مێژووی کوردمێژوو، کولتوور و میرات

گۆڤاری مێژووی کورد

کەسایەتییە ناودارەکانی کورد

وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».

546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.

کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 20ی ئەیلوولی 2025

لێکۆڵینەوە لە میراتی شەهدەی بەغدادی، زانا و خۆشنووسە بەناوبانگە کوردەکە

فەخروننیسا شەهدە ئوم محەممەدی بەغدادی، کە بە شەهدەی بەغدادی دەناسرێت، وەک کەسایەتییەکی پێشەنگی سەدەی 11 دەدرەوشێتەوە. دەستکەوتە ناوازەکانی وەک زانا، فەرموودەناس و خۆشنووس هەم سەردەمەکەی داڕشت و هەم تا ئەمڕۆ زانایان و خولیایانی مێژووی ئیسلامی هان دەدات. ئەم وتارە ژیان و بەرهەمەکانی و کاریگەریی گرنگی لەسەر هاوسەردەمەکانی و نەوەکانی دواتر دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. سەرەتای ژیان و فێربوون: فەخروننیسا شەهدە لە سەرەتای سەدەی 11دا لە شاری دینەوەری ئێران لەدایک بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 19ی ئەیلوولی 2025

میراتی باز حەربوختی، سەرکردەیەکی کوردی میرنشینی مەروانی

باز حەربوختی، کە بە ئەبوو عەبدوڵڵا حوسێن کوڕی دۆستەک حەربوختی یان بە کورتی باز دەناسرێت، یەکێکە لە گرنگترین کەسایەتییەکانی مێژووی کورد. وەک سەرکردەیەکی بنەڕەتیی میرنشینی مەروانی، بەشدارییەکانی بۆ تێگەیشتن لە پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی ئەو سەردەمە زۆر گرنگن. ئەم وتارە گەشتی ژیانی باز، سەرکردایەتی و کاریگەریی بەردەوامی لەسەر هۆزە کوردییەکان و میرنشینی مەروانی دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. سەرەتای ژیان و پاشخان: ئەگەری هەیە باز لە نزیک حیزان لەدایک بووبێت، ناوچەیەک کە لە مێژووی هۆزایەتیی کورددا شوێنێکی ناوەندی هەیە.

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی بینایەکی تەلارسازیی کۆنی شەددادی لە ئاستی چاوەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 16ی ئەیلوولی 2025

فەرمانڕەوایی فەزڵی کوڕی شاوور: لێکۆڵینەوە لە نۆیەم فەرمانڕەوای شەددادییەکان

فەزڵی کوڕی شاوور، کە بە فەزڵی دووەمیش ناسراوە، ڕۆڵێکی چارەنووسسازی لە مێژووی بنەماڵەی شەددادیدا گێڕا و لە ساڵی 1067 تا 1073 فەرمانڕەوایی کرد. ئەو کوڕی ئەبولئەسوار شاووری کوڕی فەزڵ بوو و سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی بە پێشهاتە گرنگەکان لە دەوڵەتی شەددادیدا ناسراوە. لەم وتارەدا ژیان، دەستکەوت و ئەو ئاستەنگانەی ڕووبەڕووی بووەوە دەخەینە بەر لێکۆڵینەوە تا بارودۆخی سیاسی و کولتووریی سەردەمەکەی ڕوون بکەینەوە…

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی سەرەکیی وتاری میراتی شانشینە کۆنەکانی کوردستان
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 16ی ئەیلوولی 2025

میراتی بەردەوامی شانشینە کۆنەکانی کوردستان

کوردستان، خاکێک کە مێژووی کورد لە ناخیدا ڕەگی داکوتاوە، لە مێژە بە کولتوورە زیندووەکەی، نەریتە دەوڵەمەندەکانی و ڕۆحی خۆڕاگریی خەڵکەکەی ناسراوە. لە ناوەندی ئەم چیرۆکە فراوان و ئاڵۆزەدا ئەو شانشینە کۆنانە هەن کە بنەمای ناسنامەی نوێی کوردیان دانا. لەم وتارەدا شانشینە کۆنەکانی کوردستان و بەشدارییەکانیان دەخەینە بەر لێکۆڵینەوە و باس لە کاریگەرییان لەسەر کولتوور و سیاسەتی ناوچەکە بە درێژایی مێژوو دەکەین.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی ئەیلوولی 2025

میراتی ئەبو مەنسور وەهسوودان و گۆڕستانی ئیمامزادە چەهارمەنار لە تەورێز

ئیمامزادە چەهارمەنار لە تەورێز تەنها گۆڕستانێک نییە؛ بەڵکو شوێنەوارێکی مێژوویی و کولتووریی دەوڵەمەندە. شوێنی ئارامگرتنی کۆتایی فەرمانڕەوایانی ڕەوادییە، لەوانە ئەبو مەنسور وەهسوودانی بەرچاو. بە لێکۆڵینەوە لە ژیانی وەهسوودان و گرنگیی ئەم گۆڕستانە، بەشێکی سەرنجڕاکێشی مێژووی ئازەربایجان ئاشکرا دەکەین کە شایانی دانپێداننانە. بنەماڵەی ڕەوادی: تێڕوانینێکی کورت. بنەماڵەی ڕەوادی لە سەدەکانی 10 و 11دا فەرمانڕەوایی بەشێک لە ئازەربایجانی کرد. ئەم سەردەمە

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 13ی ئەیلوولی 2025

میراتی ئەبو نەسر مەملانی دووەم، دوا فەرمانڕەوای بنەماڵەی ڕەوادی

ئەبو نەسر مەملانی دووەم، کە بە محەممەدی دووەم ناسراوە، کەسایەتییەکی سەرەکیی بنەماڵەی ڕەوادییە و لە 1058/9 تا 1071 فەرمانڕەوایی کردووە. سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی خاڵێکی چارەنووسسازی مێژوو بوو و تێکەڵەیەکی زیندووی کولتووری فارسی و دەربڕینی شیعریی پیشان دا. لەم نووسینەدا، لە ژیان و بەشدارییەکان و میراتی مەملانی دووەم دەکۆڵینەوە و پیشان دەدەین کە فەرمانڕەواییەکەی چۆن دیمەنی کولتووریی ئازەربایجان و جیهانە فراوانترەکەی فارسی گۆڕی. چوارچێوەی مێژوویی بنەماڵەی ڕەوادی: بنەماڵەی ڕەوادی لە سەدەی 10دا سەری هەڵدا و فەرمانڕەوایی

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 11ی ئەیلوولی 2025

ڕۆحە نەبەزیوەکە: ڕۆڵی ژنانی کورد لە شۆڕشەکاندا

لە گێڕانەوەی شۆڕشەکاندا زۆرجار چیرۆکی پیاوانی ئازا زاڵە کە خەبات بۆ ئازادی و دادپەروەری ڕابەرایەتی دەکەن. بەڵام پێکهاتەیەکی گرنگی زۆرێک لە شۆڕشەکان هێشتا بە شایستەیی نەخراوەتە ڕوو: هەوڵ و بەشدارییە ماندوونەناسەکانی ژنان. لە مێژووی کورددا، ژنان لە داڕشتنی ڕەوتی بزووتنەوە سیاسییەکان، بەرخۆدان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکاندا ڕۆڵی چارەنووسسازیان بینیوە. ئەم وتارە کاریگەریی ژنانی کورد لە شۆڕشەکاندا و بەشدارییە بەرچاوەکانیان دەکۆڵێتەوە...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 11ی ئەیلوولی 2025

ژیان و میراتی فەزڵی کوڕی محەممەدی شەددادی: کاریگەریی میرێکی کورد لەسەر ئەڕان

فەزڵی کوڕی محەممەدی شەددادی، کە بە بەرفراوانی بە فەزڵوونی کورد ناسراوە، لە کاتی میربوونیدا لە 985 تا 1031 کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر داڕشتنی مێژووی ئەڕان دانا. فەرمانڕەواییەکەی پڕ بوو لە سەرکەوتنی سەربازی، فراوانبوونی خاک و گۆڕانکاریی کولتووریی زیندوو. لەم وتارەدا ژیانی فەزڵ، بەشدارییە کاریگەرەکانی و ئەو ئاستەنگانە دەکۆڵینەوە کە بە درێژایی سەرکردایەتییەکەی ڕووبەڕوویان بووەوە. سەرەتای ژیان و گەیشتن بە دەسەڵات: ڕەچەڵەکی کوردیی فەزڵ لە ناوچەیەکدا کە فرەچەشنیی نەتەوەیی دەوڵەمەندی کردبوو، جیاوازیی پێ دەبەخشی. هەرچەند...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 9ی ئەیلوولی 2025

میراتی فەزڵی کوڕی محەممەدی شەددادی: لێکۆڵینەوە لە ژیانی میرێکی کورد

فەزڵی کوڕی محەممەدی شەددادی، ناسراو بە فەزڵی یەکەم، کەسایەتییەکی سەرەکیی بنەماڵەی شەددادی بوو و لە 985 تا 1031 میری ئەڕان بوو. سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی بە هەڵمەتە سەربازییەکان، فراوانکردنی خاک و گەشەی ژیانی کولتووری ناسراوە. ئەم وتارە ژیان و میراتی فەزڵ دەکۆڵێتەوە و تیشک دەخاتە سەر بەشدارییەکانی و ئەو بارودۆخە مێژووییەی کە تێیدا پێگەی بەهێز بوو. سەرەتای ژیان و پاشخان: فەزڵ ڕەچەڵەکێکی کوردی هەبوو؛ بۆیە لە نووسینەکانی مێژوونووسان بە «فەزڵوونی کورد» ناوبراوە

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی سەرەکی بۆ وتاری «ژیان و سەردەمی ئەلموعەزەم تورانشا: گەشتی شازادەیەکی کورد بە جەنگ و میراتدا».
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 8ی ئەیلوولی 2025

ژیان و سەردەمی ئەلموعەزەم تورانشا: گەشتی شازادەیەکی کورد بە جەنگ و میراتدا

ئەلموعەزەم تورانشا کوڕی سەلاحەدین ڕەنگە ئەمڕۆ ناوێکی زۆر ناسراو نەبێت، بەڵام ڕۆڵێکی چارەنووسسازی لە مێژووی بنەماڵەی ئەییووبیدا گێڕا. نزیکەی 1181 لەدایک بوو و کوڕی ڕێبەرە سەربازییە ناودارەکە سەلاحەدین بوو، کە بە گشتی بە سالادین ناسراوە. هەرچەند مێژوو زۆرجار بە بەراورد بە باوکی سێبەر دەخاتە سەر دەستکەوتەکانی، ڕێگای ئەلموعەزەم لە جەنگ و حوکمڕانیدا تێگەیشتنێک لە سەردەمێکی چالشدار پێشکەش دەکات. ئەم وتارە ژیان، کەسایەتی و میراتەکەی لە پاشبنەمای چوارچێوەیەکی مێژوویی پڕئاژاوەدا دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی سەرەکی بۆ وتاری «میراتی فەزڵوویە، سەرۆک‌هۆزی کورد، و سەرهەڵدانی بنەماڵەی شەبانکارە».
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 7ی ئەیلوولی 2025

میراتی فەزڵوویە، سەرۆک‌هۆزی کورد، و سەرهەڵدانی بنەماڵەی شەبانکارە

فەزڵوویە ناوێکە کە بە مێژووی کورددا دەنگ دەداتەوە. ئەو هەم سەرۆک‌هۆز بوو و هەم کەسایەتییەکی سەرەکی لە پێکهێنانی بنەماڵەی شەبانکارە لە فارسدا. ژیانی خۆڕاگری و سەربەخۆیی گەلی کورد لە سەردەمێکی ئاژاوەی سیاسیدا پیشان دەدات. ئەم وتارە ژیانی ئەمیر ئەبولعەباس فەزڵ، ناسراو بە فەزڵوویە، دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و ساڵە سەرەتاییەکانی، گەیشتنی بە دەسەڵات و کاریگەریی بەردەوامی بنەماڵەکەی دەگرێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی سەرەکی بۆ وتاری «ناسینی ئیبن سەلاح: ئەو زانا کوردەی زانستی فەرموودەی داڕشت».
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 6ی ئەیلوولی 2025

ناسینی ئیبن سەلاح: ئەو زانا کوردەی زانستی فەرموودەی داڕشت

ئیبن سەلاح ناوێکە کە لە جیهانی زانستی ئیسلامیدا دەنگدانەوەی هەیە، بە تایبەتی لە لێکۆڵینەوەی فەرموودەدا. ئەو لە کۆتایی سەدەی 12 لە گوندی شارەزوور لەدایک بوو، کە ئێستا بەشێکە لە کوردستانی عێراق. گەشتی زانستیی ئەو بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ میراتە فکرییە دەوڵەمەندەکەی ناوچەکە. ئەم وتارە تیشک دەخاتە سەر ژیان، خوێندن و بەشدارییە گرنگەکانی ئیبن سەلاح و ڕۆڵە بنەڕەتییەکەی لە پەرەسەندنی زانستی فەرموودەدا دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
وێنەی سەرەکی بۆ وتاری «ناسینی ئەلموعەززەم عیسا: میری ئەیووبیی پشتگوێخراوی دیمەشق».
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 4ی ئەیلوولی 2025

ناسینی ئەلموعەززەم عیسا: میری ئەیووبیی پشتگوێخراوی دیمەشق

ژیان و میراتی شەرەفەدین ئەلموعەززەم عیسا، میری دیمەشق، و ڕۆڵەکانی لە فەرمانڕەوایی، بەرگری، پشتیوانیی هونەر و فێرکاری لە سەردەمی ئەیووبییەکاندا بناسە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 1ی ئەیلوولی 2025

لێکۆڵینەوە لە میراتی فرەلایەنی ئەبوو حەنیفە ئەحمەد کوڕی داوود دینەوەری لە سەردەمی زێڕینی ئیسلامدا

ئەبوو حەنیفە ئەحمەد کوڕی داوود دینەوەری یەکێکە لە دیارترین کەسایەتییەکانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام. تەنها زانایەکی ئەکادیمی نەبوو، بەڵکو فرەزانایەک بوو کە لە ئەستێرەناسی، کشتوکاڵ، ڕووەکناسی، کانزاکاری، جوگرافیا، بیرکاری و مێژوودا بەشداریی کرد. بەرهەمە فراوانەکانی هەم ژینگەی فکریی سەردەمەکەیان دەوڵەمەند کرد و هەم ڕێگایان بۆ زانایان و بیرمەندانی داهاتوو خۆش کرد. ئەم وتارە ژیان و دەستکەوتەکانی و کاریگەرییە بەرچاوەکەی لە بوارە جیاوازەکاندا دەکۆڵێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 26ی ئابی 2025

میراتی نەجمەدین ئەیووب: لێکۆڵینەوە لە ڕەگ و ڕیشەی بنەماڵەی ئەیووبی

نەجمەدین ئەیووب کەسایەتییەکی سەرنجڕاکێشی مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. وەک باوکی سەرکردە ناسراوەکە سەلاحەدین و دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیووبی، ژیانەکەی تێگەیشتنێکی گرنگ لە ڕووداو و خەباتەکانی سەدەی 12ەم دەبەخشێت. ئەم وتارە ڕەگ و ڕیشە، قۆناغە گرنگەکانی ژیانی کاری و کاریگەریی بەردەوامی لەسەر مێژووی ناوچەکە دەکۆڵێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 25ی ئابی 2025

میراتی ئەلمەلک زاهیر غیاسەدین غازی: هەڵکشانی میرێکی کورد بۆ دەسەڵات

ئەلمەلک زاهیر غیاسەدین غازی کوڕی یووسف کوڕی ئەیووب، کە بە زاهیر غازی ناسراوە، کەسایەتییەکی کاریگەری مێژووی بنەماڵەی ئەیووبی بوو. لە 1172 لەدایک بوو و بوو بە میری حەلەب. لە کۆتایی سەدەی 12ەم و سەرەتای سەدەی 13ەمدا، کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دیمەنی سیاسیی باکووری سووریا و بەشگەلێک لە میزۆپۆتامیا هەبوو. ئەم وتارە ژیان، دەستکەوت و میراتەکەی دەخاتە ڕوو و دەکۆڵێتەوە چۆن لە سەردەمێکی ئاڵۆز و پڕ لە ململانێدا بە سەرکەوتوویی مامەڵەی لەگەڵ ئاستەنگەکانی دەسەڵات و فەرمانڕەواییدا کرد.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 20ی ئابی 2025

لێکۆڵینەوە لە میراتی ئاڵۆزی سەیفەدین ئامیدی و کاریگەریی لەسەر فیقهی ئیسلامی

سەیفەدین ئامیدی، کە بە محەمەد ئامیدیش ناسراوە، کەسایەتییەکی گرنگی فیقه و زانستی کەلامی ئیسلامییە. لە 1156 لە دیاربەکر لەدایک بووە و گەشتە فکرییەکەی بە قوتابخانە جیاوازەکاندا و گرنگیدانی بە فەلسەفە، ئەوی لە سەردەمێکی پڕ لە گفتوگۆی فکری و پشکنینی ئایینیدا دیار و جیاواز کردووە. ئەم وتارە ژیان، خوێندن، حەزە فەلسەفییەکان و بەرهەمە ناسراوەکانی دەکۆڵێتەوە و ڕووناکی دەخاتە سەر ئەو میراتە ئاڵۆزەی لە نەریتی یاسایی ئیسلامیدا بەجێی هێشتووە.

وتارەکە بخوێنەوە