Inleiding
Silvan, voor Koerden Farqîn en in de middeleeuwen Mayyafariqin, is nu een bescheiden stad in de provincie Diyarbakir in Zuidoost-Turkije. Duizend jaar geleden was het een koninklijke hoofdstad. Van hieruit bestuurden de Marwaniden, een van de eerste grote Koerdische dynastieën, een koninkrijk langs de bovenloop van de Tigris tijdens het zogeheten Koerdische intermezzo.
Dit is het vierde deel van onze geografische reeks over Groot-Koerdistan. Na Diyarbakir volgt logisch de kleinere noordoostelijke buur, die de Marwanidische Koerden hun troon gaf en de naam van de stichter in haar stenen draagt.
Kerngegevens
Gangbare naam: Silvan
Koerdische naam: Farqîn
Historische namen: Mayyafariqin (Arabisch); Martyropolis (Grieks); Np’rkert (Armeens); Mayperqit (Syrisch)
Regio: Bakur (Noord-Koerdistan)
Provincie: Diyarbakir, Turkije
Bevolking: Ongeveer 86,000 in het district volgens recente schattingen
Bekend als: Hoofdstad van de Koerdische Marwanidische dynastie (983–1085)
Bezienswaardigheden: De Grote Moskee (Selahaddin Eyyubi Camii) en de nabijgelegen Malabadibrug
Inhoud
Oorsprong: Martyropolis, martelarenstad
Neergang: Seltsjoeken, Artukiden en Ayyubiden
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Oorsprong: Martyropolis, martelarenstad
De plaats is oud en gaat mogelijk tot de bronstijd terug. In de late oudheid werd zij een belangrijke Romeinse en Byzantijnse grensstad aan de rand van Sassanidisch Perzië. De Griekse naam Martyropolis, “martelarenstad”, kwam van Marutha, rond het jaar 400 bisschop, geleerde, arts en Byzantijns gezant aan het Perzische hof. Volgens de traditie bracht hij relieken samen van christenen die onder Shapur II waren gedood. Dat gaf de stad haar naam en vroege faam als christelijk centrum.
Omstredener is de oude koppeling met Tigranakert, de hoofdstad die de Armeense koning Tigranes de Grote in de eerste eeuw v.Chr. stichtte. Silvan en het nabijgelegen Arzan zijn de voornaamste kandidaten. Historici debatteren nog over de identificatie.
De Marwanidische hoofdstad
De bloeitijd begon met de Marwaniden. Rond 983, bij de instorting van het Boejidische gezag, nam de Koerdische leider Abu Shuja Badh ibn Dustak Mayyafariqin in en maakte het tot kern van een nieuw vorstendom. Bronnen herinneren hem als voormalige herder uit het Humaydi-stammenverbond die de wapens opnam. Na zijn dood in de strijd in 990 erfden en verstevigden zijn neven, Marwans zonen, het rijk en gaven de dynastie haar naam.
Onder Nasr al-Dawla Ahmad, die een halve eeuw regeerde van 1011 tot 1061, bereikte het rijk zijn hoogtepunt. Het hof was beroemd om welvaart, geleerden, dichters en bouwprogramma’s. Bestuur over Amid (Diyarbakir), Mayyafariqin en de Jazira vormde een hoogtepunt van Koerdische macht. De hierboven afgebeelde Malabadibrug heet Koerdisch Pira Mala Badî, “brug van het huis van Badh”, en bewaart de dynastieke herinnering in steen. De huidige brug is echter een later Artukidisch bouwwerk.
Lees voor het volledige verhaal over dynastie, heersers en historische betekenis ons afzonderlijke artikel over de Marwaniden.
Een centrum van geleerdheid
De naam van de stad leefde na de dynastie onverwacht voort in Tarikh Mayyafariqin wa-Amid, de grote kroniek van Ibn al-Azraq al-Fariqi, hier rond 1116 geboren. Zijn op Syrischtalige en Arabische bronnen gebaseerde geschiedenis behoort tot de belangrijkste overgeleverde werken over de Marwaniden en de hele middeleeuwse regio. Hier werd geschiedenis gemaakt én geschreven.
Neergang: Seltsjoeken, Artukiden en Ayyubiden
Het koninkrijk overleefde de Grote Seltsjoeken niet. In de jaren 1080 veroverde Malik-Shah I de stad en werden de schatten weggevoerd. De laatste Marwanide behield amper meer dan Jazirat ibn Umar, het huidige Cizre, voordat de lijn rond 1085 eindigde. Daarna kwamen de Artukiden, een Turkmeense dynastie die de brug liet bouwen en midden twaalfde eeuw de Grote Moskee herbouwde.
De moskee, na latere Ayyubidische restauraties nu Selahaddin Eyyubi Camii genoemd, staat nog in het centrum. Koepel en gebeeldhouwde gevels bewaren middeleeuwse grandeur. De Ayyubiden, de dynastie van de Koerdische Saladin, en de Ottomanen die de regio in 1516 innamen, lieten hun sporen achter voordat de stad tot een provincieplaats terugviel.
Het moderne Silvan en Farqîn
Mayyafariqin bleef tot in de vroege twintigste eeuw in gebruik, maar inwoners verkiezen vanouds het kortere Farqîn. Nu is Silvan een overwegend Koerdische districtsstad van ongeveer 86,000 inwoners in landbouwgebied ten noordoosten van Diyarbakir.
Zoals veel plaatsen raakte zij betrokken bij het hernieuwde conflict tussen de Turkse staat en de Koerdische Arbeiderspartij (PKK). In augustus 2015 waren er zware gevechten en etmaalbrede uitgaansverboden toen de strijd zich over het zuidoosten verspreidde. Dezelfde golf verwoestte Sur in Diyarbakir. Zoals elders in Bakur staat een diep verleden naast een moeilijk en onopgelost heden.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Circa 400 n.Chr. — Bisschop Marutha maakt de stad tot Martyropolis.
Circa 80 v.Chr. — Mogelijke, omstreden identificatie met Armeens Tigranakert.
983 — Badh ibn Dustak verovert Mayyafariqin en vestigt Marwanidisch bestuur.
990 — Marwans zonen erven en verstevigen de dynastie.
1011–1061 — De gouden regering van Nasr al-Dawla Ahmad.
Circa 1085 — Malik-Shah I neemt de stad; het koninkrijk eindigt.
1146–1155 — De Artukiden bouwen de nabijgelegen Malabadibrug.
Circa 1152–1157 — De Grote Moskee krijgt haar huidige vorm.
1516 — Ottomaanse verovering van de regio.
2015 — Gevechten en uitgaansverboden tijdens het hernieuwde conflict.
Debatten en controverses
Het verleden is gelaagd en betwist. De oudste discussie betreft Tigranakert, nog onbeslist tussen Silvan en Arzan. Martyropolis getuigt van diep christelijk, Armeens en Assyrisch erfgoed dat aan Koerdische en Arabische bevolking voorafging en ermee samenleefde. Die christelijke gemeenschappen werden in de genociden van 1915 verwoest. De Koerdische identiteit van de Marwaniden is goed onderbouwd door middeleeuwse bronnen en een brede wetenschappelijke consensus, al zijn enkele genealogische details verschillend gelezen. Eerlijke geschiedenis houdt beide waarheden bijeen: een beroemde Koerdische hoofdstad en een ouder veelzijdig verleden dat niet mag worden uitgewist.
Nalatenschap en betekenis
Men kan Silvan passeren zonder zijn vroegere betekenis te beseffen. Voor kenners is Mayyafariqin gewijde grond: hoofdstad, decor van een grote kroniek en een plaats waar stenen en bruggen nog namen van Koerdische heersers dragen. In het vaak door verlies getekende verhaal van staatsvorming herinnert Farqîn aan eeuwen waarin Koerden in eigen steden vanaf eigen tronen over ditzelfde land regeerden.
Verwante plaatsen en onderwerpen
Diyarbakir (Amed), de grote buur die de Marwaniden ook bestuurden. Hasankeyf aan de middeleeuwse Tigris. Cizre, hun laatste bolwerk. De Marwanidische dynastie die Mayyafariqin tot hoofdstad maakte. De vroege emiraten en het Koerdische intermezzo.
Veelgestelde vragen
Welke band heeft Silvan met de Koerden?
Silvan, Koerdisch Farqîn, was hoofdstad van de Marwaniden (983–1085), een van de eerste grote Koerdische vorstendommen. De stad blijft overwegend Koerdisch.
Wat was Mayyafariqin?
De middeleeuwse naam van Silvan, eerder Martyropolis. Het was de voornaamste Marwanidische hoofdstad en zetel van hun belangrijkste hof en architectuur.
Is Silvan het oude Tigranakert?
Mogelijk. Silvan en Arzan zijn de hoofdkandidaten voor de Armeense stad. De identificatie is betwist en niet stevig vastgesteld.
Waarom wordt de Malabadibrug met Silvan verbonden?
De brug draagt de Koerdische naam Pira Mala Badî, “brug van het huis van Badh”, naar de stichter. Het bewaarde bouwwerk is echter Artukidisch en twaalfde-eeuws.
Bronnen en verdere literatuur
De Marwanidische dynastie: een Koerdische gouden eeuw — Kurdish-History.com
De Marwanidische dynastie (Diyar Bakr) — Wikipedia
Artikel over Silvan, Diyarbakır — Wikipedia
Artikel over Tarikh Mayyafariqin — Wikipedia
De Malabadibrug — UNESCO World Heritage Centre, voorlopige lijst