گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
پەروەردە کۆمەڵگەکان دادەڕێژێت و ئەو کەسایەتییانەی لە پشت پەرەپێدانەکەیدان، زۆرجار شوێنەواری بەردەوام لە کولتوور و زانیاریدا جێ دەهێڵن.
وتارەکە بخوێنەوە
شێخ مەعرووفی نۆدێ کەسایەتییەکی مەزنە لە مێژووی کورددا، کە بە بەشدارییە قووڵەکانی لە تەسەوف و شیعر و زانستە ئیسلامییەکان لە کۆتاییی سەدەی هەژدە و سەرەتای سەدەی نۆزدەدا ناسراوە. بەرهەمەکانی تا ئەمڕۆ کاریگەری لەسەر کولتووری کورد و پەروەردەی ئایینی هەیە. ئەم بابەتە ژیانی و دەستکەوتە زانستییەکانی و ئەو کاریگەرییە بەردەوامەی دەخاتە ڕوو کە لەسەر ئەدەب و ڕۆحانیەتی کوردی هەیبووە.📖 زانا و عارف و فەرهەنگنووس: شێخ مەعرووفی نۆدێ و ڕێنسانسی بیریی کورد...
وتارەکە بخوێنەوە
شاقولی خانی زەنگەنە کەسایەتییەکی گرنگە لە مێژووی ئێرانی سەفەویدا و کارلێکی ئاڵۆزی وەفاداریی هۆزی و دەسەڵاتی سیاسی و پیلانەکانی کۆشکی شاهانە بەرجەستە دەکات. وەک خانەدانێکی کورد و وەزیری شاسولتان حوسێن، ژیانی هەم لووتکەکانی نفووز و هەم ناسکیی دەسەڵات لە سەردەمێکی پڕ ئاژاوەدا نیشان دەدات. ئەم بابەتە ڕێڕەوی شاقولی خان لە پارێزگاریی ناوچەییەوە تا وەزیری ئیمپراتۆرییەت دەخاتە ڕوو و بنەچەی خێزانی و ئاستەنگە سیاسییەکان و کاریگەریی بەردەوامی ڕوون دەکاتەوە.⚔️ کوڕی وەزیر...
وتارەکە بخوێنەوە
محەمەد کەریم خان زەند وەک یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی فارس دەناسرێتەوە. لە سەرکردەیەکی هۆزییەوە بەرز بووەوە و بوو بە دامەزرێنەری بنەماڵەی زەند؛ فەرمانڕەواییەکەی دوای چەندین دەیە ئاژاوە، سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی بۆ ئێران هێنا.
وتارەکە بخوێنەوە
چیرۆکی محەمەد پاشای جاف، خانەدانێکی کورد کە لە 1714 لەدایک بووە، بەشێکی بەهێزە لە مێژووی گەلی کورد.
وتارەکە بخوێنەوە
سەرهەنگ ئەڵماس خان، کە بە کوردی بە ئەڵماس خانی کەنۆڵەیی (سەرهەنگ ئەڵماس خان) ناسراوە، کەسایەتییەکی بەرچاوە لە مێژووی ئەدەبیی کوردیدا.
وتارەکە بخوێنەوە
خانای قوبادی کەسایەتییەکی بەرزی ئەدەبی کوردییە کە بەرهەمەکانی هەر شانازی بە زمان و کولتووری کوردی پەرە پێ دەدەن.
وتارەکە بخوێنەوە
ساری سلێمان بەگ، کە بە «سلێمان بەگی زەردپرچ» ناسراو بوو، والییەکی دیاری کوردی عوسمانی بوو کە لە دەوروبەری 1643دا چالاک بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
میر خانزاد، فەرماندەی سەربازی و فەرمانڕەوایەکی لێهاتووی کورد، لە کۆتایی سەدەی 16 و سەرەتای سەدەی 17دا شوێنەوارێکی هەمیشەیی لە مێژووی میرنشینی سۆراندا جێ هێشت.
وتارەکە بخوێنەوە
میرزا عەلی بەگ زەنگەنە وەک کەسایەتییەکی بەرچاوی مێژووی بنەماڵەی فەرمانڕەوای سەفەوی دەردەکەوێت و کاریگەری و خزمەتی خانەدانە کوردەکان لە ناو یەکێک لە بەهێزترین ئیمپراتۆرییەتەکانی فارسدا بەرجەستە دەکات.
وتارەکە بخوێنەوە
شێخ عەلی خان زەنگەنە وەک کەسایەتییەکی بنەڕەتیی ئێرانی سەفەوی دەناسرێتەوە و بە ڕۆڵە بەرچاوەکەی لە زیندووکردنەوەی ئابوورییەکی لاوازبوودا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی شا سلێمانی یەکەمدا لەبیر ماوە.
وتارەکە بخوێنەوە
چیرۆکی عەلی مەردان خان چیرۆکی بەرزەفڕی، گۆڕانی وەفاداری و هەوڵی بەدەستهێنانی دەسەڵاتە لە سەردەمێکی پڕنائارامی مێژووی ئێران و مەغۆلەکانی سەدەی 17دا.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەحمەدی خانی کەسایەتییەکی مەزنی مێژووی کوردە و زۆرجار دان بەوەدا دەنرێت کە بنەمای فکریی نەتەوەخوازیی کوردی داناوە.
وتارەکە بخوێنەوە
مستەفای بێسارانی کەسایەتییەکی بەرچاوی ئەدەب و ژیانی ڕۆحانیی کوردە. لە ساڵی 1642 لەدایک بوو و زانیاریی قووڵی ئایینیی لەگەڵ دەربڕینی شیعریدا تێکەڵ کرد و بە شێوەزاری گۆرانی نووسی.
وتارەکە بخوێنەوە
مێژووی هۆزە کوردەکان پڕە لە چیرۆکی سەرکردایەتی، خۆڕاگری و ناسنامەی کولتووری. لە نێو ئەم گێڕانەوانەدا، ڕۆڵی کورت بەڵام گرنگی شاڕۆخ سوڵتان زەنگەنە دیارە.
وتارەکە بخوێنەوە
سولەیمان خانی ئەردەڵان لە مێژووی کوردستانی سەدەی 17دا وەک کەسایەتییەکی ناوەندی دەردەکەوێت. سەرکردایەتیی ئەو هەم دیمەنی سیاسیی ناوچەکەی داڕشت و هەم بە دامەزراندنی سنە میراتێکی بەردەوامی شارستانیی بەجێ هێشت. ئەم شارە بۆ زیاتر لە دوو سەدە بوو بە دڵی میرنشینی ئەردەڵان. تێگەیشتن لە حوکمی سولەیمان خان تێڕوانینێک لەبارەی هاوکێشە ئاڵۆزەکانی نێوان حوکمڕانیی کوردی و ملمڵانێ فراوانترە ئێرانی و عوسمانییەکانی ئەو سەردەمە پێشکەش دەکات. ⛰️ سولەیمان خانی ئەردەڵان
وتارەکە بخوێنەوە
ژیان و میراتی ئیبراهیمی کورانی: کاریگەریی زانایەکی سەدەی 17 لەسەر تەسەوف و پەروەردە
وتارەکە بخوێنەوە
گەنج عەلی خان لە مێژووی کورددا وەک سەرکردەیەکی بەرچاوی سەربازی و بیناسازێکی خاوەن دید لە سەردەمی سەفەویدا دەناسرێتەوە. ژیانی لەگەڵ فەرمانڕەوایی شا عەبباسی یەکەم، یەکێک لە کاریگەرترین فەرمانڕەواکانی ئێران، تێکەڵ بوو. گەنج عەلی خان، کە بە وەفاداریی نەگۆڕ و بیرکردنەوەی ستراتیژییەوە ناسراو بوو، ڕۆڵێکی بنەڕەتیی لە هەڵمەتە سەربازییەکان و حوکمڕانیدا گێڕا. لە دەرەوەی مەیدانی شەڕیش، بەشدارییە تەلارسازییەکانی، بە تایبەتی لە کرمان، نیشانەیەکی هەمیشەییان لەسەر کولتووری کوردی و پەرەپێدانی شار بەجێ هێشت. ئەم وتارە لە ژیانی ئەو دەکۆڵێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
عەلی جانبوڵاد پاشا وەک کەسایەتییەکی بەرچاوی مێژووی عوسمانی لە سەرەتای سەدەی 17دا دەناسرێتەوە. وەک سەرۆکی هۆزێکی کوردی و والیی حەلەب، بە یاخیبوونێک دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتەکەی خستە بەردەم ئاڵنگاری کە نزیک بوو هاوسەنگیی هێز لە سووریا و دەرەوەی بگۆڕێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە دۆخی سیاسیی نوێدا، تەنها هێنانی ناوی «کوردستان» زۆرجار دەتوانێت گفتوگۆیەکی توند هەڵبگیرسێنێت. بۆ هەندێک کەس نیشتمان و میراتێکی کولتوورییە؛ بۆ ئەوانی تر چەمکێکی سیاسییە کە دەگوترێت پێشینەی مێژووییەکەی زۆر کەمە یان هەر نییە. بانگەشەیەکی باو، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە بێ بنەما، ئەوەیە کە «کوردستان هەرگیز بوونی نەبووە» وەک پێکهاتەیەکی جوگرافی یان سیاسیی ناسراو. بەڵام ڕاستیی مێژوویی زۆرجار لە ئەرشیفە تۆزاوییەکانی ئیمپراتۆریەتەکاندا شاردراوەتەوە و لە نامە دیپلۆماسییەکاندا تۆمار کراوە...
وتارەکە بخوێنەوە
سەدەی 17 لە میزۆپۆتامیا کۆرەیەکی ئاگر و پۆڵا بوو؛ ناوچەیەکی سنووری کە دوو ئیمپراتۆرییەتی بەهێزی عوسمانی و سەفەوی بەردەوام ململانێیان لەسەر دەکرد. بۆ گەلە ڕەسەنەکانی ناوچەکە، مانەوە تەنها ئەرکێکی ڕۆژانە نەبوو، بەڵکو کردەیەکی بەردەوامی بەرەنگاربوونەوەی ستراتیژی بوو. کەم کەسایەتی هەیە ئەم ڕۆحە یاخییە و ئەو کارەساتە قووڵ و بەردەوامەی ململانێ، باشتر لە میرزا حەسەنی ئێزیدی (دەوروبەری 1600 – 1651) لە خۆیدا بەرجەستە بکات. ئەو بە ناوەکانی میرزا ئێزیدی، میرزا پاشا و میرزا بەگی داسنی ناسراوە. چیرۆکی ژیانی، کە لە حەماسە و شیعر و مێژووی ئێزیدییەکاندا پارێزراوە، گێڕانەوەی گۆڕانی وێرانبوونێکی کەسییە بۆ قارەمانێتیی گشتی.
وتارەکە بخوێنەوە
شەرەفەدین خانی بەدلیسی لە مێژووی کورددا وەک کەسایەتییەکی مەزن دەردەکەوێت، کە بە تێکەڵە تایبەتەکەی سەرکردایەتی، زانستخوازی و هونەرمەندی ناسراوە. لە ساڵی 1543 لەدایک بوو و هەم ئەمیری بەدلیس بوو و هەم مێژوونووس، نووسەر و شاعیرێک کە شوێنەوارێکی بەردەوامی لەسەر ئەدەبی کوردی و تێگەیشتن لە مێژوو بەجێ هێشت. بەرهەمەکەی، بە تایبەتی شەرەفنامە، هێشتا سەرچاوەیەکی چارەنووسسازە بۆ هەر کەسێک کە ئارەزووی جیهانی کوردیی سەدەکانی ناوەڕاست هەبێت. سەرەتای ژیان و پاشخان: شەرەفەدین خان لە 25ی شوباتی 1543 لە گوندی... لەدایک بوو
وتارەکە بخوێنەوەیوسف یاسکا کەسایەتییەکی مەزنە لە مێژووی ئەدەبی کوردیدا، کە شیعرەکەی سەدان ساڵ دوای سەردەمەکەی هێشتا دەنگ دەداتەوە. یاسکا لە 1592دا لەدایک بوو و وەک یەکێک لە پێشەنگە سەرەتاییەکانی شیعری گۆرانی ستایش دەکرێت؛ نەریتێک کە ڕەگ و ڕیشەی قووڵی لە کولتووری کوردیدا هەیە. دێڕەکانی، کە بە بابەتەکانی خۆشەویستی و سروشت دەوڵەمەندن، پەنجەرەیەک بۆ دیمەنی هەستی و کولتووریی سەردەمەکەی دەکەنەوە. سەرەڕای کەمیی وردەکارییەکانی ژیانی کەسیی ئەو، بەشدارییە شیعرییەکانی نیشانەیەکی بەردەوامیان لەسەر ئەدەبی کوردی بەجێ هێشتووە و ئیلهامیان بە نەوەکانی شاعیران بەخشیوە.
وتارەکە بخوێنەوە
هەڵۆ خانی ئەردەڵان (بە کوردی: Helo Xan/هەڵۆ خان) وەک یەکێک لە کاریگەرترین فەرمانڕەوا کوردەکانی سەدەکانی شازدە و حەڤدە دەناسرێتەوە. فەرمانڕەوایی لەسەر دەوڵەتی خۆبەڕێوەبەری ئەردەڵان لە 1590 تا 1616 نیشانەی سەردەمێکی هێز و سەربەخۆیی ڕێژەیی بوو لە ناوچەیەکدا کە زۆرجار لە نێوان خواستەکانی ئیمپراتۆریەتەکانی سەفەوی و عوسمانیدا گیر دەبوو. ئەم بابەتەی بلۆگ لە ژیان، فەرمانڕەوایی و کاریگەریی بەردەوامی هەڵۆ خانی ئەردەڵان دەکۆڵێتەوە و ڕووناکی دەخاتە سەر سەرکردایەتیی و ئەو پاشخانە مێژووییەی شێوەی بە میراتەکەی دا.
وتارەکە بخوێنەوە