پێشەکی
ئەمادین کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە: کوڕێکی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە، شێخ شەمس، و باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخە شەمسانییەکانە؛ وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازارەکانیان ڕووی تێ دەکەن و لە نەریتی ئێزدیدا وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی مێژوویی بادینانەوە پەیوەستە.
لە نەریتی ئێزدیدا، ئەمادین، کە عیمادەدینیش ناو دەبرێت، یەکێکە لە کوڕە ڕێزلێگیراوەکانی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، و باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکانە. وەک کەسایەتییەکی پیرۆز کە هێزی چاککردنەوەی هەیە، بەتایبەتی چاککردنەوەی هەندێک نەخۆشی، ڕێزی لێ دەگیرێت و یادەکەشی بە مێژووی میرنشینە کوردییەکانەوە پەیوەستە.
ناسینی ئەمادین ئاشنابوونە بەوەی باوەڕی ئێزدی چۆن ڕێز لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی وەک سەرچاوەی چاکبوونەوە و یارمەتی دەگرێت و چۆن ڕەچەڵەکی پیرۆز، هێزی چاککردنەوە و مێژووی خاکی کورد لە یادی کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕەکەدا پێکەوە دەچن.
ناوەڕۆک
باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخان
ئەمادین کێیە؟
ئەمادین، کە عیمادەدینیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە باوەڕی ئێزدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ وەک یەکێک لە کوڕەکانی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە، شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر و ڕووناکی و ئاگر، هەروەها وەک باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک کەسایەتییەکی پیرۆز کە هێزی چاککردنەوەی هەیە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ پیرۆزێک کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری هەندێک نەخۆشی ڕووی تێ دەکەن. لە نەریتی ئێزدیدا، یادەکەی بە مێژووی خاکی کوردەوە پەیوەستە، چونکە وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی مێژوویی بادینان، یەکێک لە میرنشینە کوردییەکان، پەیوەستە. شێخەکانی بنەماڵەکەی لە نێو شێخە ئێزدییەکاندا ڕێزیان لێ دەگیرێت؛ لە کۆمەڵگە ئێزدییەکانی ناوچەکە و دەرەوەی دەژین و نازناوێکی ئایینیی ڕێزلێگیراویان هەیە. وەک کوڕی کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، پیرۆزێکی چاکبوونەوە و باپیرەی بنچینەیی بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراو، ئەمادین پێگەیەکی بەڕێزی لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ یەکێک لەو پاسەوان و پیرۆزە زۆرانە کە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا چاودێری و یارمەتیی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە لە ژیانی کۆمەڵگەکەدا بەرجەستە دەبێت.
ناو و ڕەچەڵەکەکەی
ئەمادین، یان عیمادەدین، ناوێکی ڕێزلێگیراوی هەیە و سەر بە یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکانە؛ کوڕێکی شێخ شەمس لە بنەماڵە مەزنە شەمسانییەکەیە.
ناوی ئەمادین، کە شێوەیەکی عیمادەدینە، ناوێکی شکۆ و ڕێزە. ڕەچەڵەکەکەی یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترینەکانی باوەڕی ئێزدی: کوڕێکی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکەی خۆر و ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکەیە؛ بەمەش نەوەی ئێزدینا میر، باپیرە مەزنەکەی شێخە شەمسانییەکانە. یەکێکە لەو کوڕانەی شێخ شەمس کە بوون بە باپیرەی بنچینەیی لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان؛ شێخەکانی نەوەی ئەو یەکێک لەو بنەماڵە ڕێزلێگیراوانە پێک دەهێنن و نازناوێکی ئایینیی تایبەتیان هەیە و لە نێو کۆمەڵگە ئێزدییەکانی عێراق و ئەرمەنستان و دەرەوەیان دەژین. سەر بەو ڕەچەڵەکە بوون واتای ئەوەیە کە لە نێو بنەماڵە مەزنە شەمسانییەکەی کەسایەتییە پیرۆزەکاندا بیت؛ ڕەچەڵەکی شێخ شەمس و خزمەکانی، یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکان. بەمەش ناو و ڕەچەڵەکەکەی ئەمادین ئەوی وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراوی بنەماڵەیەکی پیرۆزی مەزن دەناسێنن؛ کوڕی کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر و باپیرەی بنچینەیی لقێکی ڕێزلێگیراوی شێخان. ناسینی ناو و ڕەچەڵەکەکەی سەرەتای ناسینی پێگەکەیەتی؛ کوڕە ڕێزلێگیراوەکەی کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزن و باپیرەی بنەماڵەیەکی پیرۆز لە باوەڕی ئێزدیدا.
خاڵە سەرەکییەکان
ئەمادین، یان عیمادەدین، کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە.
وەک کوڕی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، ڕێزی لێ دەگیرێت.
باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکانە.
وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە، بەتایبەتی چاکبوونەوە لە هەندێک نەخۆشی، ڕێزی لێ دەگیرێت.
لە نەریتدا وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە میرنشینی بادینانەوە پەیوەستە.
بنەماڵەکەی تا ئەمڕۆ لە نێو شێخە ئێزدییەکاندا ڕێزی لێ دەگیرێت.
زانیاریی خێرا
ناو: ئەمادین (عیمادەدین)
ڕێزی لێ دەگیرێت لە: ئێزدایەتیدا
باوک: شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر
باپیر: ئێزدینا میر، باپیرەی شێخە شەمسانییەکان
ڕەچەڵەک: باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان
ڕێزی لێ دەگیرێت وەک: پیرۆزێکی چاکبوونەوە
چاکبوونەوەی پەیوەست بە ئەو: لە هەندێک نەخۆشی، لەوانە نەخۆشییەکانی گەدە
لە یاد ماوەتەوە بۆ: پەیوەندییەک بە دامەزراندنی میرنشینی بادینانەوە
سەردەم: سەدەی 13ەم
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراوی باوەڕی ئێزدی
کوڕی کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر
ئەمادین وەک یەکێک لە کوڕەکانی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکەی خۆر و ڕووناکی و ئاگر، یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدی، ڕێزی لێ دەگیرێت.
یەکێک لە بەرزترین شکۆکانی ئەمادین پێگەکەیەتی وەک کوڕی شێخ شەمس، یەکێک لە مەزنترین کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان؛ کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر و ڕووناکی و ئاگر و ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە، ئەو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەی خودای تاک کاروباری جیهانی پێ سپاردن. شێخ شەمس چەند کوڕێکی ڕێزلێگیراوی هەبوو کە بوون بە باپیرەی بنچینەیی لقە جیاوازەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان؛ ئەمادین یەکێکە لەوان، یەکێک لە نەوە پیرۆزەکانی کەسایەتییە مەزنەکەی خۆر. کوڕی شێخ شەمس بوون واتای سەر بە نزیکترین بازنەی بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکان بوونە، منداڵەکانی یەکێک لە مەزنترین کەسایەتییە پیرۆزەکان؛ هەروەها بەردەوامکردنی پیرۆزی و ڕەچەڵەکی کەسایەتییەکەی خۆر. ئەم سەر بە ڕەچەڵەکی کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر بوونە لایەنێکی ناسێنەری پێگەی ئەمادینە؛ وەک کەسایەتییەکی پیرۆز بە بەرزترین ڕەچەڵەک، کوڕی یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکان، دەیناسێنێت. وەک کوڕی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، ئەمادین پێگە ڕێزلێگیراوەکەی لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا هەیە و پیرۆزیی یەکێک لە مەزنترین کەسایەتییە پیرۆزەکان بەردەوام دەکات.
پیرۆزی چاکبوونەوە
ئەمادین وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ کەسایەتییەکی پیرۆز کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری هەندێک نەخۆشی ڕووی تێ دەکەن؛ یەکێک لە کەسایەتییە پیرۆزەکان کە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا چاودێریی چاککەرەوەی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە بەرجەستە دەبێت.
لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا، زۆریان بە هێزی چاککردنەوەوە پەیوەستن؛ پاسەوان و پیرۆزەکان کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری نەخۆشی و کێشەی دیاریکراو ڕوویان تێ دەکەن. ئەمادین یەکێکە لەوان و وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت. بەتایبەتی بە چاکبوونەوە لە هەندێک نەخۆشی، لەوانە نەخۆشییەکانی گەدە و ناو جەستە، پەیوەستە؛ خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازار و یارمەتی لەو گرفتەدا ڕووی تێ دەکەن، بە پشتبەستن بە هێزی پیرۆز و ناوبژیوانیی ئەو. ئەم ڕێزگرتنە لە ئەمادین وەک چاککەرەوە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنی گشتیترەی ئێزدییە لە کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک سەرچاوەی یارمەتی و پاراستن و چاکبوونەوە لە گرفتەکانی ژیان؛ ئەو پیرۆز و پاسەوانانەی کۆمەڵگەکە لە کاتی پێویستیدا ڕوویان تێ دەکات و چاودێری و یارمەتیی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە بەرجەستە دەبێت. چاکبوونەوەی پەیوەست بە ئەمادین بەشێکە لە نەریتە دەوڵەمەندەکەی کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان وەک یارمەتیدەر و چاککەرەوە؛ هەر یەکێکیان زۆرجار بە نەخۆشی یان بواری یارمەتیی دیاریکراوەوە پەیوەستە. ئەم ڕۆڵە وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە لایەنێکی گرنگ و خۆشەویستی ئەمادینە؛ کوڕە پیرۆزەکەی کەسایەتییەکەی خۆر کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری هەندێک نەخۆشی ڕووی تێ دەکەن. وەک چاککەرەوە و یارمەتیدەر، هەروەها کەسایەتییەکی پیرۆز بە ڕەچەڵەکێکی مەزن، لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا ڕێز لە ئەمادین دەگیرێت و ڕووی تێ دەکرێت.
باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخان
ئەمادین باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکانە؛ باپیرەی بنەماڵەیەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراو کە تا ئەمڕۆ لە نێو کۆمەڵگەی ئێزدیدا بەردەوامە.
لە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی و ئایینیی باوەڕی ئێزدیدا، کۆمەڵگەکە بە چینە مورووسییەکان و بنەماڵە ڕێک خراوە؛ لەوانە شێخەکان، ئەو بنەماڵە ئایینییانەی لە نەوەی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانن. ئەمادین باپیرەی بنچینەیی یەکێک لەم لقانەی بنەماڵەی شێخانە. شێخەکانی نەوەی ئەمادین یەکێک لە بنەماڵە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکانی کۆمەڵگەی ئێزدی پێک دەهێنن؛ ڕەچەڵەک و پیرۆزیی ئەو بەردەوام دەکەن و نازناوێکی ئایینیی تایبەتیان هەیە. لە نێو کۆمەڵگە ئێزدییەکانی عێراق و ئەرمەنستان و ناوچە فراوانترەکە و تاراوگە دەژین. وەک کوڕی شێخ شەمس کە بوو بە باپیرەی بنچینەیی لقێکی شێخان، ئەمادین لە نێو باپیرە دامەزرێنەرەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکاندا پێگەیەکی هەیە؛ باپیرەکانی ئەو بنەماڵە پیرۆزانەی پیرۆزی و ڕۆڵە ئایینییەکانی کۆمەڵگەکە بەردەوام دەکەن. ئەم ڕۆڵە وەک باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخان لایەنێکی گرنگی ئەمادینە و ئەوی وەک باپیرەی بنەماڵەیەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراو دەناسێنێت کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە. وەک باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخان، هەروەها پیرۆزێکی چاکبوونەوە و کوڕی کەسایەتییەکەی خۆر، ئەمادین پێگەی ڕێزلێگیراو و بەردەوامی لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ باپیرەی بنەماڵەیەکی پیرۆزی زیندووی کۆمەڵگەکە.
یادەکەی لە مێژوو و نەریتدا
یادی ئەمادین تەنها بە نەریتی پیرۆزەوە پەیوەست نییە، بەڵکو بە مێژووی خاکی کوردیشەوە پەیوەستە؛ چونکە وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی مێژوویی بادینانەوە پەیوەستە.
یادی ئەمادین دەگاتە نێو مێژووی میرنشینە کوردییەکان، چونکە لە نەریتی ئێزدیدا وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی بادینانەوە پەیوەستە؛ یەکێک لە میرنشینە کوردییە مێژووییەکانی ناوچەکە کە ناوەندەکەی لەو ناوچەیە بوو کە ناوێکی پەیوەندیداری هەیە. ئەم پەیوەندییە، جا بە مێژوویی یان نەریتی یان هەردووکیان تێی بگەین، ڕەنگدانەوەی ئەوەیە کە کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدی چۆن لە مێژوو و ناسنامەی خاکی کورددا پێکەوە دەچن؛ یادەکەیان بە میرنشین و ناوچە و گەلەکانی ئەوێوە پەیوەستە. هەروەها ڕەنگدانەوەی پێگەی بەرچاوی بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکانە لە مێژووی ناوچەکەدا، لە سەردەمێکدا کە باوەڕی ئێزدی و ڕابەرەکانی پێگەیەکی گرنگیان لە جیهانی کوردیدا هەبوو. پێکەوەچوونی نەریتی پیرۆز و مێژووی خاکەکە لە یادی ئەمادیندا تایبەتمەندیی ئەو شێوەیەیە کە کەسایەتییە پیرۆزەکان تێیدا لە یاد دەمێننەوە؛ هەم وەک کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراوی ئایینی، هەم وەک کەسایەتیی مێژوو و ناسنامەی گەلەکە. ئەم پێگەیە لە مێژوو و نەریتدا لایەنێکی بەرچاوی ئەمادینە و پیرۆزەکە و باپیرەی بنەماڵەکە بە مێژووی خاکی کورد و میرنشینەکانیەوە پەیوەست دەکات. وەک کەسایەتییەکی هەم نەریتی پیرۆز و هەم مێژووی جیهانی کورد، ئەمادین لە یاد ماوەتەوە؛ کوڕە پیرۆزەکەی کەسایەتییەکەی خۆر کە یادەکەی تێکەڵ بە چیرۆکی خاکەکە بووە.
واتا و گرنگی
ئەمادین، پێش هەموو شتێک، ئەو شێوەیە بەرجەستە دەکات کە باوەڕی ئێزدی تێیدا ڕێز لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی وەک سەرچاوەی چاکبوونەوە و یارمەتی و باپیرەی بنچینەیی بنەماڵە پیرۆزەکانی دەگرێت؛ کوڕە پیرۆزەکەی کەسایەتییەکەی خۆر کە بوو بە پیرۆزێکی چاکبوونەوە و باپیرەی بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراو. وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە، نوێنەرایەتیی ئەو چاودێری و یارمەتییە دەکات کە کەسایەتییە پیرۆزەکان بۆ گرفتەکانی ژیان دەیهێنن.
ئەمادین هەروەها پێکەوەچوونی ڕەچەڵەکی پیرۆز، هێزی چاککردنەوە و مێژووی خاکی کورد لە یادی کەسایەتییەکی پیرۆزدا بەرجەستە دەکات، هەروەها پێگەی بەرچاوی بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکان لە مێژووی ناوچەکەدا. بەمەش نوێنەرایەتیی تێکەڵبوونی دەوڵەمەندی باوەڕ و ڕەچەڵەک و مێژوو لە نەریتی ئێزدیدا دەکات. لە هەموو ئەمانەدا، ئەمادین یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکانی باوەڕی ئێزدی؛ نەوەبوون لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان، هێزی چاککردنەوە، باپیرەی بنچینەیی بنەماڵەیەکی پیرۆز بوون و پەیوەندی بە مێژووی خاکەکە بەرجەستە دەکات. کوڕی شێخ شەمس و پیرۆزێکی چاکبوونەوەیە؛ یەکێک لە کەسایەتییە ڕێزلێگیراوەکانی باوەڕەکە کە لە پاڵ کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی هەفت سڕ، حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک، ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو ڕوانینە بۆ چاکبوونەوە و ڕەچەڵەک و مێژووی پیرۆز کە بەرجەستەی دەکات، یەکێکە لە تایبەتمەندییە دەوڵەمەندەکانی باوەڕی ئێزدی.
ئەمادین و کورد
ئەمادین کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ یادەکەی بەشێکە لە میراتە ئایینی و مێژووییە دەوڵەمەندەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی.
باوەڕی ئێزدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە ئەمادین، بەشێکن لە میراتە ئایینییە دەوڵەمەند و تایبەتەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە لەلای ئەو کۆمەڵگەیەوە وەک کەسایەتیی ئایینیی زیندوو ڕێزیان لێ دەگیرێت. یادی ئەمادین هەم لە نەریتی پیرۆز، هەم لە مێژووی خاکی کورددا پێکەوە دەچێت؛ لە ڕێزگرتن لێی وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە و پەیوەندییەکەی بە میرنشینی مێژوویی بادینانەوە؛ ڕەنگدانەوەی پێکەوەچوونی قووڵی باوەڕی ئێزدی و مێژوو و ناسنامەی گەلی کوردە. بۆ کوردە ئێزدییەکان، ئەمادین کەسایەتییەکی پیرۆزی زیندووە؛ پیرۆزێکی چاکبوونەوە و باپیرەیەکی ڕێزلێگیراو، بەشێکی خۆشەویست لە میراتی ڕێزگرتنی ئایینی و مێژوویی کۆمەڵگەکە. بە ناساندنی ئەمادین، ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدی دەگرین، بەشێک لە میراتە ئایینی و مێژووییە تایبەتەکەی گەلی کورد؛ کوڕە پیرۆزەکەی کەسایەتییەکەی خۆر کە هێزی چاککردنەوە و ڕەچەڵەکی پیرۆز و پەیوەندییەکەی بە مێژووی خاکەکەوە لە تایبەتمەندییە دەوڵەمەندەکانی نەریتەکەن، و ڕێزگرتن لێی تا ئەمڕۆ لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا وەک ڕێزگرتنێکی ئایینیی زیندوو بەردەوامە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزگرتن لە ئەمادین و پیرۆزە ئێزدییەکان شێوەیەکە لە فرەخودایی؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە، چونکە باوەڕی ئێزدی ماوەیەکی درێژە بە هەڵەیەکی گەورە لێی تێ گەیشتوون و بە هەڵە وێنا کراوە. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە لە دەوری باوەڕ بە خودایەکی تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، دەسووڕێتەوە. کەسایەتییە پیرۆزەکانی وەک ئەمادین، پیرۆز و پاسەوانەکان و کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی هەفت سڕ بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک، خوداوەندی ڕکابەر نین، بەڵکو کەسایەتیی پیرۆز و دەرکەوتنن کە چاودێری و یارمەتی و چاککردنەوەی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە بەرجەستە دەبێت؛ لە نێو باوەڕێکدا کە ناوەندەکەی خودای تاکە ڕێزیان لێ دەگیرێت. ڕێزگرتن لە ئەمادین وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزگرتنە لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خودای تاک، پەرستنی خوداوەندێکی جیاواز نییە. گرنگە بە دروستی لە باوەڕی ئێزدی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستە تێ بگەین کە هەیە و ئەو وێناکردنە هەڵانە لەلا بنێین کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی کراون.
ئایا ئەمادین کەسایەتییەکی مێژووییە یان تەنها ئەفسانەییە؟ لە نەریتی ئێزدیدا، ئەمادین وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕاستەقینەی ڕابردوو ڕێزی لێ دەگیرێت؛ کوڕێکی شێخ شەمس و باپیرەی بنچینەیی لقێک لە بنەماڵەی شێخان کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە، هەروەها پیرۆزێکی چاکبوونەوە و کەسایەتییەک کە بە مێژووی خاکی کوردەوە پەیوەستە. وەک زۆر کەسایەتیی پیرۆزی ڕێزلێگیراو، مێژوو و نەریتی پیرۆز لە یادەکەیدا پێکەوە دەچن. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە ڕێز لە هەردووکیان بگیرێت: باپیرە پیرۆزە لەیادماوەکەی بنەماڵەیەکی زیندوو و کەسایەتیی مێژووی ناوچەکە، هەروەها پیرۆزە خۆشەویستەکەی چاکبوونەوە لە ڕێزگرتنی پیرۆزی ئایینیدا.
ئایا چاکبوونەوەی پەیوەست بە ئەمادین بابەتێکی جادووە؟ لە چوارچێوەی نەریتی ئێزدیدا، باشترە وەک ناوبژیوانی و چاودێریی پیرۆزی پیرۆزێک لێی تێ بگەین، کە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا یارمەتی و چاککردنەوەی خودای تاک لە ڕێگەیەوە بەرجەستە دەبێت، لەبری ئەوەی بە جادوو دای بنێین. خەڵک بە متمانە و ڕێزگرتنی ئایینی ڕوو لە ئەمادین دەکەن، وەک کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکە؛ داوای ئەو یارمەتی و چاکبوونەوەیە دەکەن کە لە پیرۆزی و خودای تاکەوە سەرچاوە دەگرن، ئەو خودایەی کەسایەتییە پیرۆزەکان خزمەتی دەکەن.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
شێخ شەمس: کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، باوکی ئەمادین
ئێزدینا میر: باپیرە مەزنەکەی شێخە شەمسانییەکان
شێخ فەخرەدین: برای یەکێک لە دایک و باوکی ئەمادین، دانەری سروودە پیرۆزەکان
شێخ مەند: پاسەوانی مارە پیرۆزەکە، لە بنەماڵەی شەمسانی
مووسا سۆر: خاوەنی هەوا و با، پیرۆزێکی دیکەی چاکبوونەوە
هەفت سڕ: حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدی
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس، ڕابەری کەسایەتییە پیرۆزەکان
شێخ عەدی: چاکسازە مەزنەکەی باوەڕی ئێزدی لە لالش
پرسیارە باوەکان
ئەمادین لە باوەڕی ئێزدیدا کێیە؟
ئەمادین، کە عیمادەدینیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە باوەڕی ئێزدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ وەک یەکێک لە کوڕەکانی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە، شێخ شەمس، کەسایەتییەکەی خۆر، هەروەها وەک باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە لقەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری هەندێک نەخۆشی ڕووی تێ دەکەن و لە نەریتدا وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی مێژوویی بادینانەوە پەیوەستە.
ئەمادین کوڕی کێیە؟
ئەمادین کوڕی شێخ شەمس، کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکەی خۆر و ڕووناکی و ئاگر و ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەیە. بەمەش نەوەی ئێزدینا میر، باپیرە مەزنەکەی شێخە شەمسانییەکانە. شێخ شەمس چەند کوڕێکی ڕێزلێگیراوی هەبوو کە بوون بە باپیرەی بنچینەیی لقە جیاوازەکانی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان؛ ئەمادین یەکێکە لەوان و پیرۆزی و ڕەچەڵەکی کەسایەتییەکەی خۆر بەردەوام دەکات.
ئەمادین پیرۆزی چییە؟
ئەمادین وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ کەسایەتییەکی پیرۆز کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی ئازاری هەندێک نەخۆشی، لەوانە نەخۆشییەکانی گەدە و ناو جەستە، ڕووی تێ دەکەن. ئەمە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنی گشتیترەی ئێزدییە لە کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک سەرچاوەی یارمەتی و پاراستن و چاکبوونەوە لە گرفتەکانی ژیان؛ ئەو پیرۆز و پاسەوانانەی کۆمەڵگەکە لە کاتی پێویستیدا ڕوویان تێ دەکات و چاودێریی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە بەرجەستە دەبێت.
ئەمادین چۆن بە مێژووی کوردەوە پەیوەستە؟
لە نەریتی ئێزدیدا، ئەمادین وەک کەسایەتییەک لە یاد ماوەتەوە کە بە دامەزراندنی میرنشینی بادینانەوە پەیوەستە، یەکێک لە میرنشینە کوردییە مێژووییەکانی ناوچەکە. ئەم پەیوەندییە ڕەنگدانەوەی ئەوەیە کە کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدی چۆن لە مێژوو و ناسنامەی خاکی کورددا پێکەوە دەچن، هەروەها پێگەی بەرچاوی بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکان لە مێژووی ناوچەکەدا، لە سەردەمێکدا کە باوەڕەکە پێگەیەکی گرنگی لە جیهانی کوردیدا هەبوو.
ئایا ڕێزگرتن لە ئەمادین فرەخوداییە؟
نەخێر. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە لە دەوری باوەڕ بە خودایەکی تاک دەسووڕێتەوە. کەسایەتییە پیرۆزەکانی وەک ئەمادین و کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان، خوداوەندی ڕکابەر نین، بەڵکو کەسایەتیی پیرۆزن کە چاودێری و یارمەتی و چاککردنەوەی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە بەرجەستە دەبێت؛ لە نێو باوەڕێکدا کە ناوەندەکەی خودای تاکە ڕێزیان لێ دەگیرێت. ڕێزگرتن لە ئەمادین وەک پیرۆزێکی چاکبوونەوە ڕێزگرتنە لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خودای تاک، پەرستنی خوداوەندێکی جیاواز نییە.
ئەمادین چۆن بە کوردەوە پەیوەستە؟
ئەمادین کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ یادەکەی بەشێکە لە میراتە ئایینی و مێژووییە دەوڵەمەندەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە لەلای ئەو کۆمەڵگەیەوە وەک کەسایەتییەکی ئایینیی زیندوو ڕێزی لێ دەگیرێت. یادەکەی هەم لە نەریتی پیرۆز، هەم لە مێژووی خاکی کورددا پێکەوە دەچێت؛ ڕەنگدانەوەی پێکەوەچوونی قووڵی باوەڕی ئێزدی و مێژوو و ناسنامەی گەلەکەیە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
لیستی کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان - Wikipedia
ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی ئێزدی - Wikipedia
Kurdish-History.com: Sheikh Shems
Kurdish-History.com: Ezdina Mir