مێژووی کوردمێژوو، کولتوور و میرات

گۆڤاری مێژووی کورد

کەسایەتییە ناودارەکانی کورد

وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».

546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.

کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 2ی تشرینی دووەمی 2025

ژیان و میراتی محەمەد کوڕی عەلی کوڕی محەمەد شەبانکارەیی، شاعیر و مێژوونووسی فارس

محەمەد کوڕی عەلی کوڕی محەمەد شەبانکارەیی، کە بە شەبانکارەیی ناسراوە، جێگەیەکی گرنگی لە ئەدەبی فارسی و مێژووی ئێراندا هەیە. لە نزیکەی ساڵی 1298 لە ناوچەی شەبانکارە لە باشووری ئێران لەدایک بوو و لە کۆتایی سەردەمی ئیلخانەکاندا وەک شاعیر و مێژوونووس گەشەی کرد. نووسینەکانی زانیاریی گرنگمان لەبارەی سەردەمەکەی پێ دەدەن، بە تایبەتی سەبارەت بە کاریگەریی مەغۆلەکان لە ئێران. ئەم بابەتە لە ژیان، بەرهەم و کاریگەریی بەردەوامی شەبانکارەیی لەسەر مێژووی ئێران دەکۆڵێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 31ی تشرینی یەکەمی 2025

ژیان و میراتی ئەبو ئەلفیدا: جوگرافیناس و مێژوونووسێکی سەردەمی مەملووکەکان

ئەبو ئەلفیدا، کە بە ئەبولفیداش ناسراوە، کەسایەتییەکی ناوازەی سەردەمی مەملووکەکان بوو. ڕۆڵەکانی وەک جوگرافیناس، مێژوونووس و والیی حەما کاریگەرییەکی قووڵیان لەسەر جوگرافیا و مێژوو داناوە. لە تشرینی دووەمی 1273 لە دیمەشق لەدایک بوو و ژیانی تێکەڵەیەک بوو لە هەوڵ و چاڵاکیی سەربازی و کاری زانستی. ئەم بابەتە لە ساڵەکانی سەرەتای ژیانی ئەبو ئەلفیدا، بەشدارییە سەربازییەکانی و ئەو بەشدارییە سەرەکییانەی دەکۆڵێتەوە کە تێگەیشتنی ئێمەیان لە جوگرافیا و مێژوو شێوە پێ داوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 30ی تشرینی یەکەمی 2025

بەشدارییەکانی فەخرەدین ئەخلاطی لە ئەستێرەناسی و زانستدا لە ئەناتۆلیای سەدەی 13

فەخرەدین ئەخلاطی ڕەنگە ئەمڕۆ ناوێکی ناسراوی ناو خەڵک نەبێت، بەڵام لە سەدەی 13دا ڕۆڵێکی بنەڕەتیی لە جیهانی ئەستێرەناسیدا گێڕا. ئەم ئەستێرەناسە کوردەی جیهانی ئیسلام، کە لە دەوروبەری 1260دا چالاک بوو، بەشداریی بەرچاوی لە زانستدا کرد، بە تایبەتی لە ڕەصدخانە کاریگەرەکەی مەراگە. ژیانی ئەو لە ناو بارودۆخێکی پڕئاژاوەدا تێپەڕی، کە داگیرکاریی مەغۆل و ڕووخانی بەغدا لە 1258دا بەشێک بوون لێی؛ ڕووداوگەلێک کە کاریگەریی قووڵیان لەسەر جیهانی ئیسلام و هەوڵەکانی بۆ بەدەستهێنانی زانین هەبوو. لە ئەم وتارەی بلۆگدا

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 29ی تشرینی یەکەمی 2025

ژیان و میراتی سەفییەدین ئەردەبیلی، دامەزرێنەری بنەماڵەی سەفەوییەکان

سەفییەدین ئەردەبیلی ناوێکە کە لە پێکهاتە دەوڵەمەندەکەی مێژووی فارسیدا دەنگ دەداتەوە. تەنها شاعیر و عاریف نەبوو، بەڵکو کەسایەتییەکی گۆڕانخواز بوو کە فێرکارییەکانی بنەمایان بۆ بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوای گرنگ لە ئێراندا دانا: بنەماڵەی سەفەوییەکان. سەفی لە سەدەی 13دا لەدایک بووە و کاریگەریی ژیان و میراتەکەی هێشتا ئەمڕۆ هەست پێ دەکرێت و کاریگەری لەسەر بارودۆخی ڕۆحی و کولتووریی ئێران هەیە. ئەم بابەتەی بلۆگ لە ژیانی سەفییەدین ئەردەبیلی دەکۆڵێتەوە و بە قووڵی لە پاشخانە، فێرکاری و کاریگەریی بەردەوامی ورد دەبێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 27ی تشرینی یەکەمی 2025

پاڵەوانە نەناسراوەکان: ڕۆڵی کورد لە جەنگی جیهانیی دووەمدا

جەنگی جیهانیی دووەم ململا‌نێیەکی جیهانی بوو کە وڵات، هاوپەیمانی و بزووتنەوەیەکی زۆری تێدا بەشدار بوون و بۆ دەسەڵات و کۆنترۆڵ هەوڵیان دەدا. لە نێو ئەو چیرۆکە بێشومارانەی کە بە ئەم بەشە مەزنەی مێژووەوە گرێدراون، چیرۆکی کورد هەیە؛ گرووپێکی نەتەوەیی کە بە زۆری لە تورکیا، عێراق، ئێران و سووریا دەژی. کورد، کە زۆرجار پشتگوێ خراوە، لە جەنگی جیهانیی دووەمدا ڕۆڵی گرنگی گێڕا، مێژووە تایبەتەکەی خۆی پیشان دا و کاریگەریی زیاتری لەسەر کولتوور و میراتی کوردستان دانا.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 26ی تشرینی یەکەمی 2025

ژیان و میراتی ئیبن حاجیب: زانایەکی شارەزای فیقهی مالیکی و ڕێزمان

ئیبن حاجیب ناوێکی گرنگە لە بواری زانستی ئیسلامیدا. بە پسپۆڕیی خۆی لە فیقهی مالیکی و ڕێزمانی عەرەبیدا ناسراوە و شێوەی بە ژینگەی فکریی جیهانی موسڵمانان داوە. لە کۆتایی سەدەی 12دا لە میسری سەروو لەدایک بوو و گەشتەکەی پڕ بوو لە فێربوون و وانەوتنەوە. ئەم نووسینە ژیان، بەرهەمەکان و میراتی بەردەوامی ئیبن حاجیب دەکۆڵێتەوە و دەخاتە ڕوو کە چۆن کاریگەریی لەسەر یاسای ئیسلامی و زمانەوانی داناوە. سەرەتای ژیان و خوێندن: ئیبن حاجیب کەمێک دوای 1174/5 لە گوند لەدایک بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 24ی تشرینی یەکەمی 2025

فەرمانڕەوایی ئاڵۆزی ئەلمەلیک ئەسساڵح ئیسماعیل: ململانێی دەسەڵات لە سەردەمی ئەییووبیدا

ئەلمەلیک ئەسساڵح عیمادەدین ئیسماعیل کوڕی سەیفەدین ئەحمەد، کە بە ئەسساڵح ئیسماعیل ناسراوە، وەک فەرمانڕەوای دیمەشق ڕۆڵێکی گرنگی لە بنەماڵەی ئەییووبیدا گێڕا. سەردەمەکەی پڕ بوو لە ڕووداوی ئاڵۆز و مەترسیی سەربازی و نموونەیەکی زیندووی سەرکردایەتی لە قۆناغێکی سەختی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەخاتە ڕوو. ئەم وتارە لە فەرمانڕەوایی ئیسماعیل ورد دەبێتەوە و ئەو ململانێیانەی دەسەڵات دەردەخات کە شێوەیان بە حوکمڕانییەکەی دا، هەروەها ئەنجامە گرنگەکانیان بۆ بنەماڵەی ئەییووبی ڕوون دەکاتەوە. ژیانی سەرەتایی و گەیشتن بە دەسەڵات: ئیسماعیل لە بنەماڵەی کاریگەری ئەییووبیدا لەدایک بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 20ی تشرینی یەکەمی 2025

میراتی ئەلعەزیز موحەممەد کوڕی غازی، میری گەنجی ئەیووبیی حەلەب

ئەلعەزیز موحەممەد کوڕی غازی، کەسایەتییەکی دیاری بنەماڵەی ئەیووبی، تەنها فەرمانڕەوایەک نەبوو؛ ڕۆڵێکی چارەنووسسازی لە داڕشتنی مێژووی حەلەبدا گێڕا. لە دەوروبەری ساڵی 1213دا لەدایک بوو و دوای کارەساتێکی کەسی، مردنی باوکی ئەززاهیر غازی، گەیشتە دەسەڵات. وەک نەوەی سەلاحەدینی بەناوبانگ، پێگەکەی هەم ئیمتیازێک و هەم ئاستەنگێک بوو. ئەم وتارە ژیان و دەسەڵاتدارییەکەی و ئەوە دەخاتە ڕوو کە چۆن ئەزموونەکانی سەرەتای ژیانی کاریگەرییان لەسەر سەرکردایەتییەکەی دانا و شوێنەوارێکی بەردەوامیان لە حەلەب بەجێ هێشت.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 18ی تشرینی یەکەمی 2025

سەرهەڵدان و میراتی ئەلمەلیک ئەسساڵح نەجمەدین ئەیووب لە بنەماڵەی ئەیووبیدا

ئەلمەلیک ئەسساڵح نەجمەدین ئەیووب، کە بە ئەبولفوتوحیش ناسراوە، کەسایەتییەکی چارەنووسسازی بنەماڵەی ئەیووبی بوو و لە 1240 تا 1249 حوکمڕانیی میسری کرد. دەسەڵاتدارییەکەی بە جووڵەی سیاسی، ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی و کاریگەریی بەردەوام لەسەر ناوچەکە ناسراوە. ئەم لێکۆڵینەوەیە ساڵەکانی پێکهاتنی کەسایەتی، گەیشتنی بە دەسەڵات و کاریگەرییە بەردەوامەکەی لەسەر بنەماڵەی ئەیووبی و ناوچەکە دەگرێتەوە. لە 5ی تشرینی دووەمی 1205دا لەدایک بوو؛ باوکی ئەلکامل، سوڵتانی ئەیووبی، و دایکی کەنیزەیەکی نووبی بە ناوی وەرد ئەلمونا بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی تشرینی یەکەمی 2025

میراتی مەلیک ئەوحەد: ئەو میری ئەیوبییەی مەیافارقین و ناوچەکانی دەوروبەری شێوە پێدا

مەلیک ئەوحەد نەجمەدین ئەیوب کوڕی عادل ئەبوبەکر کوڕی نەجمەدین ئەیوب، کە لە 1210 کۆچی دوایی کرد، کەسایەتییەکی گرنگی بنەماڵەی ئەیوبی بوو. وەک سێیەم میری میرنشینی دیار بەکر، کە بنکەکەی لە مەیافارقین بوو، لە ماوەی فەرمانڕەواییەکەیدا لە 1200 بۆ 1210ی زایینی، کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دۆخی سیاسی و سەربازیی ناوچەکە دانا. ئەوحەد، کە کوڕی سوڵتان عادلی یەکەمی میسر بوو، بە بڕیار و کردارە سەربازییەکانی هەم میرنشینەکەی شێوە پێدا و هەم کاریگەریی لەسەر ئیمپراتۆریەتی فراوانتری ئەیوبی دانا.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی تشرینی یەکەمی 2025

گرنگیی شێخ سەجادین لە ئێزدایەتیدا و ڕۆڵەکەی وەک پەیامگەیەنەری مەرگ

شێخ سەجادین، کە بە سەجادەدینیش ناسراوە، کەسایەتییەکی ناوەندییە لە ئێزدایەتیدا؛ ئایینێک کە پڕە لە نەریتی دەوڵەمەند و ڕۆحانیەتی قووڵ. شێخ سەجادین کە وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکە ڕێزی لێ دەگیرێت، بە پەیامگەیەنەری خودا لەسەر زەوی دەبینرێت. ئەو وەک یەکێک لە چوار کوڕەکەی ئێزدینا میر دەناسرێت، لەگەڵ ناسردین، شێخ شەمس و فەخرەدین. هەر یەکێک لەم کوڕانە تایبەتمەندیی ڕۆحانیی بەهێز بەرجەستە دەکات و ڕۆڵێکی گرنگ لە زنجیرەی نەریتی باوەڕە ئێزدییەکاندا دەگێڕێت. لە بیری ئێزدیدا، شێخ سەجادین تەنها کەسایەتییەکی پەرستراو نییە؛ ئەو بەشێکی گرنگ لە ژیانی دوای مەرگدا دەگرێتە ئەستۆ و لەگەڵ ناسردین کار دەکات، کە بە فریشتەی مەرگ دادەنرێت.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 13ی تشرینی یەکەمی 2025

ڕۆڵی پیرۆزی شێخ ناسردین لە باوەڕە ئێزدییەکان و ژیانی دوای مەرگدا

شێخ ناسردین، کە بە مەلەک ناسردین یان ناصرالدینیش ناسراوە، کەسایەتییەکی گرنگە لە ڕۆحانیەتی ئێزدیدا. وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکە ڕێزی لێ دەگیرێت کە خودا کاروباری جیهانی پێ سپاردوون. شێوە زەمینییەکەی وەک یەکێک لە چوار کوڕەکەی ئێزدینا میر دەناسرێت، لەگەڵ شێخ شەمس، فەخرەدین و سەجادین، کە وەک باوەگەورەکانی چوار ڕەچەڵەکی شێخە شەمسانییەکان دەناسرێن. ئەم بابەتەی بلۆگ ڕۆڵی پیرۆزی شێخ ناسردین دەکۆڵێتەوە و گرنگییەکەی لە باوەڕە ئێزدییەکان و چەمکی ژیانی دوای مەرگدا دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 12ی تشرینی یەکەمی 2025

میراتی پیر مەحمەد ڕەشان: پارێزەری باران و بەرهەمی کشتوکاڵ لە ئایینی ئێزدیدا

پیر مەحمەد ڕەشان، ناسراو بە «مەمێ ڕەشانی شێر»، تەنها کەسایەتییەکی مێژوویی نییە؛ بۆ کۆمەڵگەی ئێزدی هێمای هیوا، بەرەکەت و فراوانیی بەرهەمی کشتوکاڵە. پەیوەندیی ئەو بە باران و بەرهەمی کشتوکاڵەوە وای کردووە لە ئایینی ئێزدیدا ڕێزی لێ بگیرێت و بە قووڵی کاریگەری لەسەر ڕێوڕەسم و نەریتە وەرزییەکان دابنێت. ئەم وتارە میراتە قووڵەکە و گرنگیی پیر مەحمەد ڕەشان دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و ڕۆڵەکەی وەک پارێزەری زەوی ڕوون دەکاتەوە. پیر مەحمەد ڕەشان کێ بوو؟ پیر مەحمەد ڕەشان لە سەدەی 12دا ژیاوە و لە ئایینی ئێزدیدا وەک کەسێکی پیرۆز (پیر) ڕێزی لێ دەگیرێت.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 11ی تشرینی یەکەمی 2025

گرنگیی مێژوویی بەڵگەنامەکانی مەسعود ئیبن نامدار سەبارەت بە ڕووداوەکانی قەفقاز

مەسعود ئیبن نامدار، کۆکەرەوەیەکی کوردی بەڵگەنامە ناوچەییەکان، لە سەردەمێکی گۆڕانکاریی سیاسیی گەورەدا ڕۆڵێکی سەرەکیی لە پاراستنی مێژووی ناوچەی قەفقازدا گێڕا. بەرهەمەکەی کە نزیکەی چل ساڵ دوای ڕووخانی شەددادییەکانی گەنجە نووسراوە، تێگەیشتنێکی بنەڕەتی لە ڕووداو و جووڵەکانی سەردەمەکەی پێشکەش دەکات. ئەم وتارە گرنگیی تۆمارەکانی مەسعود، بە تایبەتی کۆمەڵە بەڵگەنامەکەی سەبارەت بە ناوچەی ئەڕان، و چۆنیەتیی قووڵترکردنەوەی تێگەیشتنمان لە مێژووی قەفقاز دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 9ی تشرینی یەکەمی 2025

گەڕان بەدوای میراتی شێخ فەخرەدین؛ بەرجەستەبوونی مانگ لە کولتووری ئێزدیدا

شێخ فەخرەدین، کە بە خۆشەویستی بە مەلەک فەخرەدین ناسراوە، کەسایەتییەکی ناوەندیی کولتووری ئێزدییە. وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکان ڕێزی لێ دەگیرێت و ڕێبەرێکی ڕۆحییە کە چاودێریی جیهان دەکات. زۆرجار لە پەیوەندی بە مانگەوە وێنا دەکرێت، کە پەیوەندیی بە هەستی ناوەکی و سۆزەوە دەردەخات. براکانی، شێخ ناسردین، شێخ شەمس و سەجادین، هەروەها باوباپیرانی گرنگی چوار ڕەچەڵەکی شێخە شەمسانییەکانن. شێخ شەمس خۆر بەرجەستە دەکات و نوێنەری ڕوونی و ڕووناکییە

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 8ی تشرینی یەکەمی 2025

ڕوونکردنەوەی نهێنییەکانی ئەلمەلیک ئەلعەزیز: ئەو سوڵتانەی هەوڵی ڕووخاندنی هەرەمە مەزنەکانی دا

ئەلمەلیک ئەلعەزیز عوسمان کوڕی سەلاحەدین یووسف، دووەم سوڵتانی ئەیووبیی میسر، کەسایەتییەکە کە هەم گرنگیی مێژوویی هەیە و هەم سەرنجڕاکێشە. لە ساڵی 1171دا لەدایک بوو و دووەم کوڕی سەلاحەدینی ناودار بوو؛ لە سەرانسەری دەسەڵاتدارییەکەیدا ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر بووەوە. سەلاحەدین بە سەرکردایەتیی سەربازیی لە شەڕە خاچپەرستییەکاندا ناسراو بوو، و ئەمەش بارگرانیی چاوەڕوانییەکان لە ئەلعەزیزی زیاتر دەکرد. ئەم وتارە ژیان، ئامانجخوازی، جووڵە سیاسییەکان و هەوڵە بوێرانە بەڵام سەرنەکەوتووەکانی سەبارەت بە هەرەمە مەزنەکان دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 7ی تشرینی یەکەمی 2025

ململانێی ئەیووبییەکان بۆ دەسەڵات: دەسەڵاتداریی ئەلمەنسووری یەکەم موحەممەد لە حەما

مێژووی بنەماڵەی ئەیووبی ڕیوایەتێکی پڕهەست و جووڵەیە لە ململانێی دەسەڵات و ناکۆکییە خاکییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە کۆتایی سەدەی 12 و سەرەتای سەدەی 13دا. ئەلمەنسووری یەکەم موحەممەد، میری ئەیووبیی حەما، یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ئەم ڕیوایەتە. دەسەڵاتدارییەکەی لە 1191 تا 1219 بەردەوام بوو و بە پیلانگێڕیی سیاسی، هەڵمەتە سەربازییەکان و هاوپەیمانییە ستراتیژییەکان ناسراوە. ئەم وتارە گەیشتنی بە دەسەڵات، شەڕەکانی جێنشینی و کاریگەریی بەردەوامی حوکمڕانییەکەی لەسەر بنەماڵەی ئەیووبی دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 6ی تشرینی یەکەمی 2025

سەرهەڵدان و میراتی ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر: گەشتێک بە ناو مێژوودا

ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر ناوێکە کە کاریگەریی لەسەر مێژوو داناوە. ئەو تەنها میری ئەیووبیی حەما نەبوو، بەڵکو لە کۆتایی سەدەی 12دا سەرکردەیەک بوو کە گۆڕانی بەرچاوی لە جیهانی ئیسلامیدا پێک هێنا. سەردەمی دەسەڵاتدارییەکەی بە داگیرکردنی سەربازی و پێشکەوتنی کولتووری ناسراوە. ئەم وتارە ژیانی ئەلموزەففەر عومەر، بەشدارییەکان، ئاستەنگەکان و میراتە بەردەوامەکەی دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. ئەلموزەففەر عومەر لە خێزانێکی بەهێزدا لەدایک بوو؛ ئەو کوڕی نوورەدین شاهەنشا و برازای سەلاحەدین بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 5ی تشرینی یەکەمی 2025

میراتی نادیاری سەیفولئیسلام: لێکۆڵینەوەیەکی قووڵ لە حوکمڕانیی طوغتەکین ئەحمەد لە یەمەن

مێژووی بنەماڵەی ئەییووبی زۆرجار سەلاحەدین وەک کەسایەتییەکی مەزن دەخاتە بەرچاو، بەڵام بەشدارییەکانی براکەی، طوغتەکین ئەحمەد کوڕی ئەییووب، شایانی هەمان سەرنجن. طوغتەکین لە 1182 تا 1197 دووەم میری ئەییووبیی یەمەن و دوورگەی عەرەب بوو؛ حوکمڕانییەکەی بە سەرکردایەتیی ستراتیژی، دەستپێشخەرییە شارستانییەکان و پابەندییەکی نەگۆڕ بە بەهێزکردنی دەسەڵاتی ئەییووبی لە دۆخێکی پڕئاستەنگدا ناسرا. ئەم وتارە ژیانی طوغتەکین، حوکمڕانییەکەی لە یەمەن و کاریگەرییە بەردەوامە... دەخاتە بەر باس

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 4ی تشرینی یەکەمی 2025

هەڵکشان و داڕمانی ئەل‌مەنسوور ناسرەدین محەممەد: حوکمڕانیی پڕئاژاوەی سوڵتانێکی گەنج

ئەل‌مەنسوور ناسرەدین محەممەد، ناوێک کە لە مێژوودا دەنگدانەوەی هەیە، سوڵتانێکی گەنج بوو کە حوکمڕانییەکەی هەم بەڵێن‌بەخش بوو و هەم پڕئاژاوە. لە 1189 لەدایک بوو؛ ئەو تەنها کەسێکی ئاسایی لە بنەماڵەی شاهان نەبوو، بەڵکو نەوەی سەلاحەدینی بەناوبانگ، دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەییووبی، بوو. لە تەمەنی دوازدەساڵیدا لەسەر تەخت دانیشت و حوکمڕانییەکەی بە توانایەکی گەورە دەستی پێکرد، بەڵام بەخێرایی بوو بە ململانێیەک بۆ دەسەڵات کە ماوەی کورتەکەی لە حوکمڕانیدا دیاری کرد. ئەم وتارە ژیانی ئەو، ئاڵۆزییەکانی حوکمڕانییەکەی و... دەخاتە بەر باس

وتارەکە بخوێنەوە
دیمەنێکی فراوان لە شوێنەوارە کۆنەکانی بەعلەبەک
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 1ی تشرینی یەکەمی 2025

ژیان و سەردەمی سەرنجڕاکێشی مەلیک ئەمجەد بەهرامشا: میراتی میرێکی کورد

مەلیک ئەمجەد بەهرامشا، میری کوردی ئەییووبیی بەعلەبەک، لە 1182 تا 1230 فەرمانڕەوایی کرد؛ لە سەردەمێکدا کە جەنگە خاچپەرستییەکان و گۆڕانی هاوسەنگیی دەسەڵات لە ناو بنەماڵەی ئەییووبیدا ئاڵنگارییان دروست دەکرد. فەرمانڕەواییە سەرنجڕاکێشەکەی بۆ ماوەی 48 ساڵ کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ناوچەکە دانا. ئەم وتارە ژیان و ئاڵنگارییەکانی بەهرامشا و کاریگەرییە بەردەوامەکانی سەرکردایەتییەکەی دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
دیمەنێکی لە بەرزاییەوەی شاری دێرینی ئانی کە تەلارسازیی مێژووییەکەی دەخاتە ڕوو.
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 24ی ئەیلوولی 2025

هەڵکشان و ڕووخانی فەزڵی کوڕی شاوور: میراتی میرێکی شەددادی لە ئانی

فەزڵی کوڕی شاووری کوڕی مەنووچەهر کەسایەتییەکی بەرچاو بوو لە جیهانی ئیسلامیی سەدەکانی ناوەڕاستدا. لە نزیکەی ساڵی 1125 تا 1130 میری شەددادیی ئانی بوو و سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی بە دەستکەوتی سەربازی و پابەندبوونێکی بەرچاو بە مافەکانی دانیشتووانە مەسیحییەکانی ناوچەکەی ناسرابوو. ئەم بابەتەی بلۆگ لە ئاڵۆزییەکانی فەرمانڕەواییەکەی دەکۆڵێتەوە، لە سەرکەوتنە بەرچاوەکانییەوە تا کۆتاییە تراژیدییەکەی، و ئەو میراتە بەردەوامە دەخاتە بەر باس کە بەجێی هێشت. ژیانی سەرەتایی و پاشخان: فەزڵ لە سەردەمێکی ئاڵۆزی مێژووی ناوچەکەدا لەدایک بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 21ی ئەیلوولی 2025

لێکۆڵینەوە لە ژیان و میراتی ئەحمەد کوڕی یوسف کوڕی ئەزرەقی فارقی، مێژوونووسی مەیافارقین

ئەحمەد کوڕی یوسف کوڕی ئەزرەقی فارقی ڕەنگە بۆ زۆر کەس ناوێکی ناسراو نەبێت، بەڵام ڕۆڵێکی گرنگی لە داڕشتنی تێگەیشتنمان لە سەدەی 12دا بینی. ئەو لە دەوروبەری ساڵی 1116دا لە مەیافارقین، کە سیلوانی ئەمڕۆیە، لەدایک بوو و خۆی وەک مێژوونووسێکی دیار جێگیر کرد. بەرهەمە دیارەکەی، Ta'rikh Mayyafariqin wa-Amid («مێژووی مەیافارقین و ئامەد»)، هەر سەرچاوەیەکی بنەڕەتییە بۆ مێژوونووس و زانایان. ئەم وتارە ژیان، ئەزموون و میراتی بەردەوامی فارقی دەکۆڵێتەوە و کاریگەریی بەرهەمەکەی دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 20ی ئەیلوولی 2025

لێکۆڵینەوە لە میراتی مێژوویی فیروزشای زەڕین کۆلاه لە بنەماڵەی سەفەویدا

فیروزشای زەڕین کۆلاه ناوێکە کە لە مێژووی هەردوو کولتووری کوردی و ئێرانیدا گرنگییەکی بەرچاوی هەیە. وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە ڕەچەڵەکی بنەماڵەی سەفەویدا، ڕۆڵێکی بنەڕەتیی لە داڕشتنی مێژووی ئێراندا بینی. وەک باوباپیرێکی دێرینی سەرکردە کاریگەرەکانی ئیسلامی شیعە، میراتی فیروزشا بە خودی بناغەی سەردەمی سەفەوی گرێدراوە. ئەم وتارە بە لێکۆڵینەوە لە ڕەچەڵەک، کۆچکردن و کاریگەریی بەردەوامی ڕەچەڵەکەکەی گرنگیی مێژوویی ئەو دەخاتە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە