پێشەکی
جەژنی ئێزی یەکێکە لە گرنگترین و خۆشەویستترین جەژنەکانی ئایینی ئێزدی؛ جەژنێکی گەورەی زستانیی ڕووناکییە کە لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانەدا بۆ ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی بەڕێوە دەچێت. پێش جەژنەکە ڕۆژووێکی پڕشکۆی سێ ڕۆژە، «ڕۆژیێن ئێزی»، دەگیرێت. جەژنەکە ئاهەنگی خودایی، لەدایکبوونەوەی ڕووناکی و خودی ئەو ناوە دەگێڕێت کە ئێزدییەکان خۆیان پێ دەناسێنن؛ چونکە ئێزی لە ئایینی ئێزدیدا یەکێکە لە ناوەکانی خودا و ئێزدییەکان خەڵکی ئێزین.
جەژنی ئێزی لە ڕۆژە تاریکەکانی دەوروبەری خۆروەستاندا دێت، کاتێک خۆر لە نزمترین ئاستیدایە و ساڵ دووبارە ڕوو لە ڕووناکی دەکاتەوە. جەژنەکە بە ڕێزگرتنی ئێزدییەکان لە خۆرەوە بەستراوەتەوە وەک نیشانەیەکی بینراوی ئامادەبوونی خودایی. کاتێک ڕۆژەکان جارێکی دیکە دەست بە درێژبوونەوە دەکەن، باوەڕداران ئاهەنگی گەڕانەوەی ڕووناکی و بەرەکەتی تاووس مەلەک و خودای تاک دەگێڕن و ڕۆژووەکەیان لە جەژنێکی شادی، هاوبەشبوون و هیوادا دەشکێنن.
تێگەیشتن لە جەژنی ئێزی واتە ناسینی خولی ساڵی پیرۆزی ئێزدی و بابەتە قووڵەکانی ئایینەکە: ڕێزگرتن لە ڕووناکی و خۆر، ئەرکی ڕۆژووگرتن، بەستەکانی خێزان و کۆمەڵگە و یادکردنەوەی مردووان. جەژنەکە بە ڕۆژووە پڕشکۆکەی و ئاهەنگە پڕشادییەکەی، بە ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی و ئاهەنگگێڕانی ڕووناکیی گەڕاوە، ڕۆحی یەکێک لە کۆنترین ئایینەکانی جیهانی کوردی کۆدەکاتەوە.
ناوەڕۆک
جەژنی ئێزی چییە؟
جەژنی ئێزی، کە هەروەها بە ئیدا ئێزی ناسراوە، جەژنێکی سەرەکیی ئایینیی ئێزدییە کە لە دیسەمبەردا، لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانە، بۆ ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی بەڕێوە دەچێت. سوڵتان ئێزی کەسایەتییەکی خوداییە کە لە ئایینی ئێزدیدا وەک ناوێکی خودا و دەرکەوتنێکی خودایی لێک دەدرێتەوە. جەژنەکە لە ڕۆژێکی هەینیدا بەڕێوە دەچێت؛ لە نەریتدا، ئەو هەینییەی لە دەوروبەری ناوەڕاستی دیسەمبەر یان دوای ئەودایە. پێش ئەوە، «ڕۆژیێن ئێزی» دەگیرێت؛ ڕۆژووێکی سێ ڕۆژە کە بۆ هەموو ئێزدییە جەستەتواناکان ئەرکە. وەک جەژنی ڕووناکی کە لە تاریکترین کاتی ساڵدا دێت، یەکێکە لە گرنگترین و خۆشەویستترین بۆنەکانی ڕۆژژمێری ئایینیی ئێزدی .
سوڵتان ئێزی و ناوی ئێزدییەکان
جەژنەکە بۆ ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی، کە بە سوڵتان ئێزیدیش ناسراوە، بەڕێوە دەچێت؛ یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییە خوداییەکانی ئایینی ئێزدی. لە باوەڕی ئێزدیدا، ئێزی یەکێکە لە ناوەکانی خودای تاک و سوڵتان ئێزی وەک دەرکەوتنێکی خودایی لێک دەدرێتەوە. لە نەریتدا، هەندێک جار وەک خودا و هەندێک جار وەک بوونەوەرێکی پیرۆز دەردەکەوێت کە بە نزیکی بە خودایی و بە تاووس مەلەکەوە پەیوەستە. بە خۆروەستانی زستانە و ئامادەبوونی خودایی لە ڕووناکیی گەڕاوەدا پەیوەستە.
ناوی سوڵتان ئێزی بە خودی ناوی خەڵکی ئێزدییەوە بەستراوەتەوە. ئێزدییەکان خۆیان بە ئێزدی دەناسێنن و لە نەریتدا وا لێک دەدرێتەوە کە ئەم ناوە لە ئێزییەوە هاتووە. بەمە ناوی ئێزدی واتای شوێنکەوتووان یان بەندەکانی خودا، خەڵکی ئێزی، دەگەیەنێت. بۆیە ئێزدییەکان بە ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی، ڕێز لەو ناوە خوداییە دەگرن کە ناسنامەیان وەک گەلێک لێیەوە هاتووە. جەژنی ئێزی بە واتایەک ئاهەنگگێڕانی خودی ناوەڕۆکی ناسنامەی ئێزدییە، واتە بەستی نێوان خەڵکەکە، خوداکەیان و ئەو ناوەی هەڵیان گرتووە. ئەمە جەژنەکە دەکاتە بۆنەیەک کە نەک تەنها ئایینییە، بەڵکو پشتڕاستکردنەوەی ئەوەشە کە ئێزدییەکان کێن.
خاڵە سەرەکییەکان
جەژنی ئێزی جەژنێکی سەرەکیی ئێزدییە کە لە دیسەمبەردا بەڕێوە دەچێت.
ڕێز لە سوڵتان ئێزی دەگرێت کە وەک ناو و دەرکەوتنێکی خودا لێک دەدرێتەوە.
وەک جەژنی ڕووناکی لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانەدا بەڕێوە دەچێت.
پێش ئەوە، ڕۆژووە ئەرکدارە سێ ڕۆژەکە، ڕۆژیێن ئێزی، دەگیرێت.
ناوی ئێزدییەکان بە ناوی ئێزییەوە پەیوەستە.
کاتی ڕۆژووگرتن، ئاهەنگگێڕان، خێزان و یادکردنەوەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: جەژنی ئێزی (هەروەها ئیدا ئێزی، جەژنی ئێزی/ئێزید)
ئایین: ئێزدی
ڕێزگرتن لە: سوڵتان ئێزی، ناو و دەرکەوتنێکی خودا
کات: دیسەمبەر، لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانە
ڕۆژ: هەینییەک لە نیوەی دووەمی دیسەمبەر
پێش جەژنەکە: ڕۆژیێن ئێزی، ڕۆژووێکی سێ ڕۆژە
ڕۆژوو: بۆ پێگەیشتووە جەستەتواناکان ئەرکە؛ لە بەرەبەیانەوە تا خۆرئاوابوون
بابەت: ڕووناکی، خۆری گەڕاوە و ئامادەبوونی خودایی
بەستی ناو: ئێزدی، خەڵکی ئێزی (شوێنکەوتووانی خودا)
ڕێوڕەسمەکان: ئاهەنگ، سەردانی خێزان و یادکردنەوەی مردووان
ڕۆژووە سێ ڕۆژەکە
پێش جەژنی ئێزی، ڕۆژیێن ئێزی، واتە ڕۆژووی ئێزی، دەگیرێت و ئامادەکاری بۆ جەژنەکە دەکات؛ ڕۆژووێکی پڕشکۆی سێ ڕۆژەیە کە یەکێکە لە گرنگترین بۆنەکانی ساڵی ئێزدی. لەم سێ ڕۆژەدا، کە لە نەریتدا سێشەممە، چوارشەممە و پێنجشەممەی پێش جەژنی هەینین، باوەڕداران لە بەرەبەیانەوە تا خۆرئاوابوون لە خواردن و خواردنەوە خۆ دەگرن و هەموو ئێوارەیەک ڕۆژووەکە دەشکێنن. ڕۆژووەکە کاتی دڵسپاردنی ئایینی، ڕاهێنانی خۆ و ئامادەکاریی ڕۆحانییە بۆ جەژنەکەی دواتر.
ڕۆژیێن ئێزی بە ئەرکبوونی لە هەندێک ڕۆژووی دیکەی ئێزدی جیاوازە: هەرچەندە هەندێک ڕۆژووی ساڵی ئایینی ئارەزوومەندانەن یان بە تایبەتی باوەڕدارە پابەندەکان دەیانگرن، ڕۆژووە سێ ڕۆژەکەی ئێزی بۆ هەر ئێزدییەکی پێگەیشتووی جەستەتوانا ئەرکە؛ تەنها منداڵان، نەخۆشان و بەساڵاچووان لێی بەدەرن. ئەم ئەرکبوونە گرنگیی تایبەتی جەژنی ئێزی لەناو جەژنەکانی ساڵدا دیاری دەکات. بە گرتنی ڕۆژووەکە، هەموو کۆمەڵگەکە پێکەوە لە کردەوەیەکی دڵسپاردن و ڕاهێنانی خۆدا بەشدار دەبێت؛ لە خودایی نزیک دەبنەوە و بە جەستە و ڕۆح خۆیان بۆ ئاهەنگگێڕانە پڕشادییەکەی جەژنەکە ئامادە دەکەن کە دوای سێ ڕۆژی خۆگرتن لە خواردن و خواردنەوە دێت.
جەژنی ڕووناکی
جەژنی ئێزی پێش هەموو شتێک جەژنی ڕووناکییە، بە خۆروەستانی زستانە و ڕێزگرتنی ئێزدییەکان لە خۆر وەک هێمایەکی بینراوی خوداییەوە بەستراوەتەوە. لە تاریکترین کاتی ساڵ، لە دەوروبەری خۆروەستاندا، بەڕێوە دەچێت؛ کاتێک ڕۆژەکان کورتترینن و شەوەکان درێژترینن. بە تێپەڕبوونی خۆروەستان و دەستپێکردنەوەی درێژبوونەوەی ڕۆژەکان، باوەڕداران ئاهەنگی لەدایکبوونەوە و گەڕانەوەی ڕووناکی دەگێڕن. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، ئەمە نیشانەی ئامادەبوون و بەرەکەتی خوداییە و بە نزیکی بە شێخ شەمسەوە پەیوەستە، بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر.
لەو تێگەیشتنە کۆنەی ئایینی ئێزدی پاراستوویەتی، خۆر وەک نیشانەیەکی بینراوی خودا، سەرچاوەی ژیان، ڕووناکی و گەرمی، ڕێزی لێ دەگیرێت. هاتنی جەژنی ئێزی لە خاڵی وەرچەرخانی ساڵی خۆریدا، کاتێک هێزی ڕووناکی دوای تاریکی و ساردیی قووڵی زستان دەست بە گەڕانەوە دەکات، واتایەکی قووڵ بە جەژنەکە دەبەخشێت وەک ئاهەنگگێڕانی هیوا، نوێبوونەوە و سەرکەوتنی ڕووناکی بەسەر تاریکیدا. لە ڕۆژە تاریکەکانی دەوروبەری خۆروەستاندا، باوەڕداران چاوەڕێی گەڕانەوەی ڕووناکی و ئەو ژیانەن کە لەگەڵ خۆیدا دەیهێنێت. جەژنەکە ئاهەنگی ئەم وەرچەرخانی ساڵە بەرەو خۆر دەگێڕێت؛ بابەتێکی نوێبوونەوە کە قووڵترین خولەکانی جیهانی سروشتی و گەردوونی پیرۆزی ئایینی ئێزدی ڕەنگ دەداتەوە.
ئاهەنگگێڕانی جەژنەکە
دوای سێ ڕۆژی ڕۆژووگرتن، خودی جەژنی ئێزی لە هەینیدا بە شادی، هاوبەشبوون و شکاندنی ڕۆژوو بەڕێوە دەچێت. جەژنەکە کاتی ئاهەنگ و دڵخۆشییە؛ خێزان و کۆمەڵگەکان پێکەوە کۆدەبنەوە بۆ هاوبەشکردنی خواردن، ئاهەنگگێڕان و شادی بە بەرەکەتی خودایی و گەڕانەوەی ڕووناکی. شکاندنی ڕۆژوو بۆنەیەکی شادیی بەکۆمەڵە؛ ڕاهێنانی پڕشکۆی ئەو سێ ڕۆژە جێگای خۆی بە ئاهەنگگێڕان دەدات.
جەژنەکە هەروەها بە یادکردنەوەی مردووان و بەستەکانی کۆمەڵگە دیاری دەکرێت. لە نەریتدا، باوەڕداران سەردانی گۆڕستان و گۆڕی خۆشەویستەکانیان دەکەن، بەرەکەت دابەش دەکەن و بۆ مردووەکانیان و پاراستنی کۆمەڵگەکە نوێژ دەکەن؛ مۆسیقای پیرۆزی دەف، تەپی چوارچێوەدار، و شەباب، نایەکە، لە گۆڕستانەکاندا دەزرینگێتەوە. خەڵک سەردانی یەکتر دەکەن، لە نیوەڕۆدا ژەمێک پێکەوە هاوبەش دەکەن و لە ئێوارەدا گەنجان بۆ ئاهەنگگێڕان کۆدەبنەوە. لە هەموو ئەمانەدا، جەژنی ئێزی بابەتە گەورەکانی ژیانی بەکۆمەڵی ئێزدی دەردەبڕێت: دڵسپاردن بە خودایی، بەستەکانی خێزان و کۆمەڵگە، یادکردنەوەی باوباپیران و ئاهەنگگێڕانی پڕشادیی بەرەکەتەکانی ژیان و ڕووناکی؛ جەژنێک کە هەموو کۆمەڵگەکە لە وەرچەرخانی ساڵدا پێکەوە کۆدەکاتەوە. لە پاڵ جەژنی بەهاری چوارشەممەسوور و جەژنی پاییزی جەماعیە ، یەکێکە لە جەژنە گەورەکانی ساڵی ئێزدی.
جەژنە زستانییەکانی ئێزدی
جەژنی ئێزی کۆتایی شکۆمەندی وەرزێک لە بۆنە زستانییەکانی ڕۆژژمێری ئایینیی ئێزدییە. لە هەفتەکانی پێش ئەودا، باوەڕداران ڕۆژوو و جەژنی دیکە بەڕێوە دەبەن، لەوانە ڕۆژووێکی سێ ڕۆژە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ شەمس، بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر، هەروەها بۆنەکان بۆ ڕێزگرتن لە پیرۆزە پشتیوانەکانی خێزانەکان. ئەمانە دەبن بە ئامادەکاری بۆ ڕۆژوو و جەژنە گەورە ئەرکدارەکەی ئێزی؛ بەمە هەموو ماوەی دەوروبەری خۆروەستان لە ساڵی ئێزدیدا کاتی ڕۆژووگرتن، دڵسپاردنی ئایینی و ئاهەنگگێڕانە.
ئەم زنجیرەیەی بۆنە زستانییەکان، کە لە جەژنی ئێزی لە خۆروەستاندا دەگاتە لووتکەی خۆی، پێکهاتە قووڵەکەی ڕۆژژمێری پیرۆزی ئێزدی ڕەنگ دەداتەوە؛ جەژنەکان تێیدا بە خولی وەرزەکان و خۆرەوە بەستراونەتەوە. ڕێزگرتن لە خۆر و ڕووناکی، کە لە ئایینەکەدا ناوەندییە، تەواوترین دەربڕینی خۆی لەم جەژنە زستانییانەدا دەبینێتەوە؛ کۆمەڵگەکە لە تاریکترین ڕۆژەکاندا ڕۆژوو دەگرێت و نوێژ دەکات، دواتر ئاهەنگی گەڕانەوەی ڕووناکی دەگێڕێت. لەگەڵ سەری ساڵی بەهار و جەژنی جەماعیەی پاییزدا، جەژنی ئێزیی زستان خولە گەورەکەی ساڵی ئایینیی ئێزدی تەواو دەکات؛ وەرچەرخانی وەرزەکان بە دڵسپاردن، ڕۆژووگرتن و ئاهەنگگێڕانی پڕشادی دیاری دەکات و ژیانی کۆمەڵگە بە خولە پیرۆزەکانی گەردوونەوە دەبەستێتەوە.
هێما و واتاکان
جەژنی ئێزی هەندێک لە قووڵترین بابەتەکانی ئایینی ئێزدی بەرجەستە دەکات: ڕێزگرتن لە ڕووناکی و خۆر وەک نیشانەکانی خودایی، ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی و خودای تاک کە ئێزدییەکان ناوەکەیان هەڵگرتووە و یەکگرتنی دڵسپاردنی پڕشکۆ لەگەڵ ئاهەنگگێڕانی پڕشادی. لە خۆروەستاندا دێت و جەژنێکی هیوا و نوێبوونەوەیە کە ئاهەنگی گەڕانەوەی ڕووناکی دوای تاریکترین ڕۆژەکان دەگێڕێت. بەمە تێڕوانینی ئێزدی بۆ گەردوونێک دەردەبڕێت کە پڕە لە ئامادەبوونی خودایی و هەمیشە ڕوو لە ڕووناکی دەکات. ڕۆژووە ئەرکدارەکەی و جەژنە پڕشادییەکەی پێکەوە دیاری دەکەن کە یەکێکە لە بۆنە ناوەندییەکانی ئایینەکە.
جەژنەکە هەروەها هێمای ناسنامە و بەردەوامیی خەڵکی ئێزدییە. بە ڕێزگرتن لە ناوە خوداییەکە، ئێزی، کە ناوی ئێزدی لێیەوە هاتووە، جەژنەکە ئاهەنگی خودی ناوەڕۆکی ناسنامەی ئێزدی دەگێڕێت؛ بەستی نێوان خەڵکەکە، خوداکەیان و ناوەکەیان. بۆ کۆمەڵگەیەک کە بە درێژایی سەدەکان چەوساندنەوەی ترسناکی چەشتووە، گرتنی ساڵانەی ڕۆژوو و ئاهەنگگێڕانی جەژنەکە، سەردانی گۆڕی باوباپیران و کۆبوونەوەی کۆمەڵگە بە دڵسپاردن و شادی، پشتڕاستکردنەوەی بەهێزی مانەوە، باوەڕ و ناسنامەن. وردبوونەوە لە جەژنی ئێزی واتە وردبوونەوە لە خۆڕاگری و قووڵایی ڕۆحانیی ئێزدییەکان و لەوەی چۆن باوەڕەکەیان بە خودایی، بە یەکتر و بە وەرچەرخانی ساڵی پیرۆزەوە دەیان‌بەستێتەوە.
جەژنەکە و کورد
جەژنی ئێزی بەشێکی خۆشەویستە لە میراتی جیهانی کوردی؛ چونکە ئێزدییەکان یەکێکن لە کۆنترین کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە، گەلێکی کوردیزمان کە جەژنەکانیان لە سەرانسەری خاکی کوردی و لە تاراوگەدا بەڕێوە دەچن. ڕێزگرتن لە خۆر و ڕووناکی، دیاریکردنی خۆروەستان و ڕێوڕەسمە دەوڵەمەندەکانی جەژنەکە، بەشێکن لەو میراتە ڕۆحانییە تایبەتەی پارێزراوە لەلایەن ئێزدییەکان لەناو جیهانی کوردیدا.
بۆ ئێزدییەکان، جەژنی ئێزی بە ناسنامەیان وەک گەلێکی جیاواز خاوەنی ئایینێکی کۆنی تایبەت بە خۆیانەوە بەستراوەتەوە؛ ناسنامەیەک کە بەشێکە لە تابلۆ فراوانترەکەی جیهانی کوردی. ڕۆژووگرتن و ئاهەنگگێڕانی جەژنەکە هەموو زستانێک، لەلایەن کۆمەڵگە ئێزدییەکان لە شەنگال و دەشتی نەینەواوە تا سووریا، تورکیا و تاراوگە، دەربڕینی میراتێکی زۆر قووڵ و کۆنن کە بە درێژایی سەدەکانی سەختی پارێزراوە. ڕێزگرتن لە جەژنی ئێزی واتە ڕێزگرتن لە خۆڕاگری و دەوڵەمەندیی ڕۆحانیی ئێزدییەکان و ناسینی جەژنە گەورە زستانییەکەی ڕووناکییان وەک یەکێک لە گەنجینە زیندووەکانی میراتی ئایینیی جیهانی کوردی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا سوڵتان ئێزی هەمان خەلیفە یەزیدە؟ لە ئایینی ئێزدیدا، سوڵتان ئێزی وەک ناوێکی خودا و دەرکەوتنێکی خودایی، کەسایەتییەکی پیرۆزی بەرزی ئایینەکە، لێک دەدرێتەوە. ئەمە ئەو واتایەیە کە جەژنەکە ئاهەنگی بۆ دەگێڕێت. هەندێک لە زانایانی نوێ پێشنیاریان کردووە کە ناوی ئێزی یان ئێزید لە ڕووی ڕەچەڵەکی وشەوە لەوانەیە بە ناوی یەزیدی خەلیفەی ئەمەوییەوە پەیوەست بێت؛ مێژوونووسان لەسەر ئەم پرسیارەی سەرچاوەی ناوەکە مشتومڕ دەکەن. بەڵام گرنگە بزانرێت کە، ڕەچەڵەکی وشەکە هەرچی بێت، لە باوەڕ و دڵسپاردنی ئێزدیدا سوڵتان ئێزی کەسایەتییەکی خودایی و ناوێکی خودای تاکە؛ جەژنەکە ڕێز لە خودایی دەگرێت، نەک لە کەسایەتییەکی سیاسیی مێژوویی. دەبێت ئایینەکە لێرە بە پێوەرەکانی خۆی تێ بگەین، وەک ئێزدییەکان خۆیان لێی تێ دەگەن، بە سوڵتان ئێزی وەک دەرکەوتنێکی خودایی.
ئایا جەژنی ئێزی جۆرێکە لە خۆرپەرستی؟ نەخێر؛ هەرچەندە جەژنەکە بە ڕێزگرتن لە خۆر و ڕووناکییەوە بەستراوەتەوە، ئێزدییەکان خودای تاک، خودێ، دەپەرستن و ڕێز لە خۆر دەگرن وەک نیشانە یان هێمایەکی بینراوی خودایی، سەرچاوەی ژیان و ڕووناکی، نەک وەک خودایەک بەخۆی. پەیوەندیی جەژنەکە بە خۆروەستان و ڕووناکیی گەڕاوەوە، تێگەیشتنی ئێزدی بۆ خۆر دەردەبڕێت وەک نیشانەیەکی پیرۆزی ئامادەبوون و بەرەکەتی خودا، لەناو ئایینێکدا کە بە ڕاشکاوی یەکتاپەرستە. ڕێزگرتن لە ڕووناکی ڕێگایەکە بۆ ڕێزگرتن لە خودای تاک کە ڕووناکی نیشانەی ئەوە.
جەژنی ئێزی چ جیاوازییەکی لەگەڵ جەژنە ئێزدییەکانی دیکە هەیە؟ هەر یەکێک لە جەژنە گەورە ئێزدییەکان وەرز و بابەتێکی جیاواز دیاری دەکات. چوارشەممەسوور، سەری ساڵ، جەژنێکی بەهاری خوڵقاندن و نوێبوونەوەیە؛ جەژنی جەماعیە زیارەتە پاییزییەکەی لالشە بۆ ڕێزگرتن لە شێخ ئەدی؛ جەژنی ئێزیش جەژنی زستانیی ڕووناکییە، لە خۆروەستاندا بۆ ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی بەڕێوە دەچێت و پێش ئەوە ڕۆژووە ئەرکدارە سێ ڕۆژەکە دەگیرێت. پێکەوە وەرچەرخانی ساڵی پیرۆز دیاری دەکەن؛ هەر یەکێکیان لە ڕۆژژمێری ئێزدیدا تایبەتمەندی و واتای جیاوازی خۆی هەیە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئایینی ئێزدی: ئەو باوەڕە کۆنەی ئەمە جەژنە زستانییەکەیەتی
شێخ شەمس: بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر کە لە ڕۆژووە زستانییەکاندا ڕێزی لێ دەگیرێت
چوارشەممەسوور: سەری ساڵی ئێزدی، جەژنی بەهار
جەژنی جەماعیە: زیارەتە گەورە پاییزییەکەی لالش
تاووس مەلەک: مەلەکی تاووس کە سوڵتان ئێزی بە نزیکی پێیەوە پەیوەستە
حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان: ئەو کۆمەڵە حەوتکەسییەی خودا لە ڕێگەیانەوە فەرمانڕەوایی جیهان دەکات
لالش: پیرۆزگای ناوەندی ئایینەکە
ئەفسانەی خوڵقاندنی ئێزدی: تێڕوانینی پیرۆزی گەردوونی کە لە پشت جەژنەکاندایە
پرسیارە باوەکان
جەژنی ئێزی چییە؟
جەژنی ئێزی جەژنێکی سەرەکیی ئێزدییە کە لە دیسەمبەردا، لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانە، بۆ ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزی بەڕێوە دەچێت؛ کەسایەتییەکی خودایی کە لە ئایینەکەدا وەک ناو و دەرکەوتنێکی خودا لێک دەدرێتەوە. جەژنی ڕووناکییە، ئاهەنگی گەڕانەوەی خۆر دوای تاریکترین ڕۆژەکان دەگێڕێت و پێش ئەوە ڕۆژووە ئەرکدارە سێ ڕۆژەکە بە ناوی ڕۆژیێن ئێزی دەگیرێت. یەکێکە لە گرنگترین جەژنەکانی ساڵی ئایینیی ئێزدی.
سوڵتان ئێزی کێیە؟
سوڵتان ئێزی، کە بە سوڵتان ئێزیدیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین کەسایەتییە خوداییەکانی ئایینی ئێزدی. لە باوەڕی ئێزدیدا، ئێزی یەکێکە لە ناوەکانی خودای تاک و سوڵتان ئێزی وەک دەرکەوتنێکی خودایی لێک دەدرێتەوە کە بە نزیکی بە خودا و مەلەکی تاووسەوە پەیوەستە. وا لێک دەدرێتەوە کە ناوی خەڵکی ئێزدی لە ئێزییەوە هاتووە و واتای شوێنکەوتووان یان بەندەکانی خودا، خەڵکی ئێزی، دەگەیەنێت.
ڕۆژووی ڕۆژیێن ئێزی چییە؟
ڕۆژیێن ئێزی، ڕۆژووی ئێزی، ڕۆژووێکی پڕشکۆی سێ ڕۆژەیە کە پێش جەژنی ئێزی دەگیرێت؛ لە نەریتدا، سێشەممە، چوارشەممە و پێنجشەممەی پێش جەژنی هەینی. لەم ڕۆژانەدا، باوەڕداران لە بەرەبەیانەوە تا خۆرئاوابوون لە خواردن و خواردنەوە خۆ دەگرن. بە پێچەوانەی هەندێک ڕۆژووی دیکەی ئێزدی، ڕۆژیێن ئێزی بۆ هەر ئێزدییەکی پێگەیشتووی جەستەتوانا ئەرکە؛ تەنها منداڵان، نەخۆشان و بەساڵاچووان لێی بەدەرن.
جەژنی ئێزی کەی بەڕێوە دەچێت؟
جەژنی ئێزی لە دیسەمبەردا، لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانە، لە هەینییەکی نیوەی دووەمی مانگەکە بەڕێوە دەچێت؛ دوای ڕۆژووە سێ ڕۆژەکە کە لە سێشەممەوە تا پێنجشەممەی پێش ئەوە دەگیرێت. کاتەکەی لە دەوروبەری خۆروەستاندا بە وەرچەرخانی ساڵی خۆری و گەڕانەوەی ڕووناکییەوە دەیبەستێتەوە. لە نەریتی ئێزدیدا، بەروارەکان بە ڕۆژژمێری کۆنی ڕۆژهەڵاتی دیاری دەکرێن.
بۆچی جەژنی ئێزی جەژنی ڕووناکییە؟
جەژنەکە لە دەوروبەری خۆروەستانی زستانە، تاریکترین کاتی ساڵ، بەڕێوە دەچێت؛ کاتێک ڕۆژەکان کورتترینن. بە تێپەڕبوونی خۆروەستان و دەستپێکردنەوەی درێژبوونەوەی ڕۆژەکان، ئێزدییەکان ئاهەنگی لەدایکبوونەوە و گەڕانەوەی ڕووناکی دەگێڕن؛ لە باوەڕەکەیاندا، ڕووناکی نیشانەی ئامادەبوون و بەرەکەتی خوداییە. ئێزدییەکان خۆر وەک هێمایەکی بینراوی خودای تاک، سەرچاوەی ژیان و ڕووناکی، ڕێز لێ دەگرن؛ بۆیە ڕووناکیی گەڕاوە لە خۆروەستاندا نیشانەیەکی قووڵی هیوا و نوێبوونەوەیە.
ئایا ئێزدییەکان لەم جەژنەدا خۆر دەپەرستن؟
نەخێر. هەرچەندە جەژنی ئێزی بە ڕێزگرتن لە خۆر و ڕووناکییەوە بەستراوەتەوە، ئێزدییەکان خودای تاک، خودێ، دەپەرستن و ڕێز لە خۆر دەگرن وەک نیشانە یان هێمایەکی بینراوی خودایی، نەک وەک خودایەک بەخۆی. پەیوەندیی جەژنەکە بە خۆروەستان و ڕووناکیی گەڕاوەوە تێگەیشتنی ئێزدی بۆ خۆر دەردەبڕێت وەک نیشانەیەکی پیرۆزی ئامادەبوونی خودا، لەناو ئایینێکدا کە بە ڕاشکاوی یەکتاپەرستە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
جەژنی ڕووناکی: ئێزدییەکان ئاهەنگی ئیدا ئێزی دەگێڕن — هەواڵەکانی ئەنەف
ئێزدییەکان ڕۆژووە نەریتییە سێ ڕۆژەکە بە ئاهەنگ کۆتایی پێ دەهێنن — مەدیا نیوز
ئایینی ئێزدی، خەڵک و باوەڕەکان — ستەدی
پشووی ئایینی و جەژنە ئێزدییەکان — ئێزدییەکانی نێودەوڵەتی