پێشەکی
مووسا سۆر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە کە وەک خودان، خاوەنی هەوا و با، ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەو پاسەوانەی هەوای جووڵاو و باکانی پێ سپێردراون، لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا بانگ دەکرێت و وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە و پاسەوانی هەناسەی ژیان ڕێزی لێ دەگیرێت.
لە نەریتی ئێزدیدا، ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەی بە خودان دەناسرێن، پاسەوانن کە بوارە دیاریکراوەکانی ژیان و سروشتیان پێ دەسپێردرێت؛ مووسا سۆر، کە شێخ مووسیش ناو دەبرێت، خودانی هەوا و بایە. کاتێک خەڵک دانەوێڵە بەبا دەدەن بانگی دەکەن بۆ ئەوەی باکان یارمەتییان بدەن و وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراوی شێخە ئێزدییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە.
ناسینی مووسا سۆر ئاشنابوونە بە ڕێزگرتنی ئێزدی لە جیهانی سروشتی و پاسەوانەکانی، خاوەنە پیرۆزەکەی هەوا و با؛ پاسەوانی هەوای جووڵاو و شنەی بەبادان و هەناسەی ژیان، یەکێک لە خودانە خۆشەویستەکانی جیهانی سروشتی لە باوەڕی ئێزدیدا.
ناوەڕۆک
مووسا سۆر کێیە؟
مووسا سۆر، کە ناوەکەی واتای مووسای سوور دەگەیەنێت و شێخ مووسیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک خودان، خاوەن و پاسەوانی هەوا و با، ڕێزی لێ دەگیرێت. لە نەریتی ئێزدیدا، خودان پاسەوان یان پارێزەرێکی پیرۆزە کە بوارێکی دیاریکراوی ژیان یان سروشتی پێ دەسپێردرێت؛ مووسا سۆر پاسەوانی هەوا و بای جووڵاوە، خاوەنە پیرۆزەکەی شنەبا و هەناسەی جیهان. خەڵک لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا بانگی دەکەن بۆ ئەوەی باکان بێن و یارمەتییان بدەن دانەوێڵە لە پووش جیا بکەنەوە؛ هەروەها وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت، بەتایبەتی چاکبوونەوە لە نەخۆشییەکانی سنگ و سییەکان و جومگەکان، ئەوانەی بە هەناسە و هەواوە پەیوەستن. لقێکی ڕێزلێگیراوی بنەماڵەی شێخە ئێزدییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە و هاوەڵێکی هەبوو کە لە نەریتەکەدا لە یاد ماوەتەوە. وەک خاوەنی هەوا و با، پاسەوانی هەوای جووڵاو و هەناسەی ژیان، مووسا سۆر پێگەیەکی ڕێزلێگیراوی لە نێو خودانەکانی جیهانی سروشتی لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ لە پاڵ پاسەوانە پیرۆزەکانی دیکە کە توخم و هێزەکانی سروشتیان پێ دەسپێردرێت.
ناو و نازناوەکەی
مووسا سۆر بە ناوێک دەناسرێت کە واتای مووسای سوور دەگەیەنێت، ناوی مووسا بە وشەیەکەوە دەبەستێتەوە کە واتای سوور دەگەیەنێت؛ بە سادەیی شێخ مووسیش ناو دەبرێت. نازناوە ڕێزلێگیراوەکەی خاوەن یان خودانی هەوا و بایە، کە ئەو بوارەی سروشت دەناسێنێت کە بە پاسەوانیی ئەو سپێردراوە.
ناوی مووسا سۆر، مووسای سوور، ناوێکی تایبەتە؛ هۆی نازناوی سوور بە دڵنیایی نەزانراوە، بەڵام ئەم جۆرە نازناوە ڕەنگینانە لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی نەریتەکەدا باون و دەیانناسێنن و جیایان دەکەنەوە. هەروەها بە شێوەیەکی سادەتر شێخ مووس ناو دەبرێت، شێوەیەکی خۆشەویست و ئاشنا. بەڵام ناونانی ناسێنەری ئەو نازناوەکەیە وەک خودان، خاوەن و پاسەوانی هەوا و با، کە ئەو بوارەی سروشت دەناسێنێت کە پێی سپێردراوە؛ هەوای جووڵاو و شنەبا و باکان، هەناسەی جیهان. ئەم نازناوە لە نێو خودانەکانی توخمە سروشتییەکاندا جێی دەکاتەوە، ئەو پاسەوانە پیرۆزانەی هێز و توخمەکانی سروشت، ئاگر و ئاو و هەوا، لە دیدە ئێزدییەکەدا پێیان دەسپێردرێت. بەمەش ناو و نازناوەکەی وەک پاسەوانێکی پیرۆزی هەوا و با دەیناسێنن، خاوەنی شنەبا جووڵاوەکان و هەناسەی جیهان. ناسینی ناو و نازناوەکەی ناسینی کەسایەتییە بنەڕەتییەکەیە، خاوەنە پیرۆزەکەی هەوا و با، پاسەوانی هەوای جووڵاو لە باوەڕی ئێزدیدا.
خاڵە سەرەکییەکان
مووسا سۆر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، شێخ مووسیش ناو دەبرێت.
ناوەکەی واتای مووسای سوور دەگەیەنێت؛ نازناوەکەی خاوەنی هەوا و بایە.
ئەو خودان، پاسەوانی هەوا و بای جووڵاوە.
لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا بانگ دەکرێت بۆ ئەوەی باکان یارمەتی بدەن.
وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت، بەتایبەتی نەخۆشییەکانی سنگ و جومگەکان.
بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراوی شێخە ئێزدییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە.
زانیاریی خێرا
ناو: مووسا سۆر (مووسای سوور)؛ هەروەها شێخ مووس
ڕێزلێگیراو لە: ئێزدایەتی
نازناو: خودان (خاوەن)ی هەوا و با
پاسەوانی: هەوا و بای جووڵاو و هەناسەی ژیان
بانگ دەکرێت لە: بەبادانی دانەوێڵە
سەرپەرشتیاری: چاکبوونەوە، بەتایبەتی نەخۆشییەکانی سییەکان و سنگ و جومگەکان
هاوەڵ: هاوەڵێک کە لە نەریتەکەدا لە یاد ماوەتەوە
بنەماڵە: لقێکی ڕێزلێگیراوی بنەماڵەی شێخە عەدانییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە
لە نێو: خودانەکانی توخمە سروشتییەکان
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆزی خۆشەویستی باوەڕی ئێزدی
خاوەنی هەوا و با
ڕۆڵە ناوەندییەکەی مووسا سۆر ڕۆڵی خودانە، خاوەن و پاسەوانە پیرۆزەکەی هەوا و با؛ پاسەوانی شنەبا جووڵاوەکان و هەناسەی جیهان.
لە باوەڕی ئێزدیدا، ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەی بە خودان دەناسرێن، پاسەوانن کە بوارە دیاریکراوەکانی ژیان و سروشتیان پێ دەسپێردرێت؛ لە نێویاندا پاسەوانەکانی توخمە سروشتییەکان، ئاگر و ئاو و هەوا، هەن. مووسا سۆر خودانی هەوا و بایە، پاسەوانە پیرۆزەکەی هەوای جووڵاو و شنەبا و ئەو بایانەی بە جیهاندا دەڕۆن، هەناسەی جیهان و هەموو زیندەوەران. هەوا و با هێزی ژیانی و چاکەبەخشن، هەناسەی ژیان و شنەبای ساردکەر و تازەکەرەوە و ئەو بایانە دەهێنن کە لە کارەکانیاندا خزمەتی خەڵک دەکەن؛ مووسا سۆر پاسەوانە پیرۆزەکەیە کە چاودێری و بەڕێوەبردنیان دەکات، خاوەنی هەوای جووڵاو. وەک پاسەوانی هەوا و با، پێگەیەکی ڕێزلێگیراوی لە نێو خودانەکانی جیهانی سروشتیدا هەیە، پاسەوانە پیرۆزەکانی توخم و هێزەکانی سروشت لە دیدە ئێزدییەکەدا. ئەم ڕۆڵەی وەک خاوەنی هەوا و با، ڕەهەندە ناسێنەرەکەی مووسا سۆرە؛ پاسەوانە پیرۆزەکەی هەوای جووڵاو و شنەبا و هەناسەی جیهان. وەک خودانی هەوا و با، پاسەوانی هەوای جووڵاو و هەناسەی ژیان، لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا ڕێز لە مووسا سۆر دەگیرێت.
باکانی بەبادان
ڕەهەندێکی زیندووی مووسا سۆر ئەوەیە کە لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا بانگ دەکرێت بۆ ئەوەی باکان بێن و یارمەتیی خەڵک بدەن دانەوێڵە لە پووش جیا بکەنەوە؛ وێنەیەکی جوانی ئەو پاسەوانە پیرۆزەی یارمەتیی کاری کۆمەڵگە دەدات.
یەکێک لە زیندووترین و جوانترین ڕەهەندەکانی ڕێزگرتن لە مووسا سۆر، بانگکردنی ئەوە لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا. لە شێوازی نەریتیی ژیاندا، پاش کوتان دەبێت دانەوێڵە بەبا بدرێت، هەڵبدرێتە هەوا بۆ ئەوەی با پووشە سووکەکە لەگەڵ خۆی ببات و دانەوێڵە قورسەکە دیسان بکەوێتەوە بۆ کۆکردنەوە؛ بۆ ئەمە بایەکی باش پێویستە، بۆیە خەڵک مووسا سۆر، خاوەنی هەوا و با، بانگ دەکەن بۆ ئەوەی باکان بنێرێت و لە کارەکانیاندا یارمەتییان بدەن. ئەم بانگکردنە وێنەیەکی جوانی پەیوەندیی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکە و ژیان و کاری ڕۆژانەی کۆمەڵگەیە؛ بانگکردنی خاوەنی باکان بۆ ناردنی ئەو شنەبایانەی لە کاتی دروێنەدا خزمەتی خەڵک دەکەن. پەیوەندییە قووڵەکەی نەریتی ئێزدی لە نێوان پاسەوانە پیرۆزەکان و ژیانی کرداریی کۆمەڵگە دەنوێنێت؛ ئەو هێزە سروشتییانەی خودانەکان بەڕێوەیان دەبەن، بۆ یارمەتیدانی خەڵک لە کار و پێویستییاندا بانگ دەکرێن. ئەم ڕۆڵەی لە بەباداندا، ڕەهەندێکی خۆشەویست و زیندووی مووسا سۆرە، خاوەنی باکان کە شنەبا دەنێرێت بۆ یارمەتیدانی خەڵک لە جیاکردنەوەی دانەوێڵە لە پووش. لە کاتی وەهادا، بانگکردنی خاوەنی هەوا و با لە کاتی بەبادان، پەیوەندییە زیندووەکەی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکە و کۆمەڵگە بە جوانی دەردەبڕدرێت.
سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە
وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێز لە مووسا سۆر دەگیرێت، بەتایبەتی نەخۆشییەکانی سنگ و سییەکان و جومگەکان، ئەوانەی بە هەناسە و ئەو هەوایەوە پەیوەستن کە ئەو پاسەوانیەتی.
پەیوەست بە پاسەوانییەکەی بۆ هەوا و هەناسە، وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێز لە مووسا سۆر دەگیرێت، کە خەڵک بۆ سووکبوونەوەی هەندێک نەخۆشی ڕووی تێ دەکەن. بەتایبەتی بە چاکبوونەوەی نەخۆشییەکانی سنگ و سییەکانەوە پەیوەستە، نەخۆشییە پەیوەستەکان بە هەناسە و هەناسەدان؛ هەروەها بە نەخۆشییەکانی جومگەکان و ئەندامەکان، نەخۆشییە ڕۆماتیزمییەکان، پەیوەستە؛ ئەم پەیوەندییە گونجاوە، چونکە ئەمانە نەخۆشیگەلێکن کە بە هەوا و هەناسە و با ساردەکانەوە پەیوەستن کە مووسا سۆر پاسەوانیانە. خەڵک بۆ سووکبوونەوە و چاکبوونەوە لەم جۆرە نەخۆشییانە ڕوو لە ئەو دەکەن و پشت بە چاودێریی خاوەنی هەوا و با دەبەستن. ئەم سەرپەرشتییە بۆ چاکبوونەوە، تێگەیشتنە فراوانترە ئێزدییەکەی پاسەوانە پیرۆزەکان دەنوێنێت وەک سەرچاوەی یارمەتی و پاراستن و چاکبوونەوە لە تەنگانەکانی ژیاندا؛ ئەو خودانانەی خەڵک لە کاتی پێویستیدا ڕوویان تێ دەکەن. ئەو چاکبوونەوەیەی بە مووسا سۆرەوە پەیوەستە، لە نەخۆشییەکانی هەناسە و جومگەکان، بە سروشتی لە پاسەوانییەکەی بۆ هەوا و هەناسەی ژیانەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەم ڕۆڵەی وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە، ڕەهەندێکی گرنگی مووسا سۆرە، خاوەنی هەوا و با کە خەڵک بۆ سووکبوونەوە لە نەخۆشییەکانی هەناسە و ئەندامەکان ڕووی تێ دەکەن. وەک چاککەرەوە و یارمەتیدەر و هەروەها پاسەوانی هەوا، لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا ڕێز لە مووسا سۆر دەگیرێت و ڕوو لە ئەو دەکرێت.
خودانێکی جیهانی سروشتی
مووسا سۆر بە کۆمەڵەی خودانەکانی جیهانی سروشتییەوە پەیوەستە، ئەو پاسەوانە پیرۆزانەی توخم و هێزەکانی سروشت لە دیدە ئێزدییەکەدا پێیان دەسپێردرێت؛ لە پاڵ کەسایەتییە مەزنەکانی وەک شێخ شەمس، بوونە پیرۆزەکەی خۆر.
لە باوەڕی ئێزدیدا، خودای تاک کاروباری جیهانی بە پاسەوانە پیرۆزەکان سپێردووە و لە نێو ئەمانەدا خودانەکانی توخم و هێزە سروشتییەکان هەن؛ پاسەوانە پیرۆزەکانی ئاگر و ئاو و هەوا و خۆر و تایبەتمەندییەکانی دیکەی جیهانی سروشتی. مووسا سۆر وەک خاوەنی هەوا و با، بە ئەم کۆمەڵەی پاسەوانەکانی سروشتەوە پەیوەستە؛ لە پاڵ کەسایەتییە مەزنەکانی وەک شێخ شەمس، بوونە پیرۆزەکەی خۆر و ئاگر و ڕووناکی، و شێخ مەند، پاسەوانەکە کە بە مارە پیرۆزەکەوە پەیوەستە. ئەم پاسەوانانە پێکەوە چاودێری و بەڕێوەبردنی جیهانی سروشتی و هێزەکانی دەکەن، ئەو هێزە پیرۆزانەی بە ڕێگەیانەوە چاودێریی خودای تاک بۆ جیهانە ئافرێنراوەکە دەردەبڕدرێت. مووسا سۆر، خاوەنی هەوا و با، وەک پاسەوانی هەوای جووڵاو و هەناسەی جیهان جێگەکەی لە نێویاندا هەیە. ئەم جێگەیەی لە نێو خودانەکانی جیهانی سروشتیدا، ڕەهەندێکی گرنگی مووسا سۆرە؛ وەک یەکێک لە پاسەوانە پیرۆزەکانی توخم و هێزەکانی سروشت لە دیدە ئێزدییەکەدا دەیناسێنێت. وەک پاسەوانێکی جیهانی سروشتی، خاوەنی هەوا و با لە نێو پاسەوانە پیرۆزەکانی توخمەکاندا، مووسا سۆر پێگە ڕێزلێگیراوەکەی لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە.
واتا و گرنگی
مووسا سۆر پێش هەموو شتێک ڕێزگرتنی ئێزدی لە جیهانی سروشتی و پاسەوانە پیرۆزەکانی بەرجەستە دەکات، خاوەنی هەوا و با کە چاودێریی هەوای جووڵاو و شنەی بەبادان و هەناسەی ژیان دەکات. وەک خودانی هەوا، پاسەوانیی پیرۆزی یەکێک لە توخمە گرنگەکانی ژیانی جیهان دەنوێنێت.
مووسا سۆر هەروەها پەیوەندییە زیندووەکەی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکان و ژیان و کاری ڕۆژانەی کۆمەڵگە بەرجەستە دەکات، لە بانگکردنی لە کاتی بەبادان و سەرپەرشتییەکەی بۆ چاکبوونەوە؛ هەروەها تێگەیشتنە ئێزدییەکە دەنوێنێت کە هێزە سروشتییەکان بەڕێوە دەبرێن لەلایەن پاسەوانە پیرۆزەکانەوە کە بە ڕێگەیانەوە چاودێریی خودای تاک دەردەبڕدرێت. لەمەدا پەیوەندییە نزیک و زیندووەکەی نێوان کۆمەڵگەی ئێزدی و پاسەوانە پیرۆزەکانی جیهانەکەیان دەنوێنێت. لە هەموو ئەمانەدا، مووسا سۆر لە خودانە خۆشەویستەکانی جیهانی سروشتی لە باوەڕی ئێزدییە؛ پاسەوانیی هەوا و با و یارمەتیدانی کاری خەڵک و چاکبوونەوە لە نەخۆشییەکانی هەناسە بەرجەستە دەکات. ئەو خاوەنی هەوا و بایە، یەکێک لە پاسەوانە پیرۆزەکانی سروشت کە لە پاڵ بوونە پیرۆزە مەزنەکانی هەفت سڕ ڕێزی لێ دەگیرێت، حەوت بوونە پیرۆزەکە بە سەرکردایەتیی تاووسی مەلەک. ڕێزگرتن لە جیهانی سروشتی و پاسەوانەکانی کە بەرجەستەی دەکات، لە تایبەتمەندییە جوانەکانی باوەڕی ئێزدییە.
مووسا سۆر و کورد
مووسا سۆر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتی دەوڵەمەندی ئایینی و کولتووریی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی.
باوەڕی ئێزدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد و کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە مووسا سۆر، خاوەنی هەوا و با، بەشێکن لە میراتە ئایینییە دەوڵەمەند و تایبەتەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە بۆیان بابەتی زیندووی دڵسۆزیی ئایینین. ڕێزگرتن لە جیهانی سروشتی و پاسەوانەکانی کە مووسا سۆر بەرجەستەی دەکات و پەیوەندییە نزیکەکەی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکان و ژیان و کاری ڕۆژانەی کۆمەڵگە، پەیوەندییەکی قووڵ و جوانی نێوان گەلێک و زەوی و توخمەکانی جیهانەکەی دەنوێنن. بۆ کوردانی ئێزدی، مووسا سۆر پاسەوانێکی پیرۆزی زیندووە کە لە کاتی بەباداندا بانگ دەکرێت و بۆ چاکبوونەوە ڕووی تێ دەکرێت؛ بەشێکی خۆشەویستی ژیانی دڵسۆزیی ئایینیی کۆمەڵگە. لە ناساندنی مووسا سۆردا، ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدی دەگرین، بەشێک لە میراتە ئایینییە تایبەتەکەی گەلی کورد؛ خاوەنی هەوا و با کە پاسەوانییەکەی بۆ هەوای جووڵاو و هەناسەی ژیان و یارمەتیدانی کاری خەڵک و چاککردنەوەی نەخۆشییەکانیان، لە تایبەتمەندییە جوانەکانی نەریتەکەن و ڕێزلێگرتنی تا ئەمڕۆش وەک دڵسۆزییەکی ئایینیی زیندوو لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا بەردەوامە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزگرتن لە مووسا سۆر وەک خاوەنی هەوا و با، جۆرێکە لە فرەخوداپەرستی یان سروشتپەرستی؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە، چونکە ماوەیەکی درێژە باوەڕی ئێزدی بە شێوەیەکی توند بە هەڵە تێی گەیشتراوە. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندەکەی باوەڕ بە خودایەکی تاکە، ئافرێنەری هەموو شتێک. خودانەکان، پاسەوانە پیرۆزەکانی توخمە سروشتییەکانی وەک مووسا سۆر، خوداوەندی ڕکابەر نین و لەبری خودای تاک ناپەرسترێن؛ ئەوان پاسەوانی پیرۆزن کە خودای تاک چاودێریی جیهان و توخمەکانی پێ سپێردوون و بە ڕێگەیانەوە چاودێریی ئەو بۆ جیهانە ئافرێنراوەکە دەردەبڕدرێت. لە چوارچێوەی باوەڕێکدا ڕێزیان لێ دەگیرێت کە ناوەندەکەی خودای تاکە. ڕێزگرتن لە مووسا سۆر وەک پاسەوانی هەوا، ڕێزدانانە بە پاسەوانێکی پیرۆزی خودای تاک، نەک پەرستنی با وەک خوداوەند. گرنگە باوەڕی ئێزدی بە دروستی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستییە تێی بگەین کە هەیە و ئەو پیشاندانە نادروستانە لەلاوە بنێین کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی کراون، لەوانە ئەوانەی بە هەڵە ئاراستەی تاووسی مەلەکی مەزن کراون.
بۆچی مووسا سۆر هەم بە با و هەم بە چاکبوونەوەوە پەیوەستە؟ لە ناو لۆژیکی نەریتەکەدا، پەیوەندییەکە سروشتییە. مووسا سۆر پاسەوانی هەوا و بایە، هەوای جووڵاو و هەناسە؛ ئەو نەخۆشییانەی بەتایبەتی بە چاککردنەوەیانەوە پەیوەستە، ئەوانەی سنگ و سییەکان و جومگەکان، هەر ئەوانەن کە بە هەناسە و هەوا و با ساردەکانەوە پەیوەستن. بەمەش پاسەوانییەکەی بۆ هەوا و سەرپەرشتییەکەی بۆ چاکبوونەوە لە نەخۆشییەکانی هەناسە، بە سروشتی پێکەوە دەگونجێن؛ خاوەنی هەوا کە هەروەها چاککەرەوەی نەخۆشییەکانی هەناسە و ئەندامەکانە.
ئایا مووسا سۆر کەسایەتییەکی مێژووییە یان بە تەواوی ئەفسانەییە؟ لە نەریتی ئێزدیدا، وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕابردوو ڕێز لە مووسا سۆر دەگیرێت کە بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراوی شێخە ئێزدییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە؛ هەروەها پاسەوانێکی پیرۆزە کە لە نەریتی پیرۆزدا ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک زۆرێک لە کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکان، مێژوو و نەریتی پیرۆز لە چیرۆکەکەیدا پێکەوە تێکەڵن. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ڕێزگرتنە لە هەردووکیان؛ ئەو کەسایەتییە پیرۆزەی لە یاددا ماوەتەوە و باپیری بنەماڵەیەکی شێخە، هەروەها خاوەنە خۆشەویستەکەی هەوا و با لە دڵسۆزیی پیرۆزدا.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
شێخ شەمس: بوونە پیرۆزەکەی خۆر و ئاگر و ڕووناکی
شێخ مەند: ئەو پاسەوانەی بە مارە پیرۆزەکەوە پەیوەستە
هەفت سڕ: حەوت بوونە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدی
تاووسی مەلەک: مەلەکی تاووس، سەرکردەی بوونە پیرۆزەکان
شێخ عەدی: چاکسازە مەزنەکەی باوەڕی ئێزدی لە لالش
شێخ حەسەن: خاوەنی قەڵەم، ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوت بوونە پیرۆزەکە
شێخ فەخرەدین: دانەری سروودە پیرۆزەکان
ئەزدینا میر: باپیری شێخە شەمسانییەکان
پرسیارە باوەکان
مووسا سۆر لە باوەڕی ئێزدیدا کێیە؟
مووسا سۆر، کە ناوەکەی واتای مووسای سوور دەگەیەنێت و شێخ مووسیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک خودان، خاوەن و پاسەوانی هەوا و با، ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو پاسەوانە پیرۆزەکەی هەوای جووڵاو و شنەبایە، لە کاتی بەبادانی دانەوێڵەدا بانگ دەکرێت بۆ ئەوەی باکان یارمەتیی خەڵک بدەن و وەک سەرپەرشتیاری چاکبوونەوە ڕێزی لێ دەگیرێت، بەتایبەتی نەخۆشییەکانی سنگ و سییەکان و جومگەکان. بنەماڵەیەکی ڕێزلێگیراوی شێخە ئێزدییەکان بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە.
ناوی مووسا سۆر چی دەگەیەنێت؟
ناوی مووسا سۆر واتای مووسای سوور دەگەیەنێت، ناوی مووسا بە وشەیەکەوە دەبەستێتەوە کە واتای سوور دەگەیەنێت. هۆی نازناوی سوور بە دڵنیایی نەزانراوە، بەڵام ئەم جۆرە نازناوە ڕەنگینانە لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی نەریتەکەدا باون. هەروەها بە شێوەیەکی سادەتر شێخ مووس ناو دەبرێت. نازناوە ناسێنەرەکەی خودانە، خاوەن و پاسەوانی هەوا و با، کە ئەو بوارەی سروشت دەناسێنێت کە پێی سپێردراوە.
بۆچی لە کاتی بەباداندا مووسا سۆر بانگ دەکرێت؟
پاش کوتان دەبێت دانەوێڵە بەبا بدرێت، هەڵبدرێتە هەوا بۆ ئەوەی با پووشە سووکەکە لەگەڵ خۆی ببات و دانەوێڵە قورسەکە دیسان بکەوێتەوە بۆ کۆکردنەوە؛ بۆ ئەمە بایەکی باش پێویستە. بۆیە خەڵک مووسا سۆر، خاوەنی هەوا و با، بانگ دەکەن بۆ ئەوەی باکان بنێرێت و یارمەتییان بدەن. وێنەیەکی جوانی پەیوەندیی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکە و کاری ڕۆژانەی کۆمەڵگەیە، خاوەنی باکان کە لە کاتی دروێنەدا یارمەتیی خەڵک دەدات.
بۆچی مووسا سۆر سەرپەرشتیاری چاکبوونەوەیە؟
مووسا سۆر بەتایبەتی بە چاکبوونەوەی نەخۆشییەکانی سنگ و سییەکانەوە پەیوەستە، نەخۆشییە پەیوەستەکان بە هەناسە؛ هەروەها بە نەخۆشییەکانی جومگەکان و ئەندامەکان، نەخۆشییە ڕۆماتیزمییەکان، پەیوەستە. ئەمە گونجاوە، چونکە ئەمانە نەخۆشیگەلێکن کە بە هەوا و هەناسە و با ساردەکانەوە پەیوەستن کە مووسا سۆر پاسەوانیانە. پاسەوانییەکەی بۆ هەوا و سەرپەرشتییەکەی بۆ چاکبوونەوە لە نەخۆشییەکانی هەناسە بە سروشتی پێکەوە دەگونجێن و خەڵک بۆ سووکبوونەوە ڕوو لە ئەو دەکەن.
ئایا ڕێزگرتن لە مووسا سۆر سروشتپەرستییە؟
نەخێر. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندەکەی باوەڕ بە خودایەکی تاکە. خودانەکان، پاسەوانە پیرۆزەکانی توخمە سروشتییەکانی وەک مووسا سۆر، خوداوەندی ڕکابەر نین و لەبری خودای تاک ناپەرسترێن؛ ئەوان پاسەوانی پیرۆزن کە خودای تاک چاودێریی جیهانی پێ سپێردوون و بە ڕێگەیانەوە چاودێریی ئەو بۆ جیهانە ئافرێنراوەکە دەردەبڕدرێت. ڕێزگرتن لە مووسا سۆر ڕێزدانانە بە پاسەوانێکی پیرۆزی خودای تاک، نەک پەرستنی با وەک خوداوەند.
مووسا سۆر چۆن بە کوردەوە پەیوەستە؟
مووسا سۆر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتی دەوڵەمەندی ئایینیی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە ئەو بۆیان بابەتێکی زیندووی دڵسۆزیی ئایینییە. ڕێزگرتن لە جیهانی سروشتی و پاسەوانەکانی کە بەرجەستەی دەکات و پەیوەندیی نێوان پاسەوانە پیرۆزەکان و ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگە، پەیوەندییەکی قووڵی نێوان گەلێک و توخمەکانی جیهانەکەی دەنوێنن.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
لیستی کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان ـ ویکیپیدیا
ئێزدایەتی (پوختەیەک) ـ ویکیپیدیا
کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان و خودانەکان ـ پوختەیەک
Kurdish-History.com: Sheikh Shems
Kurdish-History.com: Sheikh Mend