII/4 (2006; updated 2018), pp. 377–386: language classifications and ethnicity.